Bolsonaro wint niet, maar haalt meer stemmen dan verwacht

Verkiezingen Brazilië In de eerste ronde van de Braziliaanse verkiezingen haalde de linkse oud-president Luiz ‘Lula’ da Silva 48 procent van de stemmen en de zittende ultrarechtse president Jair Bolsonaro 43 procent.
Presidentskandidaat Lula da Silva houdt een toespraak voor zijn aanhang nadat bekend werd dat er een tweede ronde nodig is.
Presidentskandidaat Lula da Silva houdt een toespraak voor zijn aanhang nadat bekend werd dat er een tweede ronde nodig is. Foto Sebastiao Moreira / EPA

Oud-president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva heeft de eerste ronde van de Braziliaanse verkiezingen gewonnen, maar met een kleinere voorsprong dan links Brazilië vooraf hoopte. In de tweede ronde, op 30 oktober, neemt Lula het op tegen de ultrarechtse president Jair Bolsonaro, die juist een stuk beter scoorde dan vooraf was gepeild. „We gaan deze verkiezingen uiteindelijk winnen, we hebben alleen wat meer tijd nodig”, riep Lula zijn aanhang na afloop toe. Bolsonaro, die van tevoren al had aangegeven dat hij een nederlaag niet zou accepteren en de peilingen ‘nepnieuws’ noemde, zei ervan overtuigd te zijn dat hij in een tweede ronde zijn herverkiezing veilig zal stellen.

Lula haalde 48,4 procent en Bolsonaro 43,2 procent, terwijl de meeste peilingen vooraf een verschil van circa 13 procent hadden voorspeld. Het kleinere verschil illustreert dat Brazilianen tot op het bot verdeeld zijn. Voor Lula’s sociaal-democratische Arbeiderspartij (PT) een teleurstelling: zij hoopte op een verpletterende comeback van Lula, door al in de eerste ronde meer dan de helft van de stemmen te halen. De maandenlange aanloop naar de verkiezingen was zeer onrustig en polariserend. Tussen aanhangers van Lula en van Bolsonaro liepen de spanning op, wat gepaard ging met geweld en zelfs moord. Op de verkiezingsdag bleef het wel rustig.

Conservatieve agenda

Op het Praça São Salvador in Rio de Janeiro, waar Lula’s aanhangers de uitslagenavond op tv-schermen volgden was de linkse teleurstelling zondagavond te merken. „Ik ben bang dat het Bolsonaro lukt om straks in de tweede ronde stemmen van Lula af te snoepen, en dan zitten we nog vier jaar met hem opgescheept”, zei Barbara Fernandes, een rechtenstudente, teleurgesteld. Bolsonaro-aanhanger Matheus Gomes was juist opgelucht. „Mensen hebben gelukkig goed nagedacht. Dit is democratie, en ik weet zeker dat Bolsonaro straks in de tweede ronde wint.”

De kracht van ultrarechts in de politiek was ook te zien aan de zetels die prominente bolsonaristas wonnen in het Congres, de Senaat en op deelstaatniveau. Het geeft aan dat zijn ultrarechtse stroming wortel heeft geschoten. Ook als Lula president wordt, dan zal hij met deze factie in Congres en samenleving rekening moeten houden.

De keiharde strijd die voor de twee presidentskandidaten in het vooruitzicht ligt, zal het land de komende weken verdelen. Allereerst zullen beiden proberen kiezers van andere kandidaten, die nu kleine percentages binnenhaalden, binnen te slepen.