Recensie

Recensie Film

Onmisbare docu over juridische oorlog om presidentschap Brazilië

Documentaire Aan de vooravond van de Braziliaanse presidentsverkiezingen reconstrueert ‘Amigo secreto’ hoe de linkse Luiz Inácio Lula da Silva eerder via juridische oorlogsvoering werd uitgeschakeld.

Beeld uit de documentaire ‘Amigo secreto’ van Maria Augusta Ramos.
Beeld uit de documentaire ‘Amigo secreto’ van Maria Augusta Ramos.

Momenteel staat hij weer hoog in de peilingen. De linkse Braziliaanse oud-president Luiz Inácio Lula da Silva neemt het in oktober op tegen de zittende extreem-rechtse president Jair Bolsonaro, nadat Lula in 2018 veroordeeld was in een witwasschandaal. Ten onrechte, zou blijken. De rechtszaak bleek even verrot als de corruptie die men zei aan te pakken.

De nieuwe documentaire Amigo secreto van de Nederlands-Braziliaanse Maria Ramos is een zorgvuldige reconstructie van de anticorruptie-operatie ‘Car Wash’ die tot de val van Lula leidde en Bolsonaro aan de macht bracht. Een beschamende vorm van wat internationaal ‘lawfare’ heet, juridische oorlogsvoering tegen politieke tegenstanders.

Dankzij inspanningen van het onderzoeksjournalistieke platform The Intercept en de Spaanse krant El país is inmiddels gebleken dat de onderzoeksrechter, het openbaar ministerie en de politie elkaar informatie doorspeelden, feiten achterhielden en zo bewijs fabriceerden in de zaak tegen Lula. Vorig jaar werd het vonnis ongeldig verklaard, waarna hij vrijkwam.

Amigo secreto (de titel verwijst naar de WhatsApp-groep waarin de informatie werd uitgewisseld) is een genuanceerde film die blootlegt hoe de systemische corruptie in Brazilië, ook onder Lula, kon bestaan. Ramos werkte er drie jaar aan, maakte gebruik van eigen materiaal – haar team filmde tijdens de pandemie door terwijl zij op afstand regisseerde – en van (gelekte) beeldbronnen uit het openbare domein.

Ronduit onthutsend zijn de beelden van een bijeenkomst van Bolsonaro’s parlement waarin hij spreekt over het bewapenen van zijn aanhangers en een milieuminister voorstelt gebruik te maken van corona om een aantal maatregelen af te schaffen. Ook de Amerikaanse betrokkenheid bij het regime van Bolsonaro komt aan de orde.

Het is werkelijk bewonderenswaardig hoe standvastig Ramos het afgelopen decennium in films als Justiçia en O processo het Braziliaanse rechtssysteem heeft ontrafeld. In Amigo secreto vertelt zij, juist door in te zoomen op details, een groter verhaal, geeft een waarschuwing zo je wilt, over de juridisering van de politiek en hoe dat een democratische rechtsstaat ondermijnt. Een onmisbare film.