Opgestapte Groningen-coördinator Hans Alders voelde zich ‘belazerd’ door de NAM

Hans Alders woensdag in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer.
Hans Alders woensdag in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Er waren grote verwachtingen toen Hans Alders in 2015 werd aangesteld als Nationaal Coördinator Groningen (NCG). Hij moest er met zijn organisatie voor zorgen dat de versterking van huizen vaart zou krijgen. Al sinds de beving van Huizinge in 2012 was duidelijk dat die preventieve versterking nodig was, zodat mensen bij een zware beving hun huis veilig konden verlaten. Maar welke woningen en hoeveel, dat wist niemand. „De verwachtingen liepen uiteen van een paar honderd woningen tot 170.000”, zei Hans Alders woensdag voor de parlementaire enquêtecommissie in Den Haag.

Maar voor die versterkingsoperatie was „niks” geregeld, ontdekte Alders op zijn eerste werkdag als NCG. „Er was geen kennis, er waren geen bouwnormen, geen mensen met ervaring, software was er niet in Nederland.” Terwijl minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) met de komst van de NCG had aangekondigd dat alle panden in Groningen binnen vijf jaar zouden zijn versterkt. „Dat was onmogelijk”, zei Alders toen al tegen de minister.

Samen met de gemeenten, provincie en de NAM – die laatste moest als gaswinner betalen voor een gedeelte van de versterkingskosten – ging Alders aan de slag. Hij had geen wettelijk mandaat om besluiten door te drukken, maar werkte op basis van samenwerkingsafspraken. Daar had de NAM mee ingestemd, maar het gasbedrijf betaalde alleen de kosten voor zover de veiligheid in het geding was. Dat leidde tot grote bemoeienis van de NAM; elke week was er overleg met de gaswinner over de meest „fabelachtige details”, zei Alders. Op een gegeven moment voelde hij zich zelfs „belazerd” door de NAM, die afspraken niet nakwam.

‘Het gaat om iemands thuis’
Uiteindelijk was er in 2018, drie jaar na de start van de NCG, duidelijkheid over de versterking van zo’n 4.500 panden, onderverdeeld in drie zogenaamde ‘batches’. De meeste panden moesten zwaar versterkt worden of zelfs gesloopt en herbouwd. Een aantal panden werd nog nader onderzocht.

De NCG heeft de harde boodschap dat hun huis onveilig is net meegedeeld aan een deel van de bewoners, als in het voorjaar van 2018 Kamps opvolger Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) besluit de gaskraan langzaamaan dicht te draaien. Daardoor zouden er minder bevingen plaatsvinden en was er dus minder versterking nodig, was de aanname van de nieuwe minister. „Een logische gedachte”, aldus Alders. Maar de minister besloot ook dat de versterking van twee batches „on hold” werd gezet, totdat duidelijk was wat de invloed van het dichtdraaien van de gaskraan op de versterking zou zijn. Alders: „Net toen we op stoom kwamen, gingen we iets anders doen.”

Hij vond dat onverkoopbaar. „Probeer je ogen dicht te doen en stel je voor dat onze brief op jouw mat valt”, zei Alders tegen de enquêtecommissie. „Daarin wordt meegedeeld dat je huis niet veilig is. Elke avond leg je jouw kind in bed in dat onveilige huis. Dat hebben we meegedeeld.” Dat proces stopzetten of zelfs terugdraaien vanwege nieuwe berekeningen is volgens Alders „ondenkbaar”. Al helemaal in een dossier waarin de bewoners het vertrouwen al kwijt waren in de overheid, zei Alders. „Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, maar hier hebben de paarden wel heel hard gelopen.”

Het besluit van Wiebes om de versterkingsoperatie deels stop te zetten was voor Alders de reden om zijn functie in mei 2018 neer te leggen. Dat hij door Wiebes’ besluit beloftes moest breken richting de bewoners vond hij „ongelooflijk”, zei Alders. „Het gaat niet om stenen, maar om iemands thuis.” Maar ook was hij „zeer gepikeerd” hoe met het personeel van de NCG was omgegaan. Die medewerkers hadden „dag en nacht” gewerkt aan een succesvolle versterkingsoperatie, zei hij geëmotioneerd.

Achteraf, zei Alders, had hij moeten weten dat de NCG niet kon slagen zonder wettelijke doorzettingsmacht, waarbij hij zelf besluiten zou kunnen nemen zonder ruggespraak van het ministerie of de NAM. „Ik had moeten weten dat het niet zonder instrumentarium kon, want dit was een crisis.”

Dit artikel maakt ook deel uit van ons liveblog: Hoogste ambtenaar Economische Zaken: gassector had ‘geen enkele invloed’ op benoemingen