Reportage

Florida krabbelt op na orkaan Ian: ‘De prijs voor wonen in het paradijs’

Orkaan Ian De ravage in de zuidelijke staat is enorm na een van de zwaarste orkanen uit zijn geschiedenis. Toch lijkt de stemming in veel getroffen plaatsen positief. Velen repareren en ruimen op. „Over twee weken kunnen we hier weer wonen.”

Opeengestapelde boten in een haven bij Fort Myers.
Opeengestapelde boten in een haven bij Fort Myers. Foto’s Win McNamee/Getty Images

Ze lacht. Karen Gutowski in een van haar laatste schone T-shirts (‘Great Lake State Michigan’) staat in de deuropening van haar gehavende huis in Florida en ze lacht. De eerste dag nadat storm Ian over haar woonplaats was getrokken, was ze vooral onthutst. „De tweede dag heb ik de hele tijd gehuild.” En nu, op zaterdag, voelt eigenlijk „alles weer normaal”.

The Village at Riverwalk, tussen de plaatsen Venice en North Port, is zo’n typische woonerfnederzetting waar Florida om bekend staat. Gepensioneerden wonen hier in koopwoningen aan de Myakka-rivier. Toen orkaan Ian in de nacht van woensdag op donderdag zijn grimmige streep over midden-Florida trok, bleek Riverwalk precies in zijn baan te liggen. En wat een smalle streep lijkt het soms, zegt een buurvrouw die met de fiets Gutowski komt ophalen. „Het ene huis is flink toegetakeld, een huis ernaast is onaangeraakt.”

Duizenden huizen verwoest, 44 doden officieel geteld op zondag – en toch lijkt de stemming in veel getroffen plaatsen bijna welgemoed. Mensen fietsen en joggen langs de straat. Overal zoemen generatoren om stroom op te wekken. „Wij hebben alleen geen stromend water meer”, zegt Gutowski. We missen vooral het douchen, zegt de buurvrouw, terwijl ze haar ogen afschermt tegen het stekende zonlicht. Op de lokale radio (‘Operation Storm Watch’) raden de presentatoren hun luisteraars aan geurloze babydoekjes in te slaan.

„Wij hebben geluk gehad”, zegt Gutowski. „Niemand in onze gemeenschap is gedood of gewond.” De meeste huizen zijn redelijk goed overeind gebleven. Alleen de lichte daken van de carports zijn weggeblazen. De aluminium stroken liggen als boterrolletjes op het dakje van de Gutowski’s. In haar huis heeft het water het plafond opgetild, maar het is weer goed teruggevallen en ze denkt dat een nieuwe verflaag genoeg is. Zelfs de kleurige kerstlampjes die buiten aan de muur hangen, zijn nog allemaal heel.

Opwarming van het zeewater

Bekijk ook deze fotoserie: Orkaan Ian laat in Cuba en Florida een spoor van vernieling achter

Misschien was Ian wel een „eens-in-de-500-jaar-storm”, zoals gouverneur Ron DeSantis zei, maar zware orkanen trekken elke paar jaar over de staat. En de opwarming van het zeewater, resultaat van klimaatverandering, maakte in elk geval Ian heviger dan veel eerdere stormen. Is wonen in Florida het risico waard? „Dit is de prijs die je betaalt om in het paradijs te wonen”, zegt de buurvrouw.

Karen Gutowski is vijf jaar geleden vanuit de staat Michigan naar Riverwalk verhuisd. „Daar heb je tornado’s, ook heel heftig en veel onvoorspelbaarder. Je weet maar heel kort van tevoren wanneer ze ontstaan.” Orkaan Ian was dagen tevoren aangekondigd. Iedereen kon tijdig worden geëvacueerd. „Wij zijn nooit in gevaar geweest”, zegt ze.

Oscar Pagan vindt dat je „het goede met het slechte moet nemen”. De jonge vader reddert met zijn vrouw en hun baby voor hun woning in Port Charlotte. Ook een soort woonerf, maar duidelijk minder welvarend dan het pensionadoparadijs van Riverwalk. Pagan zegt ook dat hij geluk heeft gehad, en hij wijst naar de overkant, waar een boom op het dak van een huis ligt.

Hulpverleners evacueren een man van Pine Island Foto Gerald Herbert/AP

Hij legt een lekkend pak ijsblokjes in de koelbox. Toen hij hoorde dat de orkaan zou komen, heeft hij tien zakken ijs gekocht en in de vriezer gelegd. Daar smelten ze langzaam weg, nu de stroom is uitgevallen. Hij is aan de laatste twee zakken toe. Kijk nou om je heen, zegt Pagan. De storm is drie dagen geleden overgetrokken en nu loopt iedereen alweer op te ruimen en te repareren. „Ik denk dat we hier over twee weken alweer kunnen wonen.”

De voorbereiding, dat is misschien waar de rust en zelfverzekerdheid vandaan komt. Na een bijzonder heftig orkaanjaar in 2004 (vier grote stormen) heeft Florida tal van maatregelen getroffen, die zich nu terugbetalen. In de bebouwde gebieden liggen allemaal stukjes open land die nu de overvloed aan water opvangen. Er zijn nog steeds enkele deels ondergelopen straten en wegen, zoals tussen Port Charlotte en North Port, waar de auto’s tot hun portier door het water moeten ploegen en je soms een motor flink hoort hoesten. Maar de meeste straten zijn alweer begaanbaar, de brandweer veegt de laatste plassen van het wegdek.

Woekerprijzen

Dat ze hier veel ervaring met natuurrampen hebben, blijkt ook uit de instelling van een tiplijn van het openbaar ministerie, waar woekerprijzen kunnen worden gemeld. Op de radio vertellen luisteraars over tankstations waar een pakje sigaretten ineens een tientje kost en een doos batterijen 80 dollar. Je ziet het aan de efficiëntie waarmee de politie alleen een klein stukje van de snelweg afsluit, of ’s avonds de straten naar lege wijken bewaakt tegen plunderaars. Een van de bewoners van Easy Street, nabij Oscar Pagans huis, heeft desondanks een eigen waarschuwing geverfd op het houten beschot voor zijn raam: „U loot, we shoot.”

In Florida staan honderdduizenden huizen in gebied dat is aangemerkt als ‘hoog-risico’ voor overstromingen door het nationale agentschap voor rampenbestrijding FEMA

De enige overheidsmaatregel die niet zo goed lijkt te zijn doorgevoerd, is de verordening die benzinestations verplicht een generator paraat te houden. De meeste tankstations zijn dicht, de pompen gesloten wegens stroomuitval. Een Shell-vestiging langs Tamiami Trail is alleen open voor de sigaretten en de snacks. De sandwiches in het koelvak verkopen ze niet meer en als je de koeling met frisdranken opentrekt, weet je waarom: een geur van bedorven water walmt je tegemoet.

Energieke operatie

De rampbestrijding verloopt geolied. De nationale garde is vanaf donderdag al bezig met het herstel van de watervoorziening. Eerst het water, dan de stroom, zei gouverneur DeSantis zaterdag tijdens een persconferentie. De politiek uitgesproken Republikein - hij kwam vorige maand in het nieuws toen hij demonstratief twee vliegtuigen met asielzoekers naar een Democratisch bolwerk in het noordoosten van de VS had gestuurd - leidt de operatie energiek. Hij geeft voortdurend persconferenties, duikt overal op. Zijn populistische opvattingen over bijvoorbeeld klimaatverandering („een hobby”), hebben hem niet verhinderd geld vrij te maken voor de gevolgen van de zeespiegelstijging.

Ondergelopen huizen in South Daytona Beach.
Tannen Maury/EPA
Wegwerkers proberen straten vrij te maken.
Foto Scott Olson/AFP
Foto Tannen Maury/EPA, Scott Olson/AFP

In politieke hoogtijdagen als deze, met de verkiezingen van volgende maand, kan een natuurramp een zegen of een vloek zijn. Een zwakke reactie kleeft aan een bestuurder, zoals president George W. Bush merkte toen hij lauw reageerde nadat orkaan Katrina in 2005 delen van New Orleans had weggevaagd. Een sterke reactie kan een bestuurder vleugels geven. Het is niet voor niets dat president Biden heeft aangekondigd binnenkort naar Florida te zullen reizen. Al heeft hij de ernst van de crisis misschien overschat toen hij voorspelde dat Ian ,,wel eens de dodelijkste storm in de geschiedenis” van Florida zou kunnen blijken. In 1928 kwamen 2.500 mensen om bij een orkaan in Florida, daar lijkt het nu vooralsnog niet naar, al is niet uitgesloten dat in de dagen na de orkaan flinke delen van de staat opnieuw onder water komen te staan als zware regens vallen.

Biden vroeg bescheiden belet bij gouverneur DeSantis: als hij tijd heeft, ontmoet ik hem graag, zei de president. Omgekeerd heeft DeSantis, die de afgelopen twee jaar geen gelegenheid liet lopen om Biden te bekritiseren, niet geaarzeld om Biden federale steun te vragen. Die steun komt er ook. Ian is tot nationale ramp verklaard. Dat betekent dat de schade verhaald kan worden op de federale regering. Dat kan ook bijdragen aan de relatieve ontspanning van de bewoners. „Wij hebben een opstalverzekering”, zegt Gutowski. „En het eigen risico krijgen we terug van de overheid.”

Verlies afgewenteld

Lees ook: Klimaatverandering in Florida: de oceaan hapt zo het zwembad uit je tuin

Het brengt in herinnering wat milieujurist Thomas Ruppert uit Florida eerder dit jaar in NRC zei over de risico’s die bewoners van kuststaat Florida nemen. Ze bouwen soms op onverantwoorde plaatsen, omdat zij, noch de gemeente die het bestemmingsplan moet handhaven, financieel gevaar lopen bij een natuurramp. De staats- of de federale overheid neemt dan de kosten voor reparatie op zich. „Zo is hun voordeel geïndividualiseerd en wordt het verlies afgewenteld op de samenleving”, aldus Ruppert. Honderdduizenden huizen staan in Florida in gebied dat als ‘hoog-risico’ voor overstromingen is aangemerkt door het nationale agentschap voor rampenbestrijding FEMA.

Iets verder naar het zuiden, naar Fort Myers, de grootste stad waar Ian overheen raasde, is goed te zien hoe de onverschilligheid van de storm uitpakt. Ja, arm en rijk zijn zonder onderscheid getroffen door de orkaan. In Myakka City hebben de villa’s evengoed onder water gestaan als de huisjes in Easy Street of de trailers in Fort Myers. De schade aan de rechtstreeks getroffen huizen, wegen en natuur is op al die plekken vergelijkbaar. Maar het grote verschil is dat, als het water eenmaal is weggepompt, de inwoners van Myakka City met hun verzekering de dakbedekker en de schilder bestellen, en ze over een paar weken thuis herinneringen aan Ian kunnen ophalen.

In Riverwalk leent Karen Gutowski de generator van haar buren. In Estate Drive en Harbor Drive, aan de noordzijde van Fort Myers, zijn helemaal geen buren te zien. In de woonerven hier is niemand aan het opruimen of opknappen. Het is er leeg en oorverdovend stil. De elektriciteitsmast buigt schuin over de straat, de huisraad staat in grote bergen op het erf, de huizen hangen uit hun voegen. Twee boten die uit het jachthaventje verderop zijn losgeslagen, liggen als bruinvissen in de achtertuin.

De grimmige potloodlijn van Ian trok niet alleen een geografische scheiding door de staat, maar ook een sociaal-economische. In de welvarende buurten geeft de veerkracht en het organisatievermogen de burgers moed. In Estate Drive zullen de armere bewoners niet binnen twee weken weer terugkeren om te wonen.

Het is bijna acht uur. Op snelweg 75 gaan de waarschuwingsborden voor de avondklok aan, tussen acht en zes uur. „Je wilt toch niet verdrinken”, staat erbij.

Correctie (3 oktober 2022): In een eerdere versie van dit artikel stond dat gouverneur Ron DeSantis het had over een „eens-in-de-duizend-jaar-storm”, maar dat moet „eens-in-de-500-jaar-storm” zijn. Dat is hierboven aangepast.