De telecomchef van de VN is straks mogelijk een Rus

Telecom Wie is de baas over internet? Die vraag speelt een belangrijke rol bij de verkiezing van een nieuwe chef van VN-telecomorganisatie ITU.

Delegaties bij het begin van de ITU-conferentie in het parlementsgebouw in Boekarest.
Delegaties bij het begin van de ITU-conferentie in het parlementsgebouw in Boekarest. Foto ROBERT GHEMENT/EPA

Het is een verkiezing die doorgaans niet veel aandacht trekt, maar dit keer staat er veel op het spel. In Boekarest, op haar vierjaarlijkse congres, stemt de internationale telecommunicatie-unie ITU vanaf deze donderdag over een nieuwe secretaris-generaal. In de VN-organisatie die er prat op ging zelfs tijdens de Koude Oorlog constructief en gedepolitiseerd te werken aan standaarden voor wereldwijde telecommunicatie, komen nu geopolitieke breuklijnen aan de oppervlakte.

Het draait allemaal om het beheer van het internet. Met name Rusland en China zouden graag zien dat de 193 lidstaten van de ITU – in 1865 opgericht om het wereldwijde telegraafverkeer te beheren – daar een grotere stem in krijgen. En nu heeft een Rus zich aangemeld om de organisatie te gaan leiden.

De ITU buigt zich van oudsher over de koppeling van nationale telefoonnetwerken en de verdeling van het radiofrequentiespectrum om storing te voorkomen. Tegenwoordig rekent ze ook technische specificaties voor glasvezelkabels en 5G (mobiele telefonie) tot haar werkterrein. Zouden de ITU-landen meer betrokken zijn bij het beheer van het internet, dan zou dat nationale regeringen meer zeggenschap geven over het wereldwijde netwerk, waarin een centrale autoriteit nu ontbreekt. Het beheer van de technische standaarden die voorschrijven hoe internet werkt, zoals het netwerkprotocol TCP/IP of het Domain Name System (het ‘telefoonboek’ van internet), berust vooralsnog bij een internationale gemeenschap van overheden, bedrijven, onderzoekers en vrijwilligers. Ze zijn verenigd in organisaties als de Internet Engineering Task Force (IETF) en ICANN.

Dit model met talrijke belanghebbenden ligt onder vuur van Rusland, China en veel landen op het zuidelijk halfrond, de Global South. Het betekent in de praktijk westerse hegemonie, menen ze, vooral van de Amerikaanse overheid en grote techgiganten. Rusland en China kondigden vorig jaar een gezamenlijk initiatief aan om „te garanderen dat alle staten gelijke rechten hebben op participatie in het beheer van het wereldwijde netwerk” en het recht van elk land te waarborgen om „het nationale segment van internet te reguleren”. Daartoe willen ze de rol van de ITU bij het beheer van internet versterken, evenals „de vertegenwoordiging van de beide landen in het bestuur daarvan”.

Soeverein internet

Verkiezing van de Russische kandidaat Rashid Ismailov tot secretaris-generaal van de ITU zou een belangrijke stap in die richting vormen. Ismailov (58) werkte onder meer voor de Chinese telecomgigant Huawei en de Russische tak van Nokia voordat hij in 2014 onderminister van Telecom en Massacommunicatie werd. In die hoedanigheid was hij verantwoordelijk voor Ruslands telecomwaakhond Roskomnadzor, die zich onder meer bezighoudt met de blokkade van onwelgevallige websites en internetdiensten.

Later gaf Ismailov leiding aan een bedrijf dat netwerkapparatuur levert waarmee de autoriteiten websites kunnen blokkeren, vertragen of omleiden. Russische internetproviders zijn verplicht die te installeren. Het maakt deel uit van Ruslands plannen voor een eigen, ‘soeverein internet’.

Lees ook Help, het internet breekt in tweeën

China en Rusland zien in de bestuursstructuur een vorm van westerse hegemonie

Ismailovs kandidatuur past in een bredere strategie van Rusland en China om meer grip te krijgen op het decentraal georganiseerde internet. Zo spant China, dat binnen zijn landsgrenzen een parallel, nationaal internet heeft opgetuigd onder strikte controle van de autoriteiten, zich al enkele jaren in om het netwerkprotocol TCP/IP te vervangen door Chinese technologie. Dit New IP zou niet alleen stabieler en toekomstbestendiger zijn dan het uit de jaren zeventig stammende TCP/IP. Het maakt volgens critici ook buiten China massale surveillance en overheidscontrole mogelijk. Een consortium van Chinese bedrijven, geleid door de omstreden telecomgigant Huawei, diende zijn voorstel voor New IP in 2019 in bij de ITU. Die wees de plannen af, maar sindsdien zijn onderdelen van New IP onder andere namen opnieuw bij ITU ingediend.

Rusland maakt zich in VN-verband intussen hard voor een nieuw verdrag voor bestrijding van cybercriminaliteit. De tekst ervan is volgens critici zo vaag geformuleerd, dat het regeringen een instrument kan bieden om niet alleen criminele hackers, maar ook dissidente stemmen op internet aan te pakken.

Oorlog in Oekraïne

Dat er veel op het spel staat, blijkt uit de steun van ‘Washington’ voor Ismailovs tegenkandidaat, de Amerikaanse Doreen Bogdan-Martin. President Joe Biden sprak zich uit voor deze 56-jarige telecomspecialist, die al sinds 1994 bij de ITU werkt. En in een videoboodschap wees buitenlandminister Antony Blinken met nadruk op haar inspanningen om digitale technologie beter beschikbaar te maken in ontwikkelingslanden. Daarbij benadrukte hij het belang van communicatietechnologie die „open, transparant, veilig en toegankelijk voor iedereen” blijft.

De uitkomst van de geheime stemprocedure, die deze donderdag begint, is lastig te voorspellen. De lidstaten kiezen functionarissen voor verschillende posten, en houden stemrondes tot één kandidaat meer dan de helft van de stemmen heeft vergaard.

Voor de belangrijkste post is Bogdan-Martin verzekerd van de steun van de Verenigde Staten en de 27 landen van de EU. Ismailov heeft uiteraard Rusland achter zich. Volgens een recente rondgang van Politico langs diplomaten zou Moskou zijn traditioneel goede contacten in de Global South proberen te paaien met beloften over grotere zeggenschap. „De vraag is of Rusland Afrikaanse landen kan overtuigen om te stemmen”, aldus de politieke nieuwssite.

De oorlog in Oekraïne werkt mogelijk niet in Ismailovs voordeel, nu ook bij landen die zich eerder neutraal opstelden steeds meer moeite blijkt met Poetins invasie. Op een conferentie eerder dit jaar werden Russische kandidaten al uitgesloten van verschillende leidende rollen in ITU-commissies. Zelfs van Chinese steun zou Ismailov niet meer verzekerd zijn, zei een anonieme diplomaat tegen Politico: „China wil geen Amerikaan aan het hoofd van de ITU, maar wil zich ook niet publiekelijk achter Rusland scharen.”