Opinie

Defensie moet harder zoeken naar Afghanistan-rapport

Oorlogsmisdaden

Commentaar

Een meterslange archiefkast vol dossiermappen in een Defensie-archief in Rijswijk kan de sleutel bevatten. Zit in een van die mappen het Special Report dat een Nederlandse inlichtingenofficier in 2010 in Uruzgan schreef over een mogelijke oorlogsmisdaad door Australische commando’s? Die vraag is maar op één manier echt te beantwoorden: doorzoek de kast. De aanleiding rechtvaardigt alle menskracht die dit vergt.

Uit onderzoek van NRC bleek deze week dat Nederlandse militairen destijds meldingen kregen over een mogelijke executie door Australiërs, de bondgenoten met wie zij de verantwoordelijkheid voor de NAVO-missie ISAF in Uruzgan deelden. Volgens lokale bronnen werd een Afghaanse burger gemarteld en vermoord. De man was eerder aangezien voor de maker van een bom die twee Nederlandse militairen had gedood, maar na onderzoek was Nederland overtuigd geraakt van zijn onschuld.

Uit het onderzoek kwam ook een ontluisterend beeld naar voren over de archivering van de missie. Het rapport, waarvan twee papieren exemplaren zouden bestaan, is spoorloos, ook in digitale vorm. Het is zelfs onduidelijk waar het te vinden zou moeten zijn. In de archiefkast in Rijswijk, in een kluis op het ministerie van Defensie in Den Haag of elders?

Lees ook: De gemartelde boer, de Australische special forces en een verdwenen rapport

De plaats waar het al lang zou móéten liggen is duidelijk: op het bureau van de speciale aanklager die in Australië is aangesteld om de bedroevend lange lijst aan mogelijke Australische oorlogsmisdaden in Afghanistan te onderzoeken. De naam Abdul Jalil – de gedode Afghaan in kwestie – kan worden toegevoegd aan de lijst van 39 burgers en krijgsgevangenen die – zo concludeerde de Australische generaal-majoor Paul Brereton in 2020 – vermoedelijk door Australiërs zijn vermoord.

Breretons observaties over de cultuur binnen de Australische elite-eenheden waren ronduit schokkend: executies van Afghanen dienden soms als een ontgroeningsritueel voor jonge militairen, eenheden voerden onderling competitie over het aantal kills, verantwoording afleggen bleek niet nodig.

Na het Brereton-rapport beloofde toenmalig premier Morrison gerechtigheid. Twee jaar later staat echter alleen een voormalig legerjurist terecht, die documenten over de misstanden naar de media had gelekt, na tevergeefse interne meldingen.

Dat gegeven vergroot de noodzaak om het Nederlandse rapport te vinden. Het staat de Australische justitie uiteraard vrij om ook zonder rapport een onderzoek naar het incident in te stellen, maar dit document zou een extra aanmoediging kunnen zijn en bevat wellicht belangrijke informatie.

Dit gaat echter niet alleen over Australische verantwoording. Alle staten moeten het internationaal humanitair recht naleven, wat onder andere betekent dat ze geacht worden op te treden bij het vermoeden van een oorlogsmisdrijf. Het zoek raken van het rapport verhoudt zich slecht tot deze plicht.

De rommelige archivering van de ISAF-missie – Nederlands belangrijkste militaire optreden in decennia – roept bovendien de vraag op of er meer informatie mist die nog relevant kan blijken te zijn. Dat er alsnog geld komt voor een betere archivering is positief, maar het is afwachten of dat voor dit rapport nog zin heeft – en het niet jaren geleden al in een papierversnipperaar is verdwenen, bewust of onbewust. Harder zoeken, tot alle opties zijn uitgeput, is het enige wat erop zit.

Lees ook: Klokkenluider: ‘Oorlogsmisdaden Australische leger in Uruzgan blijven onbestraft’