Oorlog in Oekraïne

Staatssecretaris Van der Burg: Russische deserteurs worden niet teruggestuurd

In dit blog doet NRC verslag van de belangrijkste ontwikkelingen rond de oorlog in Oekraïne. Lees meer stukken in ons dossier.

’436 lichamen geborgen uit massagraf Izjoem, meesten vertonen sporen geweld’

Reddingswerkers hebben 436 lichamen geborgen die zijn opgegraven uit een massagraf in de buurt van de Oost-Oekraïense stad Izjoem. De meeste lichamen vertonen sporen van geweld. Dat schrijft Oleh Synjehoebov, de gouverneur van de provincie Charkov, vrijdag op Telegram. 21 van de lichamen zouden van militairen zijn, de rest van burgers.

Synjehoebov beschrijft de staat van de lijken: ze hebben touwen om hun nek, vastgebonden handen, gebroken ledematen en schotwonden. Mannenlichamen zijn aangetroffen met geamputeerde genitaliën. Aan dertig lichamen zou te zien zijn dat ze gefolterd zijn. „Dit alles is het bewijs van de verschrikkelijke martelingen waaraan de bezetters de inwoners van Izjoem onderwierpen.”

Er zouden nog drie massagraven in de buurt van Izjoem liggen, schrijft Synjehoebov, in andere bevrijde steden in de regio. „Alle misdaden van de bezetters zullen worden gedocumenteerd en de schuldigen zullen boeten voor wat ze hebben gedaan.” Halverwege bevrijdde het Oekraïense leger Izjoem, dat sinds april in Russische handen was geweest.

Uit een massagraf in de Oost-Oekraïense stad worden lichamen geborgen. Foto Evgeniy Maloletka/AP

Mark Rutte in Algemene Vergadering VN: ‘Bedreigingen van Rusland laten ons koud’

De recente speech van de Russische president Poetin, waarin hij een gedeeltelijke mobilisatie afkondigt en met nucleaire wapens schermt, is volgens Mark Rutte een teken van zwakte. Dat zegt de premier van Nederland in een toespraak aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. „Hij is zijn eigen oorlog aan het verliezen, en dat weet hij zelf ook. Daarom klampt hij zich vast aan zijn krankzinnige verhaal vol leugens en misleiding. Zijn woorden zijn bedoeld om te intimideren, maar ze laten ons koud.”

Wat hem niet koud laat, zei Rutte, is het lijden van Oekraïne. „En eerlijk gezegd ook het lijden van de Russische burgers die tegen hun wil in het gevecht worden meegesleept.” Hij riep alle VN-lidstaten op om de oorlog te veroordelen. In een noodbijeenkomst in maart deden 141 van de 193 landen dat.

In de toespraak stond de premier ook stil bij de door Rusland neergeschoten vlucht MH17. „Wij weten uit ervaring dat het een lang en moeizaam proces is om internationale rechtvaardigheid te bereiken.” Daarom beloofde Rutte dat Nederland zich ook zal inzetten om in Oekraïne bij te dragen aan de berechting van de verantwoordelijken voor misdaden als in de Oekraïense stad Boetsja. Als voorbeeld noemde hij het forensisch team dat Nederland naar het gebied heeft gestuurd.

Staatssecretaris Van der Burg: Russische deserteurs worden niet teruggestuurd

Russen die naar Nederland komen om in hun eigen land de dienstplicht te ontlopen, worden „zeker niet” teruggestuurd. Dat heeft staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel en Migratie, VVD) vrijdag gezegd bij de inloop van de ministerraad, bevestigt zijn woordvoerder na berichtgeving van ANP. Russische dienstplichtigen tussen 18 en 27 jaar hoeven zich in Nederland in ieder geval tot het eind van het jaar niet te melden om asiel aan te vragen.

Mogelijk wordt de stop op asielbesluiten bij Russische deserteurs na 1 januari verder verlengd, zegt de woordvoerder, maar daar is nog geen besluit over genomen. Veel hangt af van hoe de situatie zich ontwikkelt. „De hamvraag is wat er gebeurt als mensen worden teruggestuurd: worden ze met open armen ontvangen, of lopen ze gevaar?”

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft tot nu toe nog geen Russische deserteurs zien langskomen. Sinds het begin van de oorlog hebben 83 Russen in Nederland asiel aangevraagd, blijkt uit cijfers van de dienst. De stichting Vluchtelingenwerk zegt ook tegen NRC nog geen effect te zien van de gedeeltelijke mobilisatie die de Russische president Vladimir Poetin deze week aankondigde, „maar dat kan volgende week anders zijn.”

Lees ook Met gedeeltelijke mobilisatie wordt angst van Russen werkelijkheid

‘Washington maant Moskou via privéberichten af te zien van inzet kernwapens’

Functionarissen van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken sturen al „enkele maanden” „consistent” berichten naar Moskou om te waarschuwen voor de ernstige gevolgen die de inzet van een kernwapen zou hebben. De Amerikaanse krant The Washington Post schrijft dat vrijdag op basis van anonieme bronnen uit het regeringsapparaat. De communiqués achter de schermen suggereren dat wél nog een zogeheten diplomatiek ‘backchannel’ bestaat tussen de twee overheden, anders dan eurocommissaris Frans Timmermans deze vrijdag in een interview met NRC stelt.

De anonieme bronnen willen niet vertellen wie precies de boodschappen aftekent. Wel hebben ze The Washington Post willen informeren over de algemene inzet van de communicatie: Poetin en zijn regering moeten worden gemaand geen kernwapens in te zetten. Al langer maken experts in de Verenigde Staten zich zorgen dat volgens de Russische doctrine zogeheten ‘tactische kernwapens’ - nucleaire wapens met een lichtere lading - als acceptabele middelen in een oorlog worden beschouwd. Zeker gezien Poetins verklaringen afgelopen week, zoals over de oproep en mobilisatie van reservisten voor de bescherming van (geannexeerd) Russische grondgebied. Daarnaast onderstreepte voormalig president Dmitri Medvedev dat Rusland „elk Russisch wapen” inclusief de traditionele strategische kernwapens en nieuwere systemen zoals hypersonische wapens, kan inzetten.

Lees ook dit arrtikel: Groeit de kans dat Poetin de ondenkbare stap zet?

De Amerikaanse communicatie richting Moskou rijmt met de publieke verklaringen van president Joe Biden. Zo stelde hij deze week, gevraagd naar zijn reactie op de taal van Poetin: „Doe het niet, doe het gewoon niet.” Woordvoerders van de Amerikaanse regering hebben sinds de Russische invasie van Oekraïne in februari meermaals publiekelijk gewezen op de dreigementen van Poetin en diens medestanders. Die referenties werden in het verloop van de oorlog steeds explicieter. Tegelijkertijd stellen Amerikaanse ambtenaren dat geen daadwerkelijke signalen van verdere gereedstelling van het Russische kernwapenarsenaal werden opgepikt.

Naast de algemene waarschuwingen aan Russisch adres om geen kernwapenarsenaal in te zetten - dat zou dan voor het eerst worden gedaan sinds 1945 - bevatten de Amerikaanse verklaringen geen toespeling op wat een mogelijke militaire reactie. Met die ‘ambiguïteit’ zouden de ambtenaren onzekerheid willen zaaien over de Amerikaanse militaire reactie op een eventuele kernwapenaanval, om daarmee de Russische legerleiding verder te laten afzien van zo’n aanval.

Met zijn eerste publieke herinneringen aan het Russische kernwapenarsenaal in februari, brak Poetin al met de norm om geen dreigementen over nucleaire wapens te uiten

VN-commissie concludeert definitief dat er oorlogsmisdaden zijn gepleegd in Oekraïne

Een onderzoekscommissie van de mensenrechtenraad van de Verenigde Naties concludeert dat er in Oekraïne oorlogsmisdaden zijn gepleegd. Dat melden internationale persbureaus vrijdag. De onderzoekers richtten zich op vier regio’s: Kiev, Tsjernihiv, Charkov en Soemy. De onderzoekscommissie bezocht in totaal 27 plaatsen, graven en detentie- en martelcentra in Oekraïne en sprak 150 slachtoffers en getuigen. Ze spraken onder meer slachtoffers bij wie in gevangenschap elektrische schokken werden toegediend en die zich gedwongen moesten uitkleden.

„We werden overdonderd door het grote aantal executies dat had plaatsgevonden in de gebieden die we bezochten. De commissie onderzoekt momenteel soortgelijke sterfgevallen in nog zestien plaatsen,” zei voorzitter van de onderzoekscommissie Erik Mose. De onderzoeker zei ook twee incidenten te hebben onderzocht waarin Russische militairen door Oekraïense strijdkrachten zijn mishandeld. Een nog onbekend aantal Russische soldaten is schuldig bevonden aan onder meer seksueel of gendergerelateerd geweld, waarvan de slachtoffers tussen de 4 en 82 jaar zijn.

Satirisch referenda-filmpje Arjen Lubach al vele miljoenen keren bekeken

Het woensdagavond uitgezonden satirische filmpje over referenda van televisiepresentator Arjen Lubach is binnen anderhalve dag al vele miljoenen keren bekeken. Het satirische televisieprogramma De avondshow met Arjen Lubach bespot in het item Referendum for all Russians: do you want to join Holland? de dinsdag uitgeroepen schijnreferenda in door Rusland bezette Oekraïense gebieden. Volgens persbureau ANP heeft het filmpje via een tweet van RTL Nieuws-correspondent Olaf Koens ook Russische kijkers bereikt. Alleen al via dat bericht is het ruim een miljoen keer bekeken. Ook Belgische media berichten over het filmpje.

„Hij [de Russische president Vladimir Poetin] regelt een referendum in een land dat niet van hem is, dat kan niet?! En als het wel kan, dan kunnen wij dat ook”, zegt Lubach ter introductie van het item waarin Russische burgers worden uitgenodigd om in een referendum te kiezen voor aansluiting bij Nederland. Wat Poetin ze namelijk niet vertelt, is volgens de makers dat „Rusland van origine bij Nederland hoort”. De Russische stem zegt dat het „tijd” is om „ons te verenigen”. „Onze koning Willem IV is ook jullie koning.” Het is dan ook „geen toeval dat Poetins dochter jaren in Voorschoten heeft gewoond”.

Twitter avatar obk Olaf Koens Референдум о присоединении России к Нидерландам. Какая хорошая идея! Голосуйте ЗА, дорогие россияне. Пора! https://t.co/X8Rm723CG0

Het is niet de eerste keer dat een item van Lubach internationale aandacht krijgt. Dit gebeurde in 2017 ook met het item America First, Netherlands Second, waarin hij de spot dreef met de beroemde ‘America First’-uitspraak van oud-president Donald Trump. Die video werd tientallen miljoenen keren bekeken.

Schijnreferenda in vier bezette regio’s begonnen

In de bezette Oekraïense regio’s Loehansk, Donetsk, Cherson en Zaporizja beginnen vrijdag schijnreferenda over annexatie door Rusland. De vier regio’s vormen tezamen zo’n 15 procent van het Oekraïens grondgebied. De referenda duren tot en met dinsdag.

Pro-Russische bestuurders in deze regio’s kondigden afgelopen dinsdag referenda aan die volgens hen moeten laten zien dat de bezette gebieden bij Rusland willen horen. De plannen werden door onder meer de Amerikaanse president Joe Biden, VN-secretaris-generaal António Guterres en de Franse president Emmanuel Macron bekritiseerd. De uitslagen van de referenda vinden ze ongeldig en de eventueel daaropvolgende annexatie illegaal.

Eerder deze maand begon Oekraïne een tegenoffensief waarmee het meerdere bezette plaatsen in het oosten heroverde. De schijnreferenda en de woensdag door de Russische president Vladimir Poetin uitgeroepen gedeeltelijke mobilisatie worden door analisten toegeschreven aan Russische paniek over de Oekraïense heroveringen.

Escalatie
Annexatie van de vier regio’s door Rusland kan leiden tot verdere escalatie in de oorlog. De Russische president Vladimir Poetin waarschuwde eerder deze week „alle beschikbare middelen” te gebruiken „onze mensen” te beschermen. Plaatsvervangend hoofd van de Russische Veiligheidsraad en oud-president Dmitri Medvedev zei deze week „alle wapens, inclusief strategische kernwapens” te kunnen gebruiken om geannexeerde territoria mee te verdedigen.

Oekraïense autoriteiten vergelijken de uitgeroepen referenda met die in de Krim in 2014, waarmee Rusland de annexatie van dat gebied meent te hebben gerechtvaardigd. De uitslag hiervan – ten gunste van de Russen – is internationaal echter niet erkend.

Volgens de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die toezicht houdt bij verkiezingen, zullen de resultaten van de huidige schijnreferenda ook geen rechtsgeldige resultaten opleveren. Zo ontbreken volgens de organisatie onafhankelijke waarnemers. Ook is een groot deel van de vooroorlogse Oekraïense bevolking uit de bezette gebieden gevlucht, waardoor de resultaten gelden als niet representatief. Hierdoor stemmen de schijnreferenda volgens de OVSE niet overeen met internationale normen.

Mensen steken een straat over bij een reclamebord met de tekst „Hoe krijg ik een Russisch paspoort?”, voorafgaand aan het schijnreferendum in de bezette regio Loehansk. Foto AP

Hongaarse premier Orbán pleit voor schrappen van alle sancties tegen Rusland

De Hongaarse minister-president Viktor Orbán wil alle Europese sancties tegen Rusland schrappen. Dat heeft hij woensdagavond gezegd binnen de partijmuren van Fidesz, meldde de Hongaarse staatsgezinde krant Magyar Nemzet. Een woordvoerder van de Hongaarse regering heeft het nieuws aan persbureau Reuters bevestigd. Volgens Magyar Nemzet wees Orbán op de hoge energieprijzen en de inflatie, als gevolg van de sancties. Die raken Europa harder dan Rusland, vindt de minister-president.

Op zijn Facebookpagina schreef Orbán woensdag dat „de sancties uit Brussel Europa in een energiecrisis hebben gestort”. Om de energieprijzen „met de helft” te doen dalen, moeten ze daarom allemaal worden opgeheven. Dat zou ook de hoge inflatie ten goede komen, zei hij, en voorkomen dat Europa in een recessie belandt.

Het is niet duidelijk wat Hongaarse buitenlandminister Péter Szijjártó (Fidesz) in de nacht van woensdag op donderdag heeft gezegd tijdens een informele spoedvergadering van de 27 buitenlandministers van de EU. Volgens EU-buitenlandchef Josep Borrell toonden zij zich daar „unaniem” voorstander van extra maatregelen tegen Russische sectoren en individuen, in reactie op de door de Russische president Poetin afgekondigde gedeeltelijke militaire mobilisatie. Ieder sanctiepakket vereist unanimiteit. Op het vorige sanctiepakket, de olieboycot, bedong Orbán een uitzondering.

Hongarije ligt recentelijk opnieuw overhoop met Brussel. Niet alleen toont het land zich een dissonant in de Europese eensgezindheid tegen Rusland, het hangt ook een miljardenstraf van de Europese Commissie boven het hoofd vanwege zorgen over corruptie en fraude. Zondag werd bekend dat het land 7,5 miljard aan Europese subsidies kan vergeten als het niet binnen een paar weken wijzigingen doorvoert die de rechtstaat ten goede komen — een nog nooit eerder door de Europese Commissie ingezette maatregel.

Viktor Orbán tijdens een gesprek met de Servische president Aleksandar Vučić. Foto Darko Vojinovic/AP

Rusland ruilt gevangenen Azovstal-staalfabriek voor Oekraïense vriend van Poetin

Uit het niets hebben Rusland en Oekraïne in de nacht van woensdag op donderdag de grootste gevangenenruil afgerond sinds het begin van de oorlog. Daarbij zijn bijna driehonderd mensen vrijgekomen, melden internationale persbureaus. Oekraïne kreeg onder meer drie commandanten terug die het laatste Oekraïense verzet in havenstad Marioepol leidden. De Russische president Vladimir Poetin kan zijn vriend Viktor Medvedtsjoek, een pro-Russische oligarch uit Oekraïne, weer in de armen sluiten.

Getalsmatig betekent de gevangenenruil vooral een grote overwinning voor de Oekraïense moraal. In totaal zijn 215 Oekraïners vrijgelaten. De meesten van hen waren onderdeel van het laatste verzet in Marioepol. Dat werd, in de schijnwerpers van de internationale media, gepleegd vanuit de als fort functionerende Azovstal-staalfabriek. Toen het Oekraïense verweer in de zuidelijke stad was gebroken nam Rusland circa 2.500 Oekraïense militairen krijgsgevangen. Hoe het de rest van hen vergaat is niet bekend.

Aan de andere kant van de deal — bemiddeld door Turkije en Saoedi-Arabië — staan 55 Russen en pro-Russische Oekraïners, maar ook de Oekraïense Kremlin-gezinde politicus Medvedtsjoek. De vriend van Poetin werd in april in een „gevaarlijke speciale operatie” door de Oekraïense geheime dienst SBU gearresteerd. Hij was sinds 2018 voorzitter van de grootste pro-Russische oppositiepartij. Een dag voor de Russische invasie twitterde hij nog dat alles wat de regering-Zelensky deed nadelig was voor Oekraïne en het Oekraïense volk.

Lees ook: Azovstal: een verzetsverhaal dat het moeiteloos tot Hollywoodfilm kan schoppen

Drie Oekraïense commandanten praten na de ruil per videoverbinding met president Zelensky. Foto Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken/via Reuters

EU belooft nieuwe sancties tegen Rusland en meer wapens voor Oekraïne

De Europese Unie gaat nieuwe sancties instellen tegen Rusland. Dat hebben de 27 Europese ministers van Buitenlandse Zaken in de nacht van woensdag op donderdag besloten, meldt Josep Borrell, buitenlandchef van de EU. De sancties zijn nog niet uitgewerkt, maar moeten zowel verantwoordelijke individuen als belangrijke sectoren van de Russische economie raken. Ook wil Europa extra wapens leveren aan Oekraïne.

De maatregelen zijn een reactie op de gedeeltelijke mobilisatie van het Russische leger, die president Vladimir Poetin woensdag in een toespraak op tv afkondigde. Na de toespraak riep Borrell de 27 Europese ministers, die allemaal bijeen zijn in New York voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, samen voor een informele spoedvergadering. Daar spraken zij volgens Borrell „unaniem” hun steun uit voor extra maatregelen.

De nieuwe ronde sancties vormt het achtste sanctiepakket waarmee de EU Rusland straft voor de oorlog in Oekraïne en hoopt het land te verzwakken. Eerder is onder meer een olieboycot ingesteld en werden verschillende Russische banken afgesloten van het systeem voor internationaal betalingsverkeer Swift. Details over de nieuwe sancties en wapenleveringen wilde Borrell nog niet geven. Ook is het nog onduidelijk wanneer de sancties van kracht worden. Volgens Borrell zal dat „zo snel mogelijk” gebeuren.

Lees ook deze analyse: Klassiek EU-compromis redt ban op Russische olie

Zelensky eist tegenover VN ‘eerlijke bestraffing’ van Rusland

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft woensdag tegenover de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York geëist dat Rusland een „eerlijke straf” krijgt voor de invasie van Oekraïne. Dat zei hij in een videoboodschap, melden internationale persbureaus.

„Er is een misdrijf gepleegd tegen Oekraïne en wij eisen een eerlijke bestraffing” van Rusland, zei Zelensky, die als enige leider toestemming kreeg om de VN virtueel toe te spreken. Hij riep op tot de vorming van een speciaal tribunaal.

Zelensky presenteerde in zijn rede een vredesplan van vijf punten, waaronder naast bestraffing van Russische agressie ook onder meer herstel van de Oekraïense veiligheid, territoriale integriteit en veiligheidsgaranties. Hij verwierp met klem de suggestie dat Oekraïne een neutrale status zou moeten aannemen.

Bestraffing is „het eerste punt van onze vredesformule”, zei Zelensky. „Bestraffing van het misdrijf van agressie. Bestraffing van de schending van grenzen en territoriale integriteit. Die bestraffing moet er zijn totdat de internationaal erkende grens is hersteld.” Hij sloot uit dat er duurzame vrede kan komen „op een andere basis dan de Oekraïense vredesformule”.

Veel delegaties bij de Algemene Vergadering gaven Zelensky een staande ovatie na zijn toespraak. De Russische delegatie bleef zitten.

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky spreekt woensdag de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toe met een videoboodschap. Foto Jason DeCrow / AP

Welkom in dit blog

In dit blog doet NRC verslag van de oorlog in Oekraïne.

Lees hier het vorige blog terug