Die papyruskwast vrolijkt iedere huiskamer op

Plant NRC Magazine belicht elke maand een kamerplant. Deze maand de papyrusplant: cyperus papyrus.

Cyperus papyrus, een moerasplant uit de cypergrassenfamilie.
Cyperus papyrus, een moerasplant uit de cypergrassenfamilie. Foto Daan Brand

Zonder planten geen papieren kranten. Gedrukte kranten bestaan meestal uit pulp van vermalen houtsnippers, of uit gerecycled oud papier. De naam ‘papier’ hebben we te danken aan de papyrusplant: Cyperus papyrus, een moerasplant uit de cypergrassenfamilie, oorspronkelijk uit tropisch en subtropisch Afrika. Mijn goede vriend Maarten had jarenlang een joekel van een papyrusplant in zijn huis staan. Een dikke groene steel met een grappige groene kwast van fijne sprieten erop.

Recent is Maarten naar Indonesië verhuisd. Stiekem hoopte ik dat ik de papyrusplant kon adopteren, maar tegen de tijd dat ik het vroeg was hij al naar een plantenasiel gebracht. Jammer, want van die vrolijke papyruskwast vrolijkt iedere huiskamer op.

Het waren de Egyptenaren die papyrus beroemd maakten door de vezels van de plant (of eigenlijk: planten, want in totaal kenden ze acht verschillende papyrussoorten) voor hun geschriften te gebruiken. Aan de ene kant van een papyrusrol lagen de vezels horizontaal op elkaar. Daar kon op geschreven worden, aldus Irene Vallejo in haar prachtige non-fictieboek Papyrus. De andere kant, met verticale vezels, was onbruikbaar: daar bleef de pen te veel haken. Er zaten ook andere nadelen aan het product. „In het droge klimaat van Egypte behielden ze hun soepelheid en lichte kleur, maar in de nattigheid van Europa werden ze zwart en broos. Als papyrus steeds weer vochtig wordt en daarna droogt, valt het op den duur uit elkaar”, schrijft Vallejo.

De papyrusplant houdt van een zonnige plek, niet van kou

Toch waren de papyrussoorten voor de farao’s een belangrijk exportproduct. Zo stopte Ptolemaeus V aan het begin van de tweede eeuw voor Christus de levering van papyrus aan de bibliotheek van Pergamon in het huidige Turkije. De Turkse koning Eumenes wilde op cultureel vlak de concurrentie aangaan met Egypte – iets waar Ptolemaeus zo een stokje voor hoopte te steken. Maar Eumenes was niet voor één te gat vangen, schrijft Vallejo: hij besloot om voortaan alleen nog gedroogde, gelooide dierenhuid te gebruiken om op te schrijven. Dat materiaal werd zo’n succes, dat we de naam ervan, met de naam Pergamon erin besloten, nog altijd kennen: perkament.

Verzorgingstip: de papyrusplant houdt van een zonnige plek, niet van kou. De plant wil áltijd in natte aarde staan, en houdt van een sproeibeurt op zijn tijd.