Oorlog in Oekraïne

Rusland opent dienstplichtcentra bij grenzen, Poetin geeft fouten toe

In dit blog doet NRC verslag van de belangrijkste ontwikkelingen rond de oorlog in Oekraïne. Lees meer stukken in ons dossier.

Dit blog is gesloten

Dit blog over de oorlog in Oekraïne is gesloten.

Lees voor de laatste ontwikkelingen verder in ons nieuwe blog.

Rusland opent dienstplichtcentra bij grenzen, Poetin geeft fouten toe

Russische autoriteiten hebben bij de grens met Kazachstan militaire dienstplichtcentra opgezet in een poging vluchtende Russen nog voor hun vertrek uit het land te kunnen rekruteren. Dat meldt persbureau AP. In de regio’s Saratov en Astrachan zouden bureaus zijn geopend. Eerder deze week werden soortgelijke centra geopend bij de grenzen met Georgië en Finland, waar ook duizenden Russen naartoe zijn gevlucht.

Nadat het Kremlin vorige week aankondigde tot 300.000 Russen op te roepen om te vechten in de oorlog in Oekraïne ontstond er een voor Rusland ongekende storm van protest in tientallen steden. Zeker tweeduizend mensen werden opgepakt. Ruim 190.000 Russen zouden het land inmiddels zijn ontvlucht om mobilisatie te ontlopen. Kremlingezinde opiniemakers hebben kritiek geuit op de regering, mede omdat mensen werden opgeroepen die volgens de oorspronkelijke aankondiging niet in aanmerking zouden komen voor een oproep.

President Vladimir Poetin heeft donderdag tijdens een vergadering met de Russische Veiligheidsraad gereageerd op de commotie die is ontstaan vanwege de mobilisatie. Hij zei dat alle fouten bij het versturen van oproepen naar Russen gecorrigeerd moeten worden. „Het is noodzakelijk om elk van deze gevallen afzonderlijk te behandelen, maar als er een fout is gemaakt, moet die worden hersteld. Het is noodzakelijk om degenen die zonder goede reden zijn opgeroepen, terug te halen”, zei Poetin volgens persbureau Reuters. „Ik denk bijvoorbeeld aan vaders van veel kinderen, of mensen die aan chronische ziekten lijden, of die de dienstplichtige leeftijd al voorbij zijn.”

Lees ook: ‘Verschrikkelijk dat er nu zoveel Russen zijn in Georgië’

Gerekruteerde Russen in de rij om de trein in de stappen. Foto AP

Poetin erkent onafhankelijkheid Cherson en Zaporizja in decreten

De Russische president Vladimir Poetin heeft vrijdag decreten ondertekend waarmee hij de bezette Oekraïense regio’s Cherson en Zaporizja erkent als onafhankelijke gebieden. De decreten zijn een eerste stap in aanloop naar de ceremonie die vrijdag wordt gehouden in Moskou, waarbij de annexatie van de regio’s Loehansk, Donetsk, Cherson en Zaporizja naar verwachting wordt aangekondigd.

Eerder deze week werden de resultaten bekendgemaakt van de schijnreferenda die plaatsvonden in de vier bezette gebieden. In de referenda, waar geen onafhankelijke waarnemers bij aanwezig waren en die deels onder dwang zouden hebben plaatsgevonden, zouden inwoners massaal voor annexatie door Rusland hebben gestemd. Naar verwachting ondertekent Poetin nog voor de annexatieceremonie op vrijdag decreten over de onafhankelijkheid van Loehansk en Donetsk.

Rusland wil met VS onderhandelen over kernwapenbeperking

Rusland zegt open te staan voor nieuwe gesprekken met de Verenigde Staten over de beperking van kernwapens. Het gaat om onderhandelingen over hernieuwde inspecties van het nucleair ontwapeningsverdrag New Start, dat een rem zet op het aantal langeafstandsraketten met kernkoppen dat beide grootmachten mogen hebben, meldt persbureau Reuters donderdag. Dat verdrag uit 2011 werd in februari 2021 met vijf jaar verlengd. Alleen zijn onderlinge fysieke inspecties op de naleving van kernwapenbeperking sinds 2020 opgeschort vanwege de coronapandemie.

Het Kremlin bestudeert momenteel naar eigen zeggen de mogelijkheid van persoonlijke ontmoetingen van Russische en Amerikaanse onderhandelaars om nieuwe afspraken te maken over de naleving van het verdrag. Daarvoor moet een nieuwe adviescommissie worden opgericht met vertegenwoordigers van beide landen, zei een woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken donderdag tijdens een persbriefing in de hoofdstad Moskou.

Het New Start-verdrag is volgens de EU ook van het „grootste belang” voor de veiligheid in Europa. Het verdrag vergroot „de voorspel­baarheid en het wederzijds vertrouwen tussen de twee grootste kern­machten”, schreef de Europese Raad van regeringsleiders vorig jaar in een verklaring waarin het reageerde op de vijfjaarse verlenging van het verdrag.

De ondertekening van het eerste New Start-verdrag in 2010 door de Amerikaanse president Barack Obama en de Russische president Dmitri Medvedev. Foto Michael Reynolds/EPA

Finland sluit grenzen voor Russische reizigers

Finland gaat met ingang van donderdagnacht de grenzen sluiten voor Russische reizigers. Dat heeft de Finse minister van Buitenlandse Zaken donderdag bekendgemaakt in een persconferentie. Russen die werken of studeren in Finland of daar familie hebben, mogen nog wel het land in. De Finse regering probeert hiermee de toestroom van vluchtende Russen te beperken.

Door de maatregel zal het voor Russische burgers niet langer mogelijk zijn om Finland als doorreisland te gebruiken in hun tocht naar andere Schengenlanden. De Finse regering zegt daarnaast ook plannen te hebben om de controle aan de grens tussen Finland en Rusland te verbeteren door middel van een grenshek. Of dat doorgaat, wordt later deze week bekendgemaakt.

Sinds de aankondiging van de gedeeltelijke mobilisatie in Rusland proberen Russen massaal het land te verlaten. In het weekend na de afkondiging van de mobilisatie zijn zeker 17.000 Russen de grens met Finland overgestoken. Russen die in het bezit zijn van een Schengenvisum kunnen naar de EU reizen, maar het wordt steeds moeilijker om een visum via het Finse consulaat te verkrijgen. Russen die niet kunnen bevestigen dat ze ooit terug zullen keren naar Rusland, krijgen geen visum.

Lees ook: Vorige week kwamen 66.000 Russische burgers de EU binnen

Door de maatregel zal het voor Russische burgers niet langer mogelijk zijn om Finland als doorreisland te gebruiken in hun tocht naar andere Schengenlanden. Foto Alessandro Rampazzo/AFP

Rusland lijft vrijdag bezette Oekraïense gebieden in

De vier door Rusland bezette oostelijke Oekraïense regio’s Donetsk, Loehansk, Cherson en Zaporizja worden vrijdag tijdens een ceremonie in Moskou officieel aan Rusland toegevoegd. Dat heeft het Kremlin donderdag laten weten, meldt het Russische persbureau Tass. De Russische president Vladimir Poetin is daarbij aanwezig en zal een toespraak houden.

Tijdens de ceremonie zullen om 15.00 uur in de middag (lokale tijd) verdragen worden ondertekend door de hoofden van de vier regio’s, die inmiddels in Moskou zijn aangekomen. Dit na de vijfdaagse ‘referenda’ die afgelopen dinsdag afliepen en waarin een grote meerderheid van de inwoners zou hebben gestemd voor toetreding tot Rusland. Zowel Oekraïne als het Westen heeft de referenda afgedaan als schijnvertoningen waarvan de uitslag bij voorbaat vaststond.

De inlijving van de vier regio’s, in navolging van het Oekraïense schiereiland de Krim in 2014, heeft volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky directe gevolgen voor het verdere verloop van de oorlog in Oekraïne. Zelensky zegt niet meer te kunnen onderhandelen met Rusland. „De erkenning door Rusland van de schijnreferenda als ‘normaal’ betekent dat er met de huidige Russische president nergens meer over te praten valt”, zei Zelensky dinsdag in een videoboodschap.

De voorbereidingen van de ceremonie nabij het Rode Plein in het centrum van Moskou zijn begonnen. Foto Evgenia Novozhenina / Reuters

NAVO belooft reactie op elke aanval op cruciale infrastructuur

De NAVO zal „verenigd en vastberaden” reageren op elke opzettelijke aanval op de cruciale infrastructuur van lidstaten, zoals pijpleidingen. Dat schrijft het militaire bondgenootschap donderdagochtend in een verklaring over de schade aan de gaspijpleidingen Nord Stream 1 en 2.

Aanvallen op de energiesector en andere drukmiddelen in het kader van hybride oorlogsvoering „door staten en niet-statelijke actoren”, staan volgens de NAVO hoog op de agenda. „We bereiden ons erop voor, werken aan afschrikking en zullen ons ertegen verdedigen.” Hoe de NAVO dat wil doen, zegt de organisatie niet – net zoals ze ook geen uitspraken doet over hoe een „verenigde en vastberaden” reactie op een eventuele aanval eruit zou zien.

Maandag werden krachtige explosies gemeten langs Nord Stream 1 en 2. Voor zover bekend heeft dat op vier plaatsen een lek in de pijpleidingen veroorzaakt. In de verklaring schrijft de NAVO zich „grote zorgen” te maken over de schade en het risico dat deze vormt voor de scheepvaart en het milieu. Volgens de NAVO wijst alle beschikbare informatie erop dat de schade het gevolg is van „opzettelijke, roekeloze en onverantwoorde sabotage”.

Lees ook dit artikel: Explosies bij Nord Stream ‘kunnen alleen maar aanslagen zijn’

Een dronefoto van de pijpleidingen bij de aanlandingsfaciliteiten van de ‘Nord Stream-2’-gasleiding in het Duitse Lubmin. Maandag werden krachtige explosies plaats langs Nord Stream 1 en 2. Dat heeft vier lekker in de leidingen veroorzaakt. Foto Hannibal Hanschke/EPA

Russische deelstaat Noord-Ossetië beperkt grensovergang, houdt dienstplichtigen aan

Personenauto’s hebben sinds woensdag „beperkt toegang” tot Noord-Ossetië. Dat heeft Sergej Menjajlo, het hoofd van de Russische deelstaat, via Telegram bekendgemaakt. Volgens het Russische staatspersbureau Interfax geldt de beperking ook voor voetgangers. Grensoverstekers die door de Russische autoriteiten zijn opgeroepen voor het leger, worden aangehouden.

„Alleen al in de afgelopen twee dagen zijn meer dan twintigduizend mensen Georgië binnengekomen via ons deel van de grens”, schrijft Menjajlo. Veel Russen vluchtten de afgelopen dagen het land uit omdat ze vrezen te worden opgeroepen om te vechten in Oekraïne. President Poetin kondigde vorige week een „gedeeltelijke mobilisatie” aan van zeker 300.000 Russen.

Volgens Menjajlo is de overheid niet in staat om „orde en veiligheid” te garanderen als er zoveel mensen de regio binnenstromen, maar zijn decreet lijkt er ook op gericht om desertie tegen te gaan. Inwoners van Noord-Ossetië zelf of buurland Georgië mogen nog wel de grens over, net als vakantiegangers die de „benodigde documenten” bij zich hebben.

Lees ook Malaise rond mobilisatie in Rusland zet Poetin onder druk

Drie bezette Oekraïense regio’s vragen officieel om toetreding tot Rusland

De door Rusland aangestelde autoriteiten in de bezette Oekraïense regio’s Cherson, Loehansk en Zaporizja hebben woensdag een verzoek ingediend bij president Vladimir Poetin. Zij vragen daarin of de gebieden officieel kunnen worden geannexeerd door Rusland, melden internationale persbureaus. Naar verwachting komt Poetin vrijdag met een reactie. De Russische Doema vermeldde eerder deze week dat alle vier bezette regio’s 4 oktober geannexeerd worden.

De aangewezen pro-Russische leiders verwijzen naar de ‘uitkomsten’ van de schijnreferenda, die de afgelopen dagen zijn gehouden in de bezette Oekraïense gebieden. Inwoners zouden zijn gevraagd of ze willen toetreden tot Rusland. Volgens de uiteindelijke resultaten, die woensdagochtend door Russische staatsmedia zijn gepubliceerd, hebben miljoenen mensen gestemd en steunt een grote meerderheid de toetreding. In de regio Zaporizja zou 93 procent voor toetreding tot Rusland zijn, in Cherson 87 procent, in Loehansk 98 procent en in Donetsk zelfs 99 procent. Donetsk zal naar alle waarschijnlijkheid ook een officieel toetredingsverzoek indienen.

De uitslagen worden, net als de schijnreferenda, internationaal niet erkend en onwettig verklaard. De 43-jarige Ljubomir Bojko, een inwoner van een dorp in Cherson, zei tegen persbureau Reuters dat bijna niemand heeft gestemd. Gewapende troepen zouden langs de deuren zijn gegaan om binnen vijf dagen stemmen te verzamelen, maar niemand zou hebben opengedaan. „Het is grappig: niemand heeft gestemd”, zei Bojko, „en toch zijn de resultaten binnen.”

Europese Commissie stelt nieuw sanctiepakket voor, onder meer importverboden

Met een reeks nieuwe sancties wil de Europese Commissie de Russische economie verder raken. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen presenteerde woensdag het achtste sanctiepakket sinds het begin van de Russische bezetting van Oekraïne, met onder andere nieuwe importverboden en een uitbreiding van de lijst met Russische persona non grata. De nieuwe sancties zijn een reactie op de schijnreferenda die Rusland vorige week in bezette Oekraïense gebieden organiseerde, de gedeeltelijke mobilisatie die het afkondigde en zijn nucleaire dreigementen. „Rusland heeft de invasie van Oekraïne naar een nieuw niveau getild”, aldus Von der Leyen, en zal „daarvoor de prijs betalen”.

De Europese Commissie stelt onder meer voor de lijst met importverboden op Russische producten verder aan te vullen. Ook wil ze de bestaande verboden op de export aan Rusland uitbreiden, vooral voor belangrijke legertechnologie zoals luchtvaartonderdelen, elektronische apparatuur en chemische substanties. Nieuw is tevens een voorstel om Europeanen die verbonden zijn aan Russische staatsbedrijven sancties op te leggen. Op de sanctielijst komen als het aan Brussel ligt onder anderen ook de Russen die bij de organisatie van de referenda betrokken waren.

Met het nieuwe sanctiepakket wil de Europese Commissie ook het prijsplafond op Russische olie waarover de G7-landen eerder al een principeakkoord bereikten, verder uitwerken. Tenslotte wil de Commissie losse eindjes van de vorige sancties aanpakken zodat het moeilijker wordt die te omzeilen.

Voordat de sancties van kracht worden, moeten EU-lidstaten nog wel unaniem akkoord gaan. De afgelopen dagen heeft Brussel weliswaar het draagvlak voor de maatregelen gepeild, maar toch blijft zo’n akkoord in de praktijk altijd onzeker. Vooral over de steun van Hongarije zijn groeiende zorgen. In mei lag Boedapest al weken dwars bij onderhandelingen over het vorige sanctiepakket en de afgelopen weken liet de Hongaarse premier Viktor Orbán meermaals weten dat er wat hem betreft eerder minder dan meer sancties zouden moeten komen.

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en EU-buitenlandchef Josep Borrell woensdag in Brussel. Foto Yves Herman/Reuters

Zelensky bij VN: onderhandelen met Rusland niet meer mogelijk na schijnreferenda

Oekraïne kan volgens president Volodymyr Zelensky niet meer onderhandelen met Rusland na de schijnreferenda in vier Oekraïense regio’s over annexatie. Dat maakte Zelensky dinsdagavond duidelijk in een videoboodschap voor de VN-Veiligheidsraad. De Russische bezetters zeggen dat „een overgrote meerderheid” voor annexatie heeft gestemd in de referenda die sinds vrijdag zijn gehouden.

„De erkenning door Rusland van de schijnreferenda als ‘normaal’ betekent dat er met de huidige Russische president nergens meer over te praten valt”, zei Zelensky in zijn videoboodschap. Hij wees er op dat hetzelfde scenario zal worden uitgevoerd als op de Krim en dat er een zoveelste poging komt om een deel van het grondgebied van Oekraïne te annexeren. Volgens Zelensky plaatst Poetin zich daarmee tegenover „de gehele mensheid”.

Russische bestuurders claimden dinsdagavond dat een overweldigende meerderheid in vier bezette regio’s voor aansluiting bij Rusland hebben gestemd: meer dan 98 procent van de stemmers in Loehansk, ruim 93 procent in Zaporizja, 87 procent in Cherson en ruim 99 procent in Donetsk.

„De referenda zijn voorbij en de resultaten zijn duidelijk”, zei voormalig president en vicevoorzitter van de Russische Veiligheidsraad Dmitri Medvedev. „Welkom thuis in Rusland”. Volgens het Kremlin kunnen de bezettingsautoriteiten nu een formeel verzoek indienen bij president Poetin om deel uit te gaan maken van Rusland.

Lees ook: Zo verlopen de referenda in bezet Oekraïne: het Kremlin heeft verkiezingsfraude tot hogere kunstvorm verheven

De Oekraiense president Volodymyr Zelensky spreekt de VN-Veiligheidsraad toe Foto Bebeto Matthews/AP

Welkom in dit blog

In dit blog doet NRC verslag van de oorlog in Oekraïne.

Lees hier het vorige blog terug