Voorzitter schadeloket wil ruimere bevoegdheden om Groningers te kunnen helpen

Bas Kortmann, voorzitter van het Instituut Mijnbouwschade (IMG), zou graag ruimere bevoegdheden en een „knelpuntenpot” willen hebben om de Groningers beter te kunnen helpen. Dat zei hij donderdagochtend tijdens zijn verhoor door de parlementaire enquêtecommissie in Den Haag die de gaswinning onderzoekt. Liefst zou hij ook zien dat zijn organisatie één loket kan vormen met de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), de organisatie die verantwoordelijk is voor het versterken van huizen in Groningen. Als een huis schade heeft én moet worden versterkt, zou dat in één keer kunnen worden aangepakt, is de gedachte van Kortmann.

Commissievoorzitter Tom van der Lee (GroenLinks) stelde Kortmann de vraag wat hij in Groningen anders zou doen als zijn bevoegdheden groter zouden zijn. „Voor een groot deel is het achtergebleven economisch gebied in Nederland, waar het heel goed zou zijn als er iets gebeurt. We hebben een enorm profijt gehad met zijn allen in Nederland van de gasbaten die daar zijn ontstaan”, zei Kortmann. Hij pleitte voor een „deltaplan” waarbij niet huis-voor-huis maar straat-voor-straat wordt gewerkt. Hij zou dan willen afstappen van alle deskundigenrapporten die er nu nodig zijn om schade te herstellen. Maar hij beseft dat dit een „grote omslag” vergt.

Bewijsvermoeden
Het IMG is een onafhankelijk instituut dat sinds 2020 de schade van de gaswinning afhandelt en vergoedt, als opvolger van de in 2018 opgerichte Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG), waar Kortmann ook voorzitter van was. De IMG-voorzitter zei dat de mogelijkheden van zijn instituut om de Groningers echt goed te helpen nu beperkt zijn. Dat komt doordat het IMG niet meer mag doen dan zijn wettelijke taak uitvoeren, namelijk de schade vergoeden waarvoor de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) wettelijk aansprakelijk is. Het bedrijf dat het gas wint moet de schade aan de ‘achterdeur’ vergoeden.

Het vergoeden van de schade moet ‘ruimhartig’ gebeuren, en daarom is bepaald dat tot zes kilometer buiten het aardbevingsgebied schade vergoed wordt als het ‘aannemelijk’ is dat die door de gaswinning is veroorzaakt. Dat wordt het ‘bewijsvermoeden’ genoemd. Maar toch rijzen er regelmatig vragen over die causaliteit. En als dat verband er niet is, weigert het gasbedrijf de schade te betalen. Dat betekent dat het IMG bij alle schademeldingen zeer precies te werk moet gaan, legde Kortmann uit. De afhandeling van de meldingen duurt daarom vaak langer dan een half jaar en brengt hoge kosten met zich mee, omdat deskundigen de schade moeten onderzoeken. De Algemene Rekenkamer klaagde al een paar keer over de hoge uitvoeringskosten.

Sociale onrust
Bovendien komt het regelmatig voor dat het IMG een schade afwijst, bijvoorbeeld als het gaat om funderingsschade, die ook een andere oorzaak kan hebben. Dat leidt tot rechtszaken waarbij burgers in feite tegenover de Staat komen te staan. Onder meer gedupeerde Annemarie Heite, die al in juni werd verhoord, zei dat mensen die het in de rechtszaal moeten opnemen tegen de landsadvocaat „volstrekt kansloos” zijn.

Lees ook: Gedupeerde is kansloos nu overheid schade afhandelt

Het komt ook voor dat mensen in één straat verschillend worden behandeld. Bij het ene huis wordt dan wel schade uitgekeerd en bij het huis ernaast niet. Dat leidt tot grote sociale onrust in Groningen, ziet Kortmann. Om die verschillen te verkleinen en de uitvoeringskosten te drukken heeft het IMG al een regeling ingevoerd waarbij mensen die voor het eerst schade melden zonder verder onderzoek een eenmalige vergoeding van 5.000 euro kunnen krijgen, als ze dat willen. Kortmann zou ook voor grotere schades dit soort ‘forfaitaire’ regelingen willen invoeren, zei hij.

Daarnaast zou hij de schade liever per straat in plaats van per huis afhandelen. Maar dat kan niet zolang elke schade apart moet kunnen worden verantwoord tegenover de NAM. Het zou wel kunnen als er een schadefonds zou komen waaruit het IMG met meer vrijheid kan putten. Kortmann heeft dat als idee ingebracht bij de formatie van het kabinet Rutte IV, vertelde hij. Op de vraag hoeveel geld er in zo’n schadefonds zou moeten zitten, antwoordde hij: „In Brabant zeggen ze dan: veul.”

Dit artikel maakt ook deel uit van ons liveblog: Opgestapte Groningen-coördinator Hans Alders voelde zich ‘belazerd’ door de NAM