Oud-ambtenaar: versterking werd stopgezet vanwege zorgen over de veiligheid

Anita Wouters in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen.
Anita Wouters in de Enquêtezaal van de Tweede Kamer tijdens een openbaar verhoor van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen. Foto Bas Czerwinski/ANP

Het besluit van minister Eric Wiebes (VVD, Economische Zaken) in 2018 om de versterking van huizen in Groningen stil te leggen en de hele operatie om te gooien, werd genomen vanwege grote zorgen over de veiligheid van huizen die op dat moment niet in het versterkingsprogramma zaten. Zo verdedigde Anita Wouters, die van 2017 tot 2019 ‘project-directeur-generaal Groningen Bovengronds’ was bij het ministerie van Economische Zaken, het „indrukken van de pauzeknop” in 2018. Zij was daar zelf op het ministerie nauw bij betrokken.

Wiebes veroorzaakte in maart 2018 eerst veel vreugde in Groningen, door aan te kondigen dat de gaskraan op termijn dicht zou gaan. Maar al snel daarna maakte die vreugde plaats voor ontgoocheling, omdat hij ook de versterkingsoperatie grotendeels stillegde. Wouters werd maandagmiddag gehoord door de parlementaire enquêtecommissie die de gaswinning onderzoekt. Uit haar verhoor bleek dat zij het nog steeds een logische ingreep vond die Wiebes destijds deed. Zij hielp het besluit voorbereiden en uitvoeren.

Berekeningen van de NAM
Wouters vertelde dat ambtenaren van EZ en de minister zich vreselijke zorgen maakten toen uit informatie van ‘wetenschappers’ en allerlei andere partijen bleek dat er allerlei onveilige huizen in Groningen waren die niet in het versterkingsprogramma van Nationaal Coördinator Hans Alders zaten. Ze zei dat Wiebes de versterkingsoperatie deels pauzeerde om op zoek te gaan naar die onveilige huizen. In werkelijkheid, zo blijkt uit een reconstructie van NRC, kwam die informatie vooral uit berekeningen van gasbedrijf NAM. Berekeningen die door de regio en de NCG werden gewantrouwd, maar die door ambtenaren van EZK als neutrale informatie werden beschouwd.

Lees ook: Hoe Wiebes het vertrouwen van de Groningers verspeelde

Het probleem was juist dat er heel veel discussie was over welke huizen onveilig waren, en welke niet. En dat de minister en zijn ambtenaren onverkort kozen voor de positie van de NAM. Zo schreef topambtenaar Maarten Camps aan Nationaal Coördinator Hans Alders dat niet de NCG, maar de NAM „een inventarisatie van de meest risicovolle huizen” moest maken, en dat die lijst leidend zou worden voor de versterking.

Opstappen Alders
De ingreep van minister Eric Wiebes zette in 2018 kwaad bloed bij de regiobestuurders en maatschappelijke organisaties en was voor Alders reden om op te stappen. Alders had al vergevorderde plannen om de versterking gebiedsgericht aan te pakken, maar Wiebes wilde daar niet mee doorgaan. Over Alders had Wouters weinig positiefs te zeggen. Hij leverde volgens haar „geen stabiele cijfers” aan over het verloop van de versterking, daar had zij zelf veel last van, zei ze. En hij weigerde ook zijn rol in te perken tot die van adviseur, zoals minister Wiebes wilde. Op het ministerie werd al verwacht dat hij snel zou opstappen.

Het pauzeren van een groot aantal versterkingsprojecten die in gang waren gezet door Alders betekende dat mensen die in een huis woonden dat al geïnspecteerd was en die te horen hadden gekregen dat hun huis onveilig was, hun versterkingsadvies plotseling niet meer kregen. „Dat is ontzettend teleurstellend en vervelend voor die mensen” erkende Wouters. „Er zaten ook mensen tussen die al te horen hadden gekregen dat hun huis onveilig was. Het is ook een kwestie van hoe je dat gaat proberen uit te leggen. Het is heel lastig uit te leggen, maar de werkelijkheid veranderde substantieel.” Volgens Wouters werd het stopzetten van de versterking verkeerd geframed. „Je kunt het frame kiezen: de minister gunt je geen nieuw huis. Dat frame kwamen we een beetje in terecht.”

Het ministerie wilde de capaciteit die vrijkwam gebruiken om eerst de meest onveilige huizen te versterken, zei Wouters. Maar inmiddels zijn veel van deze huizen nog steeds niet versterkt.

Twitter avatar DerkStokmans Derk Stokmans Topambtenaar Anita Wouters zegt dat de versterkingsoperatie moest worden gepauzeerd om de ‘echt’ onveilige huizen voorrang te verlenen. Dat is niet super goed gelukt. Van die huizen is nu, 4 jaar later, 12 procent versterkt: https://t.co/Q7NhePGkDv

De nieuwe versterking werd gebaseerd op een model en gegevens van de NAM. Het ministerie had gehoopt dat de versterking sneller zou verlopen en dat er minder huizen hoefden te worden versterkt, maar de werkvoorraad van het aantal huizen dat geïnspecteerd moest worden liep al snel op tot 26.000.

Dit artikel maakt ook deel uit van ons liveblog: Oud-ambtenaar: versterking werd stopgezet vanwege zorgen over de veiligheid