Protestmars in Amsterdam afgelopen zomer op de Dam.

Foto Mona van den Berg

Interview

ChristenUnie-Kamerlid over Transgenderwet: ‘We moeten jongeren niet te snel in een bepaald hokje duwen’

Mirjam Bikker Coalitiepartij ChristenUnie keert zich tegen de nieuwe Transgenderwet van het kabinet. Ze wil meer nadruk op goede transgenderzorg.

De ChristenUnie vindt het onverstandig om de drempel voor mensen om hun geregistreerde geslacht te veranderen te verlagen. Kamerlid Mirjam Bikker is bang dat de voorgestelde wetswijziging met name jongeren „een zetje” geeft om het geslacht in hun paspoort te veranderen terwijl de zorg voor transgender personen volgens haar „nu niet op orde is” en het goede gesprek met een deskundige over de gevolgen van hun keuze verdwijnt.

Bikker liet zich nog niet eerder horen in wat ze het „gepolariseerde” debat rond de Transgenderwet noemt. De Tweede Kamer debatteert dinsdag en woensdag over het kabinetsvoorstel om het aanpassen van het officiële geslacht makkelijker te maken. Voortaan kunnen alle 16-plussers zelf naar de gemeente om hun geslacht in hun paspoort aan te passen. Sinds 2014 kan dat al zonder dat trans personen een medische transitie hebben ondergaan, maar tot nu toe was nog wel een gesprek met een deskundige verplicht die kon vaststellen dat de wens om van geslacht te veranderen „duurzaam” is. Die eis vervalt nu. Eindelijk echte zelfbeschikking, vinden voorstanders. Een onwenselijke ontwikkeling die vrouwen in gevaar kan brengen, waarschuwen tegenstanders.

De verwachting is dat het wetsvoorstel een meerderheid haalt, hoewel de precieze steun – ook vanuit de coalitiepartijen – nog onduidelijk is. De ChristenUnie heeft volgens Bikker met een open blik naar het wetsvoorstel gekeken, maar wil het uiteindelijk niet steunen. Het Kamerlid voerde de afgelopen maanden gesprekken met allerlei betrokkenen, van deskundigen tot partijleden en transgender personen zelf.

Bikker heeft moeite met de uitersten in het debat. Ze weegt haar woorden omdat volgens haar sommige activisten „meteen zeggen of je wel of niet deugt”. Aan de andere kant vindt ze het „pijnlijk” hoe transgender personen door radicale stemmen in het tegenkamp als „bedreiging” worden weggezet.

Er is een groep die uiteindelijk de weg weer vindt in zijn of haar biologische geslacht

Mirjam Bikker (ChristenUnie)

Welke verhalen hoorde u van transgender personen?

„Het was confronterend om te horen waar mensen vanaf hun jeugd doorheen zijn gegaan. Uit die gesprekken bleek hoe belangrijk het is dat jongeren thuis steun ervaren en dat we als samenleving een veilige omgeving voor transgender personen zijn. Dat is nu te vaak niet zo.”

De ChristenUnie heeft op het gebied van het accepteren van homoseksualiteit een ontwikkeling doorgemaakt. Is dat bij transgender personen ook gaande?

„In de samenleving wordt nu veel meer gesproken over ander genderidentiteiten. Dat gebeurt ook in mijn partij en dat vind ik goed.”

Dan zou je zeggen: maak het voor mensen zo eenvoudig mogelijk om het geslacht van hun keuze aan te nemen.

„Dat vind ik te makkelijk. Ik maak me zorgen over de toegang tot goede zorg voor jongeren die worstelen met hun geslacht. Niet bij iedereen is de wens tot geslachtsverandering een vaststaand gegeven. Van alle jongeren die zich in een genderkliniek melden, kiest 80 procent uiteindelijk niet voor medische transitie. Bij die klinieken zien we enorme wachtlijsten. Daardoor missen jongeren nu goede zorg die kan helpen bij hun keuze.”

Uit evaluatie van de wet blijkt dat transgender personen zo’n gesprek juist belastend vinden.

„Ik vind dat de overheid hierin een afweging heeft te maken. Ik snap dat het voor een deel van de mensen bevoogdend is, zeker de groep die het zeker weet, en dat de deskundige in zo’n gesprek die gevoelens serieus moet nemen. Maar er is ook een groep voor wie psychologische gesprekken belangrijk zijn, en die uiteindelijk de weg weer vindt in zijn of haar biologische geslacht.”

U lijkt vooral bezorgd over het mogelijke effect van de wet op jongeren.

„Als ik jongeren spreek, maak ik me wel zorgen over hoe identiteitsvraagstukken steeds meer aanwezig zijn in hun cultuur. Het is logisch dat je in je puberteit zoekende bent, maar dat betekent niet meteen dat een transitie de beste vorm van zorg is. Ik gun jongeren een rustige ontdekkingstocht, ze hoeven niet zo jong precies te weten wie ze zijn. We moeten jongeren niet te snel in een bepaald hokje duwen. Dat zeg ik zonder jongeren die worstelen tekort te willen doen.”

In conservatief-christelijke en radicaal-feministische kringen wordt soms gezegd dat deze wet vrouwen in gevaar brengt. Wat vindt u daarvan?

„Ja, in theorie kunnen mensen misbruik maken van deze wet. Uit het buitenland zijn wat voorbeelden, al zijn die erg anekdotisch. Ik vind het echt belangrijk dat transgender personen niet als een bedreiging worden neergezet, dat is pijnlijk. Het gaat dan altijd om mensen die ergens misbruik van maken, niet transgender personen als groep. Ik snap wel dat er reële zorgen kunnen zijn.”

Maar welke dan, als het om incidenten gaat?

„In de sport snap ik de vraag: als je voordelen hebt vanuit je biologische geslacht, wat betekent dat voor de competitie? Dat hebben we met elkaar te bespreken. In het buitenland zijn in andere settings enkele voorbeelden waar het is misgegaan, bijvoorbeeld in vrouwengevangenissen.”

In landen waar je al zonder deskundige je geslacht kan aanpassen zijn geen signalen dat dit misbruikt wordt.

„Uit die voorbeelden kun je inderdaad niet opmaken dat het op grote schaal gebeurt. Veel van die wetgeving is nog wel behoorlijk nieuw, je kunt ook te snel zeggen: er is niks aan de hand. We moeten zorgen niet wegzetten als nonsens.”

De ChristenUnie heeft getekend voor het coalitieakkoord, waarin staat dat de vier partijen „de acceptatie, veiligheid en emancipatie van de lhbtqi+-gemeenschap” bevorderen. Is een tegenstem hiermee niet in tegenspraak?

„Nee, ook ik zet me op mijn manier in voor goede zorg en een veilige omgeving voor transgender personen. Daar ligt maatschappijbreed een opgave die ik als christen voel. We zijn uiteindelijk allemaal door dezelfde Heer gemaakt.”

Lees meer over de Transgenderwet: Op zoek naar een wet die past bij de opvattingen over gender