Reportage

Alders: ‘belazerd’ door de NAM

Parlementaire enquête Hans Alders voelde zich als Nationaal Coördinator Groningen op zijn „ziel getrapt”. En wat Wiebes wilde was „ondenkbaar”.

Hans Alders (l) tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen.
Hans Alders (l) tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

„Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, maar hier hebben de paarden wel héél hard gelopen”, zegt Hans Alders woensdag tegenover de parlementaire enquêtecommissie in Den Haag die de gaswinning onderzoekt. De voormalig Nationaal Coördinator Groningen (NCG) heeft het over het geschonden vertrouwen van de bewoners in Groningen, die in 2018 te horen kregen dat de versterking van hun huizen misschien toch niet zou doorgaan. Eerder hadden ze een brief ontvangen waarin stond dat hun huizen onveilig waren vanwege de aardbevingen. „Probeer je eens voor te stellen dat die brief bij jou op de mat is gevallen”, zegt Alders. „Wat betekent dat? Elke avond leg je je kind in bed in een niet-veilig huis.” Hij vond het „ondenkbaar” dat hij naar die mensen terug zou gaan om te zeggen: het zit toch anders. Hoe kon hij dat doen „in een situatie waarin niemand iemand gelooft?”

Lees ook: Hoe Wiebes het vertrouwen van de Groningers verspeelde

Het is de vijfde week van de parlementaire enquête, en voor het eerst zit de kleine publieke tribune in het Logement in Den Haag bijna vol. Veertien mensen zijn er naar dit bijgebouw van de Tweede Kamer gekomen om te luisteren naar Alders, die in 2018 boos opstapte. Hij legde zijn functie neer nadat toenmalig minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) had besloten de versterking van huizen grotendeels stil te leggen. Wiebes wilde de operatie die Alders sinds 2015 in gang had gezet omgooien, omdat hij net, met instemming van het hele kabinet-Rutte III, het verstrekkende besluit had genomen de gaskraan voor 2030 dicht te draaien. Dan hoefden er ook minder huizen versterkt te worden, verwachtte Wiebes.

Verrassend genoeg kon Alders die redenering van Wiebes best volgen. Hij was er niet tegen geweest om te onderzoeken wat het stopzetten van de gaswinning voor de versterking zou betekenen. Wel vond hij dat de drie projecten die hij al in gang had gezet, moesten doorgaan. Want „het ging niet alleen over stenen, maar om het thuis van mensen”, zegt Alders.

Dat was ook de invalshoek van waaruit hij de versterking altijd had benaderd, vertelt hij. Niet allemaal losse huizen inspecteren en versterken, waardoor er ongelijkheid en jaloezie kon ontstaan tussen bewoners, maar ‘gebiedsgericht’ werken, waarbij ook meteen de leefbaarheid in dorpen werd aangepakt.

Barstjes in de samenwerking

De Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM), die het gas won en daarom ook aansprakelijk was voor de risico’s, leek het daar aanvankelijk mee eens te zijn. Maar in de loop van 2017 kwamen er barstjes in de samenwerking. Hij werd „belazerd”, zegt Alders. Hij kwam er bijvoorbeeld achter dat in een rijtje huizen dat in zijn geheel zou worden aangepakt, het ene huis wel was geïnspecteerd en het andere niet. En de versterking schoot ook niet op, omdat de NAM zich met „fabelachtige details” bemoeide en soms weigerde te betalen.

Bij het ministerie groeide de twijfel of Alders wel de juiste woningen aan het versterken was. Dat kwam doordat de NAM op basis van een eigen model had berekend dat er allerlei woningen onveilig waren die níét waren meegenomen in Alders’ versterkingsprojecten. Dat had hem „op zijn ziel getrapt”. Er was toen hij begon niemand die wist welke huizen veilig of onveilig waren, dat liet hij juist onderzoeken. „Was daar een lijstje van geweest, dan was iedereen daar naartoe gereden om aan het werk te gaan”, zegt hij. Maar welke huizen onveilig zijn, „dat wisten we toen niet en dat weten we nu ook niet.” Toen Wiebes besloot het heft in eigen hand te nemen, trok Alders zijn conclusies. Omdat hij met zijn rug naar het publiek toe zat, zagen de mensen niet hoezeer het hem speet dat het zo was gelopen.