Opinie

Uitgevers als hoeders van de democratie

Michel Krielaars

Uitgeverij Cossee vierde haar twintigste verjaardag en dat was reden voor een groot feest. Niet alleen omdat ze er goede boeken publiceren, maar ook omdat Cossee tot die kleine, zelfstandige uitgeverijen behoort, die anders dan de grote concerns niet in de eerste plaats geld willen verdienen. Al is dat laatste natuurlijk meegenomen als het toch gebeurt.

Ter verluchting van het feest werden twee boeken ten doop gehouden. Het eerste was de door Mireille Berman samengestelde feestbundel Het belang van de boerenzwaluw. Over de toekomst van de literaire uitgeverij, waarin vijftien auteurs, onder wie ikzelf, het belang en de kwetsbaarheid van kleine zelfstandige uitgevers benadrukken.

De interessantste bijdrage komt van de Duitse uitgever Klaus Wagenbach, die kleine, onafhankelijke uitgevers gekken noemt: ‘Schulden bij de bank ondergaan ze gelaten, ze zijn ook verknocht aan auteurs die niet goed verkopen (en aan meer dan één onverkoopbaar boek), ze zijn behept met overtuigingen en koesteren hoop op de langere termijn.’ Het is precies die instelling waarmee de echte literatuur kan worden gered.

Mireille Berman hield even later een vlammend betoog voor de uitgeverij en de boekhandel als politiek platform, waar gediscussieerd wordt over de steeds meer in het gedrang komende democratie.

Hoe belangrijk de kleine, zelfstandige boekhandel voor de beschaving is, werd me duidelijk uit het andere boek dat in het feestgedruis werd gepresenteerd: Boekhandel in de bergen, van de Italiaanse dichter Alba Donati. Jarenlang werkte ze bij een grote Italiaanse uitgeverij, maar op een dag in 2019 had ze genoeg van haar hectische leven in het nog hectischere Florence. Daarom vertrok ze naar een afgelegen Toscaans bergdorp met 180 inwoners, waar haar moeder woonde. Omdat er ook geld verdiend moest worden, begon ze een boekhandel. En die werd een succes.

Haar klanten zijn geen pensionado’s, maar dertigers en veertigers uit dorpen in de buurt. Bovendien zijn ze serieuze lezers, wat je kunt opmaken uit hun bestellingen, die Donati in haar boek, dat een dagboek is van een half jaar, uitvoerig bijhoudt. Ook zitten ze niet te wachten op de nieuwe roman van beroemde schrijvers zoals Paul Auster, maar zoeken ze verhalen, het geeft niet van wie. ‘Men vraagt om verhalen die geen pijn doen, die geschikt zijn om een wond te genezen, om vertrouwen en schoonheid te schenken.’

Boeken als die van Donati zijn heerlijk om te lezen. Niet alleen laten ze je de leuke kanten van het boekenvak zien, maar ook wijzen ze je erop hoe belangrijk boeken zijn om te beseffen wat er in het leven werkelijk toe doet.

Donati wisselt haar zakelijke beslommeringen af met een inkijkje in haar privéleven. Zo brandt haar boekwinkel na een jaar af, maar kan ze een doorstart maken met behulp van de grote uitgevers. Ook kom je te weten dat haar moeder eerder getrouwd was met een Italiaanse soldaat die aan het Oostfront sneuvelde. En tussendoor doet ze verslag van de lockdown tijdens de Covid-pandemie. Haar boekhandel is dan nog maar een paar dagen per week open en overleeft toch.

Maar het allerleukst zijn toch de literaire ontdekkingen die je doet. Als je Donati’s boek uit hebt, wil je onmiddellijk naar een kleine boekhandel rennen, om een forse bestelling te plaatsen.