Reportage

Het drama op Java is een van de ernstigste stadionrampen in de moderne geschiedenis

Voetbalgeweld Rellen rond een competitiewedstrijd tussen de Indonesische voetbalclubs FC Arema en Persebaya Surabaya zijn zaterdag geëindigd in een drama waarbij zeker 129 mensen om het leven zijn gekomen. Rond volkssport nummer één wordt het vaker gewelddadig.

Televisiebeeld van het moment dat voetbalfans het veld bestormen.
Televisiebeeld van het moment dat voetbalfans het veld bestormen. Foto Reuters

Lichamen worden geborgen, terwijl familieleden overlevenden zoeken. Doni (43), die zoals veel Indonesiërs één naam heeft, moest zondagmiddag het lichaam identificeren van zijn zwager Muhammad Yulianton (40) en diens echtgenote Devi Ratnasari (30). Devi was voor het eerst met haar man en hun 11-jarige zoon Alfiansah mee om hun favoriete club Arema aan te moedigen.

„Hun gezichten zijn asgrauw”, vertelde hij aan lokale media. „Ik denk dat ze na het afvuren van het traangas van de tribune zijn geduwd en zijn gestikt.” Zoon Alfiansah heeft om hulp kunnen roepen en is door politie uit de menigte gehaald. Hij heeft het overleefd.

Rellen na afloop van een voetbalwedstrijd tussen de Indonesische eredivisieclubs FC Arema en Persebaya Surabaya in het Oost-Javaanse Malang zijn zaterdag uitgemond in een drama. In het overvolle stadion vielen bij gewelddadige botsingen tussen supporters – en bij het gedrang dat volgde – zeker 129 doden en 180 gewonden. Het drama is een van de ernstigste voetbalstadionrampen in de moderne geschiedenis.

Smet op Indonesisch voetbal

Kort na het laatste fluitsignaal stormden drieduizend aanhangers van de verliezende club FC Arema uit Malang het veld op om hun woede te botvieren op supporters van Persebaya uit het nabijgelegen Surabaya. Volgens de politie liep het vooral uit de hand nadat twee agenten op het veld door aanhangers waren gedood. De situatie ontspoorde verder nadat de politie traangas op een volle tribune afvuurde. Mensen raakten vertrappeld en stikten, zei de Oost-Javaanse politiechef Nico Afinta.

President Joko Widodo heeft zondagmiddag een onderzoek aangekondigd en voorzitter Mochamad Iriawan van de Indonesische voetbalbond noemde het geweld „een smet op het gezicht van het Indonesische voetbal”. Minister van Veiligheid Mahfud nam al een voorschot op de oorzaak: hij schreef op Instagram dat het stadium vol zat met 42.000 supporters, terwijl er maximaal 38.000 mogen worden toegelaten.

Indonesiërs branden kaarsjes voor de slachtoffers van het stadiondrama. Foto Reuters

Onder de Indonesische bevolking richt de woede zich vooral op de politie, die al een slechte naam heeft vanwege corruptie en politiegeweld. Wat bezielde hen om traangas in het publiek te schieten? Het gebruik van traangas in stadions gaat tegen alle internationale richtlijnen in, ook tegen de regels van de wereldvoetbalbond FIFA. Verschillende mensenrechtengroeperingen, waaronder Amnesty International, hebben opgeroepen tot onderzoek naar het politieoptreden.

Lees ook: Seks, moord en corruptie bij de Indonesiche politie

Strijd op leven en dood

In Indonesië is voetbal volkssport nummer één, die voor sommige supporters letterlijk om leven en dood draait. Zo zijn er tussen 1994 en 2019 74 fans vermoord door aanhangers van rivaliserende clubs. Botsingen tussen de supportersclubs van Jakarta en Bandung zijn berucht.

In 2019 maakte de Australische journalist David Lipson voor zender ABC News een onthutsende reportage over het voetbalgeweld. Hij legde vast hoe de harde kern van aanhangers georganiseerd is als milities met een strakke commandostructuur. Voetbalgeweld kan zulke extreme vormen aannemen dat supporters in kogelwerende auto’s naar wedstrijden gaan.

Om escalaties te voorkomen mag bij sommige wedstrijden alleen de thuisclub de spelers aanmoedigen. Het is niet duidelijk waarom bij de wedstrijd tussen twee aartsrivalen zaterdag wél aanhangers van beide kampen aanwezig konden zijn.

Een ander probleem is match-fixing, ontdekte Lipson. Beschuldigingen over en weer van vals spel gooien regelmatig olie op het vuur. In 2019 is er om illegaal gokken tegen te gaan een speciale politie-eenheid opgezet om maffiapraktijken in het voetbal op te sporen. Het is niet duidelijk wat die eenheid heeft opgeleverd.

Meer dan voetbalclubs

Volgens Edwin Klok, een kenner van het Indonesisch voetbal, is het recente geweld vooral toe te schrijven aan jonge supporters, losgeslagen tieners. „Ze vormen geen groep en zijn daardoor moeilijk aan te pakken”, vertelt hij aan de telefoon.

Volgens hem vormt het geweld een hoofdpijndossier voor de grote supportersclubs zoals Jakmania (van de club van Jakarta). Want die voelen wel degelijk een maatschappelijke verantwoordelijkheid, zo stelt hij. „Deze clubs zijn meer dan gewoon een sportclub. Tijdens corona hebben verschillende supportersgroepen zich georganiseerd om zuurstofflessen uit te delen. Ook zorgden ze voor doodskisten.”

Voorlopig wordt er niet gevoetbald in Indonesië: de competitie is voor minstens een week stilgelegd.

Correctie (2-10-2022): In een eerdere versie van dit artikel werd Joko Widodo premier genoemd. Hij is president.