Oud-gedeputeerde: provincie voerde achterhoedegevecht

Eelco Eikenaar in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen.
Eelco Eikenaar in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen. Foto Bas Czerwinski/ANP

Eelco Eikenaar (SP), die van 2015 tot 2019 als gedeputeerde bij de provincie Groningen de gaswinning in zijn portefeuille had, heeft het gevoel dat hij jarenlang een „achterhoedegevecht” heeft gevochten. „We konden niet winnen”, zei hij maandagmiddag tegen de parlementaire enquêtecommissie in Den Haag die de gaswinning onderzoekt.

Kort nadat zijn verhoor is begonnen, komen bij Eikenaar de tranen. Vanaf de publieke tribune kijkt zijn partijgenoot en Tweede Kamerlid Sandra Beckerman mee. „Argumenten telden niet”, zegt hij. „Alle rapporten konden politici en bestuurders niet overtuigen. We voerden de druk op, maar het is niet geslaagd.” Hij vindt dat hij als provinciaal bestuurder zijn rol niet goed heeft vervuld, ondanks alle energie die hij erin heeft gestoken. „Ik kan niet zeggen dat het is geslaagd. We staan waar we nu staan.” Het is een „realiteit waar ik dagelijks mee worstel”, zegt hij.

Done deal
Eikenaars grootste frustratie betreft het omgooien van de versterkingsoperatie waarbij huizen in Groningen veiliger werden gemaakt tegen de aardbevingen. Toenmalige minister Eric Wiebes (VVD, Economische Zaken) zette die operatie, die toch al moeizaam liep, in het voorjaar van 2018 op pauze. Kort daarvoor had hij aangekondigd dat de gaskraan geleidelijk aan dicht zou worden gedraaid.

Uit onderzoek van NRC en Dagblad van het Noorden blijkt dat het kabinet Rutte III aan het dichtdraaien van de gaskraan een voorwaarde had gesteld: de versterkingsoperatie moest kleiner worden. Eikenaar zei tegen de enquêtecommissie: „Ik vermoedde wel dat het van te voren was bepaald. Als je inzet is: we gaan minder versterken als de gaswinning naar nul gaat, dan is het een done deal, de enige weg die nog begaanbaar is. Dan kan ik doen wat ik wil, maar dat maakt geen verschil meer.”

Eikenaar zegt dat hij, toen Wiebes aankondigde dat de gaswinning naar nul ging, „een kort moment van optimisme” had. Hij hoopte dat de versterking meer gebiedsgericht zou worden, zoals ook Hans Alders, de Nationaal Coördinator Groningen, wilde. Dan zou niet alleen de veiligheid van huizen aangepakt worden, maar zou er ook gekeken worden naar de sociale samenhang in dorpen. Dan zou niet het ene rijtje huizen wel worden versterkt en het rijtje er tegenover niet. Maar Wiebes wilde alleen de veiligheid als criterium gebruiken.

Complete onzin
Wiebes liet de Mijnraad advies uitbrengen. Daar kwam uit dat de nieuwe versterking gebaseerd moest worden op een model van de NAM. Het model was eigenlijk bedoeld om de veiligheid in een gebied te voorspellen. Maar Wiebes ging mee in de redenering van de NAM en de Mijnraad dat je er ook op adresniveau huizen mee kon aanwijzen die versterkt konden worden. Eikenaar: „Ik wist dat het complete onzin was, dat was gewoon lachwekkend.”

Achteraf heeft hij spijt dat hij zich heeft laten „meesleuren” in het proces dat Wiebes op gang had gebracht. „We hebben ons in een tempo laten drukken dat ik achteraf dacht: hoe hebben we dat kunnen doen? Eerst lag het stil en toen moest het ineens weer heel snel.”

Bij de vraag van de enquêtecommissie of Eikenaar vindt dat hij de belangen van de Groningers voldoende heeft kunnen borgen, heeft de oud-gedeputeerde het zichtbaar moeilijk. „Ik vind het een hele moeilijke vraag”, zegt hij. „Ik denk: nee.”

Dit artikel maakt ook deel uit van ons liveblog: Gedupeerde: om schade af te handelen kwamen in één jaar 60 mensen over de vloer