Noodopvang in Pakistan: In het scheikundelokaal worden nu kinderen verschoond

Ontheemden in Pakistan Sinds de verwoestende overstromingen in Pakistan kan in duizenden scholen geen les worden gegeven. De gebouwen dienen als opvang voor ontheemden.

Kinderen die door de overstromingen in Pakistan ontheemd zijn geraakt, krijgen les in een geïmproviseerd schooltje in een tent in de stad Hyderabad. Veel schoolgebouwen worden nu juist gebruikt om vluchtelingen op te vangen.
Kinderen die door de overstromingen in Pakistan ontheemd zijn geraakt, krijgen les in een geïmproviseerd schooltje in een tent in de stad Hyderabad. Veel schoolgebouwen worden nu juist gebruikt om vluchtelingen op te vangen. Foto Akram Shahid/AFP

In het klaslokaal van economiedocent Saeeda Shaikh passen negen families. De schoolbanken zijn opgestapeld tegen de blauwe muur, en op de betonnen vloer liggen stapels dekens. De kinderen die er rondrennen, zijn te jong voor de lessen bedrijfskunde die Shaikh aan het Government Girls' Degree College geeft aan tieners in hun examenjaar en jonge vrouwen die zich voorbereiden op een bachelorstudie.

Lees ook Pakistanen door watersnood in tenten of in de berm: ‘Ik was bang dat het water ons zou overvallen’

In plaats van met leerlingen, is de openbare onderwijsinstelling in Hyderabad – een stad met 1,7 miljoen inwoners – nu vol met ontheemden van buiten. Mensen die elders in de Pakistaanse provincie Sindh op de vlucht moesten voor de ergste overstromingen in de geschiedenis van het land, hebben hun heil gezocht in de meisjesschool. Zij kwamen daar sinds eind augustus aan, zo’n twee weken na het begin van het lesjaar. Het gebouw biedt nu opvang aan bijna 1.200 mensen. Voor drieduizend ingeschreven studenten ligt het onderwijs stil.

„Als schooldirecteur heb je verantwoordelijkheid. Maar op deze taken had ik me niet voorbereid”, verzucht Khalia Bhanbhar in haar kantoor, tevens personeelskamer. Er wordt onder deze omstandigheden geen les gegeven, maar de docenten willen toch een oogje in het zeil houden, vertellen zij. Ze kunnen niet ontkennen zich door de situatie overvallen te voelen.

In de gang blijkt een toiletblok overstroomd. Het practicummeubilair in het scheikundelab wordt gebruikt om kinderen te verschonen. Op de binnenplaats, waar normaal wordt gebadmintond, liggen hopen afval. Vrouwen stoken een vuurtje op de overloop, ze kneden deeg op de vloer, omgeven door vliegen.

Distributie van voedsel

Hoe komen ontheemden terecht in een school? De aanwezige leraren hebben uiteenlopende verklaringen: een lokale hulporganisatie adviseerde ontredderde vluchtelingen beschutting te zoeken in overheidsinstellingen, stelt een. Het kwam door sociale media, zegt een ander. Is het overheidsbeleid om openbare gebouwen in te zetten voor noodgevallen? De directrice werd niet op de hoogte gebracht, stelt ze: de eerste vluchtelingen arriveerden op een zondag.

In Sindh, de provincie die het zwaarst werd getroffen door de overstromingen, zijn meer dan 4.700 scholen ingezet voor de opvang van zestigduizend gezinnen, laat het provinciale Ministerie van Onderwijs desgevraagd weten. Dat zou neerkomen op een half miljoen mensen. De onderwijsinstellingen werden „vooraf, dan wel na de aankomst van de intern ontheemden aangewezen als opvang”. In de scholen zorgen officiële instanties zoals de Rampenautoriteit voor de distributie van voedsel en medicijnen. In het Girls’ College is daarvoor een lokaal ingericht.

In het klaslokaal van economiedocente Saeeda Shaikh zitten nu negen ontheemde families uit het overstroomde Khairpur. Foto Lisa Dupuy

Lal Khatoom (34) zit nu twee weken met haar kinderen in het economielokaal. Ze kwam naar Hyderabad vanaf een dorp in het buitengebied van Khairpur, zo’n 300 kilometer naar het noorden, „helemaal in paniek door het water”. Tijdens de watersnood van 2010 kwam zij hier via omwegen ook al eens terecht. „Nu wist ik dus direct: we moeten naar de school.”

Khatoom nam drie dochters en twee zoons mee, tussen vier en zeventien jaar oud. Haar kinderen zitten in „het eerste en het laatste leerjaar”, zegt ze trots. Zelf maakte ze de vijfde klas basisonderwijs af, maar ze wil dat haar kinderen verder komen op school. Ze kijkt vertwijfeld naar het schoongeveegde krijtbord. „Ik realiseer me terdege dat wij de lessen hier stilleggen. Alleen... mijn kinderen kúnnen niet naar school nu. Of zelfs maar naar hun eigen huis.” En in de school zijn wél stromend water, toiletten en elektriciteit.

Als schooldirecteur heb je verantwoordelijkheid, maar op deze taken had ik me niet voorbereid

Khalia Bhanbhar directeur Government Girls' Degree College

Bij een humanitair probleem van deze omvang moeten alle faciliteiten worden ingezet, wordt in de lerarenkamer beaamd. Om die reden zijn ook bij het ‘broertje’ van de meisjesschool, het Boys’ College op enkele blokken afstand, mensen opgevangen. De instelling ging vijf dagen dicht voor de scholieren, vertelt hoofdonderwijzer Haqnawaz Abbas. Inmiddels zijn veel vluchtelingen weer vertrokken, terug naar huis of naar opvangkampen elders. De tientallen overgebleven ontheemden zijn ondergebracht op de tweede verdieping. Acht lokalen zijn weer vrij, leerlingen hebben een aangepast lesrooster. Elders in Hyderabad, weet een docent, zijn lessen ingesteld voor de gevluchte kinderen. „Maar niet elke instelling kan zoiets regelen.”

Ramp in het onderwijs

Er heerst onduidelijkheid over de duur van de noodmaatregelen. Docent Shaikh krijgt belletjes van studentes die zich zorgen maken voor hun toekomst. De directie overwoog om de online lessen van de coronapandemie te hervatten, maar zag daarvan af omdat niet alle leerlingen thuis internet hebben. „We willen geen ongelijkheid in onze populatie. Het is al oneerlijk dat op de instellingen waar geen opvang is, alles gewoon doorgaat. Terwijl alle studenten voor een vervolgstudie op de universiteit uiteindelijk hetzelfde examen moeten maken.”

Ook in die privéscholen, waarover de overheid niets te zeggen heeft, heersen inmiddels zorgen over de nasleep van de watersnood. Zo informeerde een particuliere koepelorganisatie in Karachi ouders vorige week over het toenemend aantal gevallen van dengue (knokkelkoorts). De muggen die de ziekte verspreiden, planten zich voort in stilstaand water, ook in de overgebleven regenpoelen In heel Sindh noteren gezondheidswerkers meer gevallen. Om infecties op de privéscholen van Karachi te voorkomen, moeten leerlingen voortaan lange mouwen dragen en zijn buitenactiviteiten voorlopig geschrapt.

„Behalve een humanitaire ramp is er ook een ramp in het onderwijs.”, schrijft het provinciale ministerie in een reactie. Uit een eerdere officiële update over de watersnood, bleek dat zevenduizend scholen onder water staan, en duizenden gebouwen deels beschadigd zijn. Ruim vier miljoen kinderen uit getroffen gemeenschappen kunnen niet naar school. Daar komen de onderbroken lesprogramma’s bij. Dinsdag besloot de regering van Sindh dat er een einde moet komen aan die „lastige” situatie: de opvang moet van scholen worden verplaatst naar tentenkampen, „zodat reguliere activiteiten kunnen worden hervat”. Voor ontheemde kinderen zal in de opvang tijdelijke scholing worden geregeld.