Arib doet niet mee aan ‘poppenkast’ en weigert onderzoek naar haar functioneren

Reglement van Orde Terwijl de Kamerleden debatteerden over hun eigen omgangsvormen, barstte een conflict los tussen Kamervoorzitter Vera Bergkamp en oud-Kamervoorzitter Khadija Arib.

PvdA’er Khadija Arib loopt door de Tweede Kamer. Ze eist opheldering van Kamervoorzitter Vera Bergkamp over een onderzoek naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag van Arib in de tijd dat ze zelf Kamervoorzitter was. Foto Bart Maat/ANP
PvdA’er Khadija Arib loopt door de Tweede Kamer. Ze eist opheldering van Kamervoorzitter Vera Bergkamp over een onderzoek naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag van Arib in de tijd dat ze zelf Kamervoorzitter was.

Foto Bart Maat/ANP

Bijna alle Tweede Kamerleden in de grote debatzaal vonden het donderdagochtend óók wel een beetje gênant: er zijn nu zoveel mensen bezorgd over de dure boodschappen, over hun energierekening, de zware winter die eraan komt, en zíj gingen een halve dag debatteren over zichzelf? Over een regeltje dat er volgens D66 en de ChristenUnie bij moet in het Reglement van Orde van de Tweede Kamer: dat ze elkaar in debatten niet meer mogen bedreigen?

„Een kind van vier snapt dat je dat niet mag doen”, zei Laurens Dassen van Volt. Liane den Haan (Groep Den Haan) wilde weten wat er nog méér in moest komen te staan, omdat het nu ontbreekt: „Dat we niet aan elkaars haren mogen trekken of elkaar laten struikelen in de gang?”

In die gang speelde zich diezelfde ochtend een conflict af dat alleen met woorden werd uitgevochten, maar wel ongekend hard. PvdA’er Khadija Arib, de vorige voorzitter van de Tweede Kamer, zei bij de lift dat het onderzoek naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag van haar als voorzitter – waar ze woensdagavond over had gehoord via NRC – een „politieke afrekening” was van Vera Bergkamp (D66), nu voorzitter is van de Tweede Kamer. Arib noemde het onderzoek ook „een poppenkast” en zei dat zij er niet aan meewerkt. „Ik hoef alleen verantwoording af te leggen aan de kiezers, Vera Bergkamp is níet mijn werkgever.”

‘Machtsmisbruik’

Bij het presidium van de Tweede Kamer, dat bestaat uit acht Tweede Kamerleden en de Kamervoorzitter, waren twee brieven binnengekomen van mensen die anoniem klaagden over „machtsmisbruik” en een „schrikbewind” door Arib toen zij voorzitter van de Tweede Kamer was (van 2016 tot 2021). Ze zou een „onveilige werkomgeving” hebben gecreëerd. Net vóór het debat over het Reglement van Orde, bij de ingang van de zaal, zei Vera Bergkamp dat het niet de bedoeling was geweest dat Arib via NRC zou horen over het onderzoek. Dat betreurde ze. Maar de klachten móésten onderzocht worden, zei ze. Daar had het presidium – met als lid ook PvdA’er Henk Nijboer – unaniem over beslist. En ze hoopte dat ze ’s avonds een gesprek kon hebben met Arib. „Ik heb haar daarvoor uitgenodigd, ik hoop echt dat ze erop in gaat.”

Lees ook: Onderzoek naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag oud-Kamervoorzitter Arib

Vera Bergkamp krijgt al een tijdlang veel kritiek – ze komt als voorzitter vaak onzeker over, lijkt bij sommige fracties nauwelijks nog gezag te hebben en grijpt volgens veel Tweede Kamerleden te laat, of zelfs helemaal niet in als andere Kamerleden uitspraken doen die worden gezien als beledigend of bedreigend.

Zoals vorige week nog in de Algemene Politieke Beschouwingen, toen Thierry Baudet (FVD) over de universiteit begon waar D66-leider Sigrid Kaag had gestudeerd, „spy college” volgens hem. Niet Bergkamp maar het kabinet-Rutte IV maakte een eind aan dat verhaal. De ministers en staatssecretarissen stonden op en liepen weg.

In het restaurant van de Kamerleden, achter de zaal, had Bergkamp van premier Mark Rutte en andere ministers te horen gekregen dat ze niet terug zouden gaan, tenzij Baudet zijn woorden terugnam – wat Bergkamp daarna in de debatzaal van Baudet had geëist.

Tribunalen

Het dreigement van FVD’er Pepijn van Houwelingen tegen Sjoerd Sjoerdsma (D66) dat er „tribunalen” komen, vorig jaar in november, de ontsporing van de Algemene Politieke Beschouwingen én Bergkamps steeds zwakkere positie waren de achtergrond waartegen de Kamerleden donderdag praatten over een aanpassing van het Reglement van Orde. En er ook wel over twijfelden. Want de voorzitter, zei de een na de ander, kan een Kamerlid nu al het woord ontnemen als volgens de voorzitter de orde wordt verstoord. Maar dan moest ze dat wel dóén. Sylvana Simons (Bij1) zei dat ze al „meermaals had mogen aanschouwen hoe volstrekt onacceptabele uitspraken toch werden getolereerd”. Kees van der Staaij (SGP) zei dat hij de opmerking over de tribunalen niet zo dreigend had gevonden. Die had, vond hij, meer iets van een „mislukte profetie”.

In het vak waar bij andere debatten ministers of staatssecretarissen zitten, ‘vak K’, zaten nu de fractievoorzitters van D66 en ChristenUnie, Jan Paternotte en Gert-Jan Segers, omdat zij het voorstel voor een extra zinnetje in het Reglement van Orde hadden voorgesteld. Maar volgens Renske Leijten van de SP moest Vera Bergkamp er gaan zitten. „Dit debat gaat over het functioneren van de Tweede Kamer, daar horen antwoorden op te komen van de Kamervoorzitter.” Leijten vond ook dat Bergkamp aangifte moest doen tegen het lek over het onderzoek naar Arib. Want als er iets „bedreigend” was, zei Leijten, dan was dat wel een lek naar een krant, „waartegen je je niet kunt verweren”.

Niet altijd vrienden maken

Rond die tijd kwam Arib zelf net het gebouw van de Tweede Kamer binnen. Ze zei tegen journalisten dat ze in haar tijd als voorzitter „orde op zaken” had moeten „stellen” bij de ambtelijke organisatie van het parlement en dat ze daar lang niet altijd vrienden mee had gemaakt. Ze zei ook dat ze de afgelopen maanden al van oud-medewerkers had gehoord dat die steeds weer werden aangespoord om mee te doen aan een onderzoek naar sociale veiligheid in de Tweede Kamer dat nu loopt. Dat dat onderzoek ook gaat over háár tijd als Kamervoorzitter, is volgens Arib niet voor niets: ze ziet dat als onderdeel van de „afrekening”.

Lees ook: Kamervoorzitter moet harder ingrijpen, maar er komt geen taalpolitie

En dat Bergkamp haar ’s avonds wilde spreken? „Ik kan vanavond niet.” Ze wilde ook niet nee. Op woensdagavond, net nadat het nieuws naar buiten was gekomen, had Bergkamp al een paar keer geprobeerd om haar te bellen. „Maar ik zat toen aan de telefoon.” Arib had op haar beurt geprobeerd om fractiegenoot Henk Nijboer te bellen, die dus blijkbaar ook had ingestemd met een onderzoek naar Aribs gedrag. Maar die nam, zegt ze, niet op. Zelf zegt Nijboer later dat hij haar wél gesproken heeft, en ook boos is over het uitlekken.

Over het Reglement van Orde en dreigende taal werd donderdag nog niets beslist. Volgende week of de week erna praat de Tweede Kamer erover verder. Dan pas komen de twee indieners van het voorstel aan het woord.

Update (29 september 2022): na eerste publicatie is dit artikel geüpdatet met een reactie van Henk Nijboer.