Opinie

Inheemse volken in Australië moeten een stem hebben in het klimaatbeleid

Inheemse volken Klimaatverandering onvoldoende bestrijden is een schending van de mensenrechten van inheemse volken. Landen als Australië hebben daarom de plicht om er iets tegen te doen, schrijft Medes Malaihollo.

Foto ANP/The New York Times Syndication

Vorige week vrijdag nam het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties een bijzondere beslissing op het gebied van klimaatverandering en mensenrechten. Volgens het Comité schendt Australië, een van de grootste CO2-uitstoters in de wereld, de mensenrechten van de oorspronkelijke eilandbewoners in de Straat Torres door onvoldoende maatregelen te nemen om klimaatverandering tegen te gaan.

Het betreft een belangrijke overwinning voor de Straat Torreseilandbewoners, die in 2019 deze zaak zijn begonnen tegen Australië. Met deze beslissing van het Mensenrechtencomité is duidelijk geworden dat een staat met inheemse volken, zoals Australië, zich adequaat moet inspannen tegen klimaatverandering als de mensenrechten van een inheems volk op het spel staan. Een land met inheemse volken is op grond van internationale mensenrechten verplicht om deze rechten te beschermen.

Inheemse volken vormen ongeveer 5 procent van de wereldbevolking. Desondanks beschermen zij ruim 80 procent van de biodiversiteit op aarde. Daarmee zijn ze belangrijke bewakers van flora en fauna, maar tegelijkertijd zijn ze ook erg kwetsbaar voor klimaatverandering. Door hun traditionele levenswijze oefenen inheemse volken een speciale relatie uit met hun ouderlijk land, wat ze erg afhankelijk maakt van het milieu waarin ze leven. De eilandbewoners van de Straat Torres zijn bijvoorbeeld afhankelijk van traditionele landbouw, maar een stijgende zeespiegel heeft ertoe geleid dat zout water in de bodem van de eilanden is binnengedrongen. Verder heeft de opwarming van de oceaan voor een schaarste aan kreeften gezorgd in de Straat Torres, wat een belangrijke voedselbron is voor de eilandbewoners.

Traditionele levenswijze

Klimaatverandering leidt dus tot een gevaar voor de traditionele levenswijze en de levensvatbaarheid van een inheems volk, zoals de oorspronkelijke bewoners van de Straat Torres. Diverse internationale mensenrechtenverdragen, zoals onder andere het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR), beogen deze rechten dan ook te beschermen. Met de recente beslissing van het Mensenrechtencomité wordt de link met klimaatverandering uitdrukkelijk gemaakt. Uiteindelijk is de boodschap van het Comité een duidelijke: staten met inheemse volken moeten zich – binnen wat mogelijk is – inspannen om het behoud van de traditionele levenswijzen van een inheemse gemeenschap te garanderen.

De uitdaging voor Australië is hoe dergelijke inspanningen gerealiseerd kunnen worden. De oplossing hiervoor is geen gemakkelijke, maar een dialoog met de eilandbewoners is van uiterst belang. Uiteindelijk staan hun belangen op het spel en is hun inspraak fundamenteel. Anno 2022 kan het ouderlijk land van een inheems volk met een email verwoest worden of kan een inheemse gemeenschap van voedsel worden voorzien door een telefoontje. De vraag blijft echter: wie zitten er aan tafel als deze beslissingen worden genomen?

Lees ook: Premier Australië wil referendum over verzoening met Aboriginals

Op grond van internationaal recht moeten inheemse volken aan tafel kunnen zitten waar het gaat om hun belangen. Dit is een fundamenteel internationaal erkend recht en staat ook wel bekend als het zelfbeschikkingsrecht van volken. Vaak wordt dit recht geassocieerd met onafhankelijkheid en separatisme, maar voor inheemse volken gaat zelfbeschikking niet over afscheiding, maar over relatie. De kern van zelfbeschikking behelst immers het recht van een volk om vrije keuzes te maken over zaken die hen sterk raken. Dit betekent dat staten waar inheemse volken wonen in gesprek moet gaan met die volken over de zaken die voor hen belangrijk zijn, en dat gesprek moet geïnstitutionaliseerd zijn. Zo moeten inheemse volken betekenisvolle inspraak hebben bij de totstandkoming van wetten en beleid over klimaatverandering.

Inhaalslag

De in mei aangetreden Australische regering van minister-president Anthony Albanese lijkt een inhaalslag te willen maken op het gebied van het zelfbeschikkingsrecht van de inheemse bevolking. Dit blijkt ook uit de steun van Albanese rondom de Uluru Verklaring van het Hart. Dit is een gezamenlijke verklaring van alle Aboriginal leiders waarin ze de Australische bevolking vragen om de grondwet te veranderen zodat de inheemse bevolking een wezenlijke en zinvolle stem krijgt bij wetten en beleid die over hen gaan. De oorspronkelijke eilandbewoners van de Straat Torres hebben inmiddels ook al een overeenkomstige verklaring uitgevaardigd: de Masig Verklaring.

Tot op de dag van vandaag worden de inheemse volken in Australië nog niet grondwettelijk erkend, wat leidt tot een zeer beperkte vorm van zelfbeschikking. In 2022 is dit nogal achterhaald, maar gelukkig heeft Albanese zijn steun al betuigd voor een referendum hierover. Naar aanleiding van de recente beslissing van het Mensenrechtencomité is dit een goed moment om de Australische grondwet te herzien. Als de inheemse volken in Australië nu meer inspraak krijgen over zaken die over hen gaan, dan wordt niet alleen geschiedenis geschreven in het land, maar kan ook worden doorgepakt om hun levensvatbaarheid beter te beschermen ten tijde van klimaatverandering.