Journalistieke Prinsjesdagrituelen

De Derde Dinsdag gaat over nieuws dat geen nieuws is, behalve die ene keer in 1988, ziet in het archief.
Ongeregeldheden in Rangoon in 1988.
Ongeregeldheden in Rangoon in 1988. Foto Gulf News Archives

Gelukkig voltrok zich op 20 september 1988 elders op de wereld een majeure nieuwsontwikkeling. Een volgens NRC Handelsblad „bloedige strijd” in de straten van de Birmese hoofdstad Rangoon tussen demonstranten en militairen zou al aan 400 tot 500 mensen het leven hebben gekost. Een prima argument voor de verantwoordelijke eindredacteur van de krant om met dit nieuws van ver weg af te kunnen zien van de op Derde Dinsdag van september traditionele opening over de Miljoenennota.

„Waarom toch elk jaar dat voorspelbare nieuws van Prinsjesdag op de voorpagina”, was de week daarvoor van hoofdredactionele zijde gemopperd. Bij de politieke redactie in Den Haag viel deze onverwachte koerswending van het hoofdkantoor niet goed: dit was een botte ontkenning van het jaarlijkse journalistieke hoogtepunt. De hoofdredactie persisteerde. Het nieuws uit Birma (tegenwoordig Myanmar) werd gebruikt om af te wijken van de gebruikelijke presentatie van de Rijksbegroting als het belangrijkste nieuws. Dat verschoof naar een plek elders op de voorpagina.

Nog altijd is het tobben voor redacties hoe om te gaan met het Derde Dinsdag-nieuws. Vooral ook omdat niet alleen de hoogtepunten al van tevoren bekend zijn, maar complete teksten van de begroting uitlekken. In 2002 was dat eveneens ruimschoots het geval toen in het weekend voor Prinsjesdag op het toen minder alom aanwezige internet teksten van het Algemeen Persbureau (ANP) met nieuws uit de Rijksbegroting verschenen. Kopij die het ANP aan de redacties had verstrekt onder embargo tot dinsdagmiddag 15.15 uur – het tijdstip waarop de minister van Financiën de stukken officieel aan de Tweede Kamer zou overhandigen.

Een onbekende onder de naam ‘Nh2ba’ had de berichten zaterdagmiddag online gezet. Andere media gingen vervolgens los hoewel zij een embargo-overeenkomst tot dinsdagmiddag met de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) hadden getekend. NRC publiceerde niets voortijdig. „Ik heb getekend. Daar houden we ons aan”, verklaarde toenmalig hoofdredacteur Folkert Jensma knarsetandend.

Gevolg was wel dat hij de jaren daarop de embargoregeling niet meer tekende waardoor NRC vrijelijk uit eigen nieuwsgaring voortijdig de Prinsjesdagstukken kon publiceren. Zodoende kon de krant in 2004 bijna een week voor Prinsjesdag al uit stukken citeren. Een jaar later herhaalde dit onthullingsritueel zich. Toch ging het vaak om onderdelen van de begroting en stukken die met behulp van het Haagse vergiet waren ‘ingezien’.

De echte slag sloeg NRC op zaterdag 13 september 2008 toen vier dagen voor Prinsjesdag de complete Miljoenennota, alle departementale begrotingen plus de Macro Economische Verkenningen van het Centraal Planbureau in de krant verschenen, inclusief verwijzingen naar de site van NRC waar de integrale tekst van de regeringsstukken viel te lezen. „Besluiten over voorgenomen beleid, die voor de burger belangrijk zijn, horen zo snel mogelijk bekendgemaakt te worden”, schreef de hoofdredactie ter toelichting.

De RVD besloot in reactie dat alle media in het vervolg moeten wachten totdat de stukken op dinsdagmiddag aan de Tweede Kamer zijn overhandigd. Op het voortijdige publiceren heeft dit overigens geen enkele invloed, bleek maar weer afgelopen zaterdag.