Nieuwe landelijk toezichthouder voor advocaten vervangt regionale dekens

Plan minister Weerwind In plaats van de elf regionale toezichthouders op de advocatuur wil minister Weerwind een landelijke toezichthouder. Het plan van de minister wordt volgende week in de Tweede Kamer besproken

Minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming, D66) wil dat een landelijke toezichthouder toezicht op de advocatuur gaat houden.
Minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming, D66) wil dat een landelijke toezichthouder toezicht op de advocatuur gaat houden. Foto ANP

Het toezicht op de advocatuur gaat op de schop. In plaats van elf regionale dekens die toezicht houden op de advocaten in hun arrondissement komt er een landelijke toezichthouder. Dat schrijft minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind (D66) aan de Tweede Kamer.

Op een landelijk toezichthouder werd mede vanwege de effectiviteit door Weerwinds voorganger Sander Dekker (VVD) reeds voorgesorteerd. Schandalen zoals de fraude bij landsadvocaat Pels Rijcken en die rond de advocatenneef van Ridouan Taghi zouden de noodzaak van een stevige landelijke toezichthouder tonen. Ook zouden de lokale dekens onvoldoende slagkracht hebben om de achterblijvende naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) door advocaten te controleren.

Met de landelijk toezichthouder verdwijnt de toezichtsrol van de elf regionale dekens. Weerwind negeert het advies van de dekens om onder de landelijk toezichthouder een tweede toezichtslaag te creëren van elf decentrale toezichthouders met lokale kennis en ervaring. Wel stelt Weerwind „een bepaalde mate van lokale inbedding” belangrijk te vinden.

In het door Weerwind voorgestelde nieuwe systeem blijven advocaten middels zelfregulering verantwoordelijk voor hun eigen toezicht. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) blijft bovendien een hoofdrol spelen. De nieuwe landelijk toezichthouder wordt een onderdeel van die advocatenorde. Bovendien zullen de leden van de toezichthouder op voordracht van het bestuur van de NOvA worden benoemd.

Toezichtsorgaan met 3 advocaten

De nieuwe toezichthouder wordt een bestuursorgaan en zal zowel bestuurlijke sancties kunnen opleggen als tuchtklachten kunnen indienen. Minister Weerwind schrijft dat met de komst van de landelijk toezichthouder het toezicht op de advocatuur wordt „versterkt”. De nieuwe landelijk toezichthouder die toezicht op ’s lands 18.000 advocaten gaat houden zal bestaan uit drie personen, allen advocaat. Onduidelijk is nog de omvang van het medewerkersbestand dat zij tot hun beschikking krijgen. De kosten zullen volledig door de advocatuur gedragen worden.

Vanwege „de bijzondere rol en positie van de advocatuur in de rechtsstaat” vindt Weerwind het belangrijk dat advocaten verantwoordelijk blijven voor hun eigen toezicht omdat zo de onafhankelijkheid van de advocatuur ten opzichte van de staat te kunnen garanderen blijft.

Lees ook: Toezichthouder vindt toezicht op advocaten niet onafhankelijk genoeg en stapt op

De afgelopen jaren klonk juist meermaals kritiek op het gebrek aan onafhankelijkheid binnen het toezicht op de advocatuur dat nagenoeg volledig in advocatenhanden is. De enige uitzondering is het driekoppige college van toezicht op de advocatuur dat twee, door de Kroon benoemde, niet-advocatenleden kent als systeemtoezichthouder optreedt.

Gebrek aan onafhankelijkheid

Vorige week stapte collegevoorzitter Jeroen Kremers op en hij uitte kritiek op het gebrek aan onafhankelijkheid binnen het advocatentoezicht. Hij pleitte voor een landelijk toezichthouder naar voorbeeld van Duitsland of het Verenigd Koninkrijk waar een strikte scheiding is aangebracht tussen belangbehartiging en regelgeving en toezicht. Die zaken blijven als het aan Weerwind ligt ook in de toekomst onder de paraplu van de NOvA.

Binnen het nieuwe toezichtsregime verdwijnt het college van toezicht. Volgens Weerwind is het college niet meer nodig nu er een landelijk toezichthouder komt en de toezichtsrol voor de dekens verdwijnt. Wel wil hij een nieuwe driekoppige instantie oprichten die voor een „blik van buiten” zorgt en kijkt naar de wijze waarop de nieuwe landelijk toezichthouder functioneert.

Weerwinds plan voor het nieuwe toezicht wordt volgende week in de Tweede Kamer besproken. Voor het nieuwe toezichtsregime moet de wet worden gewijzigd. De minister kan nog niet aangeven wanneer die wetswijziging op de agenda staat.