Biden wil Rusland vooral laten zien dat het Westen van geen wijken weet

Verenigde Naties De Amerikaanse president Biden had een belangrijke taak met zijn speech bij de VN: de eendracht tonen van de coalitie die Oekraïne steunt. Tegelijkertijd werden de landen niet vergeten die door de oorlog kampen met voedseltekorten.

De Amerikaanse president Joe Biden terwijl hij woensdag de 77ste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toespreekt.
De Amerikaanse president Joe Biden terwijl hij woensdag de 77ste Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York toespreekt. Foto Justin Lane/EPA

Zet en tegenzet. Na Poetins escalatie van de oorlog in Oekraïne reageerde de Amerikaanse president Biden bij de Verenigde Naties woensdag met de boodschap dat het Westen van geen wijken weet.

„Deze oorlog wil een einde maken aan het recht van Oekraïne om als staat te bestaan. En aan het recht van Oekraïners om te bestaan als een volk”, zei Biden. Wie je ook bent, waar je ook woont, wat je ook gelooft, „daar zou je koude rillingen van moeten krijgen”.

Dat de toespraak van de Amerikaanse president tot de Algemene Vergadering een aanklacht zou zijn tegen Poetins oorlog lag voor de hand en was door zijn medewerkers ook al verklapt. Poetins aankondiging in de loop van de Amerikaanse nacht verleende Bidens optreden alleen maar meer urgentie.

Biden is al sinds vorig najaar de aanvoerder van de westerse coalitie die zich om Kiev schaarde en een ongekende saamhorigheid en daadkracht aan de dag legde. Het is aan hem om die coalitie ook in de nabije toekomst bijeen te houden en te proberen méér landen in het westerse anti-Poetin kamp te trekken. De toespraak was daar duidelijk op geënt.

Een groot deel van de VN-leden, voornamelijk armere landen in Azië, Afrika en het Midden-Oosten, wil in het gevecht tussen Poetin en het Westen liefst neutraal blijven. Rusland weet dat en doet er alles aan zoveel mogelijk landen uit het westerse kamp te houden.

Viervoudige strategie

Het Westen probeert in New York deze week terrein te winnen met een viervoudige strategie. Met een eigen verhaal. Met, altijd een effectief middel, geld. Met meer aandacht voor de gevolgen van de oorlog. En met, hier en daar, een paar scherpe woorden.

„Laten we zeggen waar het op staat”, begon Biden. „Een permanent lid van de VN-Veiligheidsraad viel een buurland binnen en probeerde een soevereine staat uit te wissen. Rusland heeft de basisprincipes van het VN-handvest overtreden.”

De ene na de andere westerse leider wijst er in New York op dat Poetin met zijn oorlog de VN-regels met voeten heeft getreden. Laat je zo’n schending onbestraft, dan open je de weg naar een wereld waar annexatie-oorlogen vaker voorkomen. Het is dus in ieders belang – ook in het belang van landen die liever neutraal blijven – dat de internationale normen intact blijven, is de boodschap aan de leiders in de ‘Global South’: voordat je het weet is jouw land aan de beurt.

Iedereen zou koude rillingen moeten krijgen van wat Rusland wil doen met Oekraïne

Daarnaast onderstreepte het Westen dat het wel degelijk oog heeft voor problemen buiten Oekraïne. Zo belegden de VS en de EU in de marge van de Algemene Vergadering een speciale bijeenkomst met de Afrikaanse Unie over de voedselcrisis. De voorzitter van de Europese Raad Charles Michel onderstreepte op die top dat de EU de voedselschaarste, die 200 miljoen mensen treft, te lijf wil gaan met een fonds van bijna 8 miljard euro. Biden kondigde in zijn toespraak woensdag aan dat de VS bijna 3 miljard dollar extra uittrekken om dreigende hongersnood te voorkomen.

De Franse president Emmanuel Macron wees de ‘neutrale’ landen uitdrukkelijk op hun verantwoordelijkheid. „Ze hebben het mis, ze maken een historische fout”, zei hij. „Wie vandaag zwijgt, is als het ware medeplichtig aan een nieuw imperialisme.”

‘Je moet partij kiezen’

President Zelensky zelf, die de VN later op de Amerikaanse dag zou toespreken per video, sprak eerder per videoverbinding met oud-president Bill Clinton die in de marge van de VN een eigen discussieforum in New York organiseert. Zelensky: „Je moet partij kiezen. Je kunt niet heen en weer gaan tussen goed en kwaad, licht en duisternis. Je kunt niet aan de kant blijven.”

Meteen na de inval in februari hebben westerse landen het VN-debat over Oekraïne overgeheveld van de Veiligheidsraad, waar Rusland een veto heeft, naar de Algemene Vergadering, waar elk land een stem heeft. Aanvankelijk ging de Algemene Vergadering voortvarend te werk. De oorlog werd veroordeeld, Rusland werd uit de Mensenrechtenraad gezet. Het optreden van de vergadering had weliswaar geen direct effect op de oorlog, maar het activisme was opvallend voor een orgaan met 193 leden dat weinig bevoegdheden heeft.

Al na een paar weken maakten westerse diplomaten gewag van „Oekraïnemoeheid”. Veel landen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten hebben weliswaar sympathie voor Oekraïne maar willen niet bij herhaling tegen Moskou optreden. Dat heeft verschillende redenen. Een aantal landen is Rusland nog steeds dankbaar voor de steun tijdens de bevrijdingsstrijd.

Goede band met Rusland

Sommige landen hebben economisch belang bij een goede band met Rusland en sommige voelen zich ronduit geïntimideerd door Moskou.

Wie tegen Moskou is, is niet automatisch vóór het Westen. „In veel landen ontstond de indruk dat het Westen alleen maar gaf om Oekraïne en de rest van problemen in de wereld uit het oog verloor”, zegt VN-expert Richard Gowan van de International Crisis Group. Het westerse optreden was ook niet altijd even subtiel. „Sommige westerse diplomaten eisten op hoge poten steun voor hun Oekraïne-koers, terwijl ze geen oog hadden voor de problemen die de oorlog veroorzaakte op het gebied van voedsel en energie.”

Rusland voedt de onvrede met het Westen waar het maar kan. De voedselschaarste, de economische malaise en de energiecrisis waar de wereld mee kampt zijn veroorzaakt door sancties van het Westen, beweert Moskou keer op keer.

Lees ook: Diplomatie is in New York weer ‘contactsport’ – maar omgang met Russen is heikel

„We moeten voortdurend tegenwicht bieden aan de propaganda van Rusland en zijn misleidende narratief”, zei EU-buitenlandchef Borrell na afloop van een vergadering van Europese ministers in New York. „We blijven aan onze partners in Azië, Afrika en Latijns-Amerika uitleggen wie de ware boosdoener is.”

Voor wie meer context wil bij de oorlog in Oekraïne zijn er talloze boeken, films, documentaires en podcasts te vinden. NRC geeft tips in deze gids.