Kan je het je kinderen aandoen - een podcast maken over je gezin?

Podcastmakers met kinderen Hoe bescherm je je kinderen, als je een podcast maakt over je gezin? „Het zijn ook hún verhalen.” Drie podcastmakers vertellen over de dilemma’s.

Teake Damstra was te gast in de podcast Plotse Papa’s, waarin mannen die onverwacht vader werden vertellen hoe ze daarmee omgaan en hoe het hun leven beïnvloedt.
Teake Damstra was te gast in de podcast Plotse Papa’s, waarin mannen die onverwacht vader werden vertellen hoe ze daarmee omgaan en hoe het hun leven beïnvloedt. Foto Lars van den Brink

‘Ik had geen kinderwens”, zegt Teake Damstra (38) in de podcast Plotse Papa’s, een audiodocumentaire waarin vaders vertellen hoe het is om onverwachts een kind te krijgen. Damstra’s dochter is nu acht jaar. Sinds dag één houdt hij van haar „maar tegelijkertijd wil ik hardop kunnen zeggen dat ik, als ik heel eerlijk ben, eigenlijk geen kind zou willen hebben”. Soms verlangt hij naar het kinderloze leven, legt hij uit.

Die rauwe eerlijkheid horen we vaker in podcasts. Een persoonlijke zoektocht is geregeld de start van een goed audioverhaal en zo volgen precaire details vanzelf. Intimiteit past bij het medium: we luisteren mee met therapiesessies, een vonnis in de rechtbank, een ruzie aan de keukentafel. Luisteraars smullen van de persoonlijke verhalen; als maker wil je die dus geven, maar als je kinderen erin voorkomen, wil je óók je gezin beschermen. Hoe vind je die balans?

„Verhalen die in ons gezin spelen, heb ik nodig voor de podcast”, zegt Nynke de Jong, maker van Ik ken iemand die, een goedbeluisterde podcast over ouderschap en ‘al het moois en lelijks dat daarbij komt kijken’. Kinderen die niets willen eten, valpartijen, „kinderdagverblijftyfus”, inzinkingen, vakantie-ellende. „Het zijn míjn verhalen, dus die anekdotes mag ik claimen. Maar het zijn ook hun verhalen. De lijn tussen wat van mij is en wat van de kinderen, is dun. Als ze later bij de psycholoog vertellen dat ik te veel heb gedeeld, ben ik te ver gegaan, maar dat weet ik dan pas.”

Als ze later bij de psycholoog gaan vertellen dat ik te veel heb gedeeld, dan ben ik te ver gegaan.

Nynke de Jong maker Ik ken iemand die

Jair Stein (48) maakt podcasts en is bij de NTR eindredacteur van talloze audiodocumentaires. Zijn vrouw Jennifer Pettersson is ook radiomaker. Samen maakten ze Opgejaagd, waarin Pettersson (geboren in Zweden) het Nederlandse schoolsysteem vergelijkt met het Zweedse model. Luisteraars volgen haar persoonlijke zoektocht naar waar kinderen beter onderwijs krijgen, in Nederland of in Zweden, en of dat reden is om te emigreren. „In de podcast hoor je een ruzie tussen Jennifer en mij. Toen Jennifer tijdens die ruzie haar opname-apparaat aanzette, dacht ik: je bent gek, dit is te privé. Maar in de montage hoorde ik: die ruzie móét erin. Dat ik in paniek raakte over verhuizen naar Zweden moet de luisteraar horen, anders snapt hij niet wat deze zoektocht voor ons betekent.”

Dilemma’s kom je dus zeker tegen, als je gezin het onderwerp is. Besluit je dan van tevoren wat je wel en niet vertelt? De vier presentatoren van Ik ken iemand die hebben dat vooraf niet besproken met elkaar, zegt De Jong. „Hanneke [Hendrix] is schrijver en hoorspelmaker. Van haar hebben we geleerd: als je een goed verhaal wil vertellen, moet je je kwetsbaar opstellen. Er moet iets op het spel staan, anders is het niet waarachtig en haken mensen af. Een Punica-oase van jezelf tentoonspreiden vinden mensen niet interessant, dat is niet het echte leven.”

Nynke de Jong presenteert Ik ken iemand die, „een podcast over ouderschap en al het moois en lelijks dat daarbij komt kijken”. Per aflevering zijn er zo’n 20.000 luisteraars. Foto Lars van den Brink

Stein en Pettersson passen ook geen censuur toe, zegt hij. „Wij zijn ons bewust van dat het echt moet zijn. Als je iets niet wil vertellen moet je een andere hoofdpersoon nemen.”

Voor De Jong is het belangrijk dat haar kinderen en haar man hun eigen leven kunnen leiden. „Ik wil niet dat mensen denken: ik ken jou en je leven al, omdat ik naar de podcast van je moeder luister. Mijn man heeft collega’s die luisteren. Ik heb een keer verteld dat hij een bos bloemen voor onze trouwdag had betaald van de gezamenlijke rekening. Daar pest ik hem mee. Dat is grappig, maar als ik wil vertellen over grotere dingen die in onze relatie spelen, leg ik dat aan hem voor.” Eén onderwerp wordt nooit besproken met de microfoon aan: „Seks. De man van Hanneke is huisarts en mijn man staat voor de klas. Ik wil niet dat 19-jarige hbo-ers staan te gniffelen en Hanneke wil niet dat patiënten dat soort info hebben over hun huisarts. Die grens hebben we zelf bepaald.”

Geen spijt

Damstra heeft wat dat betreft geen grenzen bepaald en achteraf ook geen spijt van zijn woorden. In Plotse Papa’s zegt hij: „In een vriendengroep heb je altijd iemand die niet oplet en iemand bezwangert. Nu was ik dat.” Zou zijn dochter gekwetst zijn als ze dit hoort? „Mijn dochter weet dat ze niet gepland is. Ik schuw dat onderwerp niet. Ik vind het belangrijk dat we samen kunnen praten over ongemakkelijke thema’s. Ik ben christelijk opgevoed en dan worden bepaalde onderwerpen gewoon niet besproken. Daar heb ik een allergie voor ontwikkeld. Ik heb liever openheid dan dat er onderhuids dingen borrelen.” Dat was voor hem ook een reden om mee te doen aan de podcast. Toen hij zelf onverwacht vader werd, miste hij de verhalen van anderen in een vergelijkbare situatie. „Andere vaders hierover horen, gaf een gevoel van steun. Het helpt om te weten dat je niet de enige bent die zoiets overkomt en het is waardevol om te horen hoe anderen ermee omgaan.”

Er is wel een grens in wat de luisteraar aankan, zegt Stein. Dat merkt hij bij het begeleiden van audiodocumentaires voor DOCS (van de NTR/VPRO). „Als iemand doorschiet, als een verhaal té autobiografisch is en het particuliere niet overstijgt, wordt het exhibitionistisch. De luisteraar voelt zich een voyeur. Soms is iets te pijnlijk, zo dichtbij dat het onprettig voelt. Persoonlijk had ik dat bij de openingsscène van Verstrikt, waarin presentator Maarten Dallinga zijn ouders vertelt dat hij suïcidaal is geweest. Dat is geen gesprek waarbij ik aanwezig wil zijn.” Dat is dus wel een grens voor makers om in de gaten te houden, zegt hij, zeker als het over je kinderen gaat.

Stein heeft geen spijt van dingen die hij over zijn kinderen heeft verteld of dat zijn dochters te horen zijn. Al zijn er misschien wel stukjes die zijn dochters lastig vinden om terug te luisteren, zegt hij. In De tweede, een podcast die hij maakte met journalist Lynn Berger over de dynamiek in het gemiddelde gezin (twee ouders, twee kinderen), vertellen Stein en Petterson over hoe jaloers hun oudste dochter reageerde op de komst van hun tweede kind. Stein: „Ze beet haar jongere zusje in de vinger en trok haar eens van de borst.” Pettersson in de podcast: „Het is heel duidelijk, ze gunt haar zusje niks. Wij hebben het gevoel dat er door jaloezie een gat is geslagen dat moeilijk te dichten is.” Dit zal zijn dochter niet leuk vinden om te horen, zegt Stein nu, „omdat de relatie is veranderd, de jaloezie is veel minder, ze kunnen uren met elkaar spelen. Het enige wat we kunnen doen is hopen dat er nog een podcast komt waarin te horen is hoe lief en leuk ze zijn. Het is een momentopname, ons beeld van haar staat niet vast in de tijd.”

Jair Stein is podcastmaker en eindredacteur van audioproducties bij de NTR. Met zijn vrouw Jennifer Pettersson maakte hij Opgejaagd, een serie over de vraag waar basisschoolkinderen het beter hebben: in Nederland of Zweden. Met journalist Lynn Berger maakte hij De tweede, een serie over het gemiddelde gezin bestaande uit twee ouders en twee kinderen. Foto Lars van den Brink

Ook De Jong is niet bang voor de reactie van haar kinderen. „Ik kan altijd uitleggen waarom ik iets heb verteld. Onze podcast gaat over ouders en ouderschap, dat is het perspectief.” De Jong vindt de podcast als medium, zonder beeld en zonder hashtags, veiliger en minder belastend voor een kind dan andere media. „Als je ouders vlogger of influencer zijn, lijkt me dat lastiger voor een kind. Veel zichtbaarder. Sommige ouders plaatsen gênante foto’s of filmpjes van hun kinderen voor likes. En er zijn momfluencers die hun kinderen gebruiken om geld te verdienen. Elke dag in een andere trui op Instagram gezet worden, lijkt me niet leuk voor een kind. Mijn podcast beïnvloedt het leven van mijn kinderen niet. Ze hoeven de plantaardige yoghurt die we opgestuurd krijgen niet te eten. Ik vertel over mijn gezin aan een groot publiek, maar het gaat over míjn leven en hoe ík omga met opvoeding. Als er een punt komt dat mijn kinderen dat niet leuk vinden, stop ik. Zij zijn niet mijn verdienmodel.”

Zoektocht

Stein en Pettersson hebben hun dochter afgelopen zomer een aflevering van Opgejaagd laten luisteren. „Er volgde een mooi gesprek. We hebben uitgelegd dat het een zoektocht was die we voor háár hebben gedaan. En ook verteld dat we niet hebben geknipt in het materiaal om er zelf zo goed mogelijk uit te komen.”

Toch zou Stein andere makers niet aanraden om hun eigen kinderen een rol in een podcast te geven. Als ze later denken: ik wil dat dit weggaat, dan kan het niet, zegt hij. „Het is misschien een te grote verantwoordelijkheid waar ik te weinig over heb nagedacht. Als ik mijn kinderen nog eens opneem, laat ik het ze horen voordat het publiekelijk wordt. Nu zijn ze acht en twaalf, oud genoeg om zelf weloverwogen keuzes te maken.”