Christo & Heddy

Foto Elizar Veerman

Hij herkent hun vrolijkheid – en hun pijn

Diaspora Elizar Veerman fotografeerde op plekken van „ontplaatsing” jongens en mannen met eenzelfde geschiedenis als hij.

De foto in de serie You Huddle To Keep Warm die Elizar Veerman zelf het mooist vindt, „misschien wel de beste die ik ooit heb gemaakt”, is die met Mo en Yous in Marseille. Je ziet twee vrienden in het late zonlicht, tweede- of derdegeneratie-immigranten zijn het, die samen poseren voor een gebouw van typisch westerse architectuur. Onbeschroomd kijken ze in de lens, hun verbondenheid spreekt uit hun achteloze fysieke contact, dat je op deze manier niet veel ziet in westerse steden.

De Molukse grootouders van Elizar Veerman (1994) kwamen in 1951 aan in Nederland. Zijn vader werd geboren in barak 14 van Kamp Westerbork, waar het gezin eerst naar toe werd gebracht. Zelf groeide hij op in Krimpen aan den IJssel, „een klein christelijk dorp”, waar hij van jongs af aan ervoer wat dat met mensen doet: leven in een diaspora. „Je kruipt als het ware samen, zowel fysiek als mentaal. Je hoort bij elkaar, dat wil je voelen en ervaren.” Zeg maar: Mo en Yous in Marseille.

Mo & Yous in Marseille. Foto Elizar Veerman

You Huddle To Keep Warm is Elizar Veermans tweede fotoserie. Moluccan Legacies, de eerste, ging over diverse generaties Molukkers in Nederland, mannen en vrouwen, oud en jong, meestal binnenshuis, soms ook buiten gefotografeerd, vaak omringd door muziekinstrumenten. Daarna bedacht hij: „Ons verhaal is onderdeel van een groter verhaal, er zijn veel plekken met een vergelijkbare post-koloniale geschiedenis.” Die plekken – de voormalige Nederlandse Antillen, de banlieues van Marseille en andere Europese steden – bezoekt hij sinds 2017. „Daar zie en voel je geschiedenissen van ontplaatsing, van grote aantallen mensen die door westers kolonialisme met z’n allen ergens naar toe zijn verplaatst. Allemaal mensen uit de diaspora.” De titel van zijn nieuwe serie, met foto’s van adolescente jongens en mannen, komt uit de film La Haine (1995) van de Franse regisseur Mathieu Kassovitz, over drie vrienden in de banlieue van Parijs. Ook Saïd, Hubert en Vinz ‘huddelen’.

Waarom hij nu alleen mannen en jongens heeft gefotografeerd? Elizar Veerman: „Ik herken mij in hun geschiedenis, hun vrolijkheid, maar ook hun wonden en hun agressie. En dat ze hun eigenlijke identiteit verbergen achter een masker.” Vaak namelijk, zegt hij, worden de poses van de jongens die hij fotografeert „bepaald door hypermasculiniteit en streetfashion, die dienen als zelfbescherming”. Wat hij met zijn foto’s wil: daardoorheen prikken en hun kwetsbaarheid tonen – dezelfde kwetsbaarheid die maakt dat ze bij elkaar kruipen voor beschutting.

Fresh (overleden op 18 mei 2022) in Cité La Marine Bleue, Marseille.Foto Elizar Veerman

Muizenberg dans. Bike dans in Muizenberg op Curaçao. Foto Elizar Veerman

Hoe lukt het hem die kwetsbaarheid naar de oppervlakte te halen? „Ik zoek contact door op ze af te stappen, dat is een bijna organisch proces. Ik herken de jongens, zowel hun esthetiek als hun sociaal-economische achtergrond. En dan ga ik een beetje met ze chillen, mijn fototoestel zit eerst altijd opgeborgen in mijn rugzak.” Soms leidt dat tot een foto, soms ook niet. Maar altijd als hij een foto neemt, wil hij weten hoe de jongens heten. Ook geeft hij ze steevast een print van die foto. „Ik vind het belangrijk om als fotograaf iets terug te geven. De camera is in het verleden te veel ingezet om mensen in een verkeerd daglicht uit te beelden, vooral mensen uit kwetsbare gemeenschappen.”

Nog iets: wanneer hij een foto maakt, zakt hij even door de knieën. „Dan zit je in een net iets lagere positie dan de persoon die je fotografeert, waardoor die op de foto op een voetstuk komt te staan.” Letterlijk, maar ook metaforisch: hij wil de jongens en mannen uit de serie losweken van de vele stereotyperingen die aan hen kleven. „Ik wil ze laten zien als de mooie mensen die ze zijn, in zo oprecht mogelijke portretten.” Daarom, zegt hij, kijken ze ook altijd recht in de lens. „Als een kennismaking tussen hen en jou.”

Brian in Rotterdam-Oost. Foto Elizar Veerman

RMS vlag op het terrein van voormalig kamp Berkenoord, grenzend aan Berkenoord II, de Molukse wijk in Vaassen.Foto Elizar Veerman

Aldoméjo in de Molukse wijk in Assen (Wijk 1). Foto Elizar Veerman

Claudio in Rotterdam Foto Elizar Veerman

Pelikaan-groep: Bikelife-bijeenkomst op de ‘Pelikaan’ ontmoetingsplek in Zwijndrecht. Foto Elizar Veerman

Sofiane & Nabil Foto Elizar Veerman

Twee jongens op scooter in Cité les Rosiers , Marseille. Foto Elizar Veerman

Samir met zijn vrienden Foto Elizar Veerman