Opinie

Waakogen

Christiaan Weijts

Omdat de Universiteit Leiden haar slimme ‘classroom scanners’ moest uitschakelen, verschijnt er nu elk uur een mannetje met een iPad onder zijn arm in de deuropening van de collegezaal. Zijn pennetje hupt als een dirigeerstokje langs alle studenten die mijn gastschrijverscollege volgen. Fluisterend telt hij ze na.

Kan dat niet geautomatiseerd worden, vroeg een van mijn studenten zich af. Ironie, dat beginnen ze in elk geval al te leren. Want er hangen dus camera’s. Witte tweeogige kastjes, ophangen tijdens corona voor de anderhalvemetertucht, maar daarna bleken ze reuzehandig voor het real time bijhouden van de lokaalbezettingen. Na onthullingen in universiteitsblad Mare en een protestgolf gingen de stekkers eruit.

Nu ligt er een onderzoeksrapport: de beveiliging van de camera’s deugde niet, en er had een analyse gemaakt moeten worden van de impact en de privacyrisico’s.

De universiteit houdt vol dat de camera’s alleen koppen tellen. Maar daarvoor volstaat een infraroodsensortje. Waarom dit systeem optuigen dat tonnen geld kostte, en vooral gigakilo’s aan onderling vertrouwen?

Zo gaan de gedachten als ik door mijn geboorte- en studentenstad struin. Bij elk plein en in elke winkelstraat hangt inmiddels wel een politiecamera. Omdat het drie oktoberfeest er aankomt, zijn her en der zelfs extra mobiele waakogen gemonteerd.

Mijn indruk: het laat de Leidenaren koud. Als ze het al opmerken. De meesten zijn te druk met het prijsgeven van hun privélevens op TikTok en Instagram. Onze drang naar sociale verbinding is sterker dan de zorg om privacy.

Geldt zoiets ook niet voor de universitaire #cameragate? Deze week gaf ik een mini-practicum new journalism – observeren in de marge van het nieuws – en verschillende studenten keerden terug met hetzelfde detail. In de hal van het Lipsiusgebouw, het hoofdkwartier van de geesteswetenschappen, is een blauwe zuil verrezen, waarin je kaartjes kunt hangen, à la de advertentieborden van supermarkten. Studenten bieden elkaar hier iets aardigs aan. Tegen de eenzaamheid, tegen de prestatiedruk. Naast Facebooktegelwijsheden en wanhoopskreten van kamerzoekers zijn er uitnodigingen om mee te doen met een breiclubje. ‘Acts of Kindness’ heet dit initiatief.

Geen camera’s maar aardigheidskaartjes. Zouden ze bij de universiteit begrepen hebben wat mij ook ineens duidelijk is? De fout was niet zozeer die camera’s, als wel dat ze er ineens hingen. Daar waren ze, onaangekondigd, zonder toelichting, midden in de coronatijd, bij een groep die onevenredig hard was getroffen, sociaal en emotioneel: de kille ogen van de surveillance.

‘Unsee Us’ was de strijdkreet van de acties, vorig jaar december. Iemand hield toen een stuk karton op: ‘We need care, not cameras.’ Zo is dat. Ze zijn tegen camera’s omdat ze zich gezien willen voelen.

Christiaan Weijts schrijft elke vrijdag op deze plek een column.