Grensconflict Centraal-Azië vormt nieuw probleem voor Poetin

Centraal-Azië Bij een oplaaiend grensconflict in Centraal-Azië zijn enkele tientallen doden en zeker honderd gewonden gevallen. Kirgizië en Tadzjikistan ruziën om water, landbouw- en weidegrond.

Deze still uit een video, vrijgegeven door de Kirgizische grenswacht, toont een militaire confrontatie aan de Kirgizisch-Tadzjiekse grens in de Kirgizische Batken-regio.
Deze still uit een video, vrijgegeven door de Kirgizische grenswacht, toont een militaire confrontatie aan de Kirgizisch-Tadzjiekse grens in de Kirgizische Batken-regio. Foto Kirgizische Grenswacht via Reuters

Een vorige week opgelaaid grensconflict tussen Kirgizië en Tadzjikistan heeft volgens beide landen aan bijna honderd mensen het leven gekost. Volgens Kirgizië zouden in de dagenlange beschietingen over en weer ruim honderd gewonden zijn gevallen, van Tadzjiekse zijde is er onduidelijkheid over het aantal gewonden.

Volgens de Tadzjiekse tak Ozodi van nieuwssite Radio Free Europe zouden er ook burgers en mogelijk kinderen zijn omgekomen. Vorig jaar kwamen er bij een escalatie in hetzelfde gebied bijna vijftig mensen om het leven. Zowel Rusland als de Verenigde Naties riepen beide landen op om te onderhandelen.

Afgelopen week beschuldigden beide landen het buurland ervan het vuur te hebben geopend op militaire en civiele doelen aan de grens tussen de Kirgizische provincies Osh en Batken en de Tadzjiekse provincie Soeghd. De landen kwamen een staakt-het-vuren overeen, maar beide partijen beschuldigden elkaar dit weekend van schendingen. Volgens Tadzjikistan zou een Kirgizische drone een moskee hebben geraakt, Kirgizië stelde dat er twee dorpen zijn beschoten. Op beelden op sociale media is te zien hoe aan beide kanten van de grens gebouwen zijn geraakt.

Slechte afbakening

Het grensdispuut stamt uit de jaren negentig, toen de republieken van de Sovjet-Unie onafhankelijk verder gingen en er dus internationale grenzen ontstonden in een gebied waar veel etniciteiten door elkaar wonen. Een groot deel van de duizend kilometer lange grens tussen Kirgizië en Tadzjikistan is nog altijd niet of slecht afgebakend. Dat leidt, in combinatie met klimaatverandering en droogte, steeds vaker tot conflicten over water, landbouw- en weidegrond.

Een van de twistpunten is de rivier de Isfara, die ontspringt in Kirgizië en via de gelijknamige Tadzjiekse stad Tadzjikistan binnenstroomt. Hoewel de regio van weinig politiek of economisch belang is, kiezen beide landen voor bewapening in plaats van duurzame onderhandelingen. Zowel Bisjkek als Doesjanbe is bezig de grensbewaking in het gebied op te schroeven met drones en surveillance-apparatuur, geleverd door onder meer Turkije en Iran.

Lees ook: Waarom Poetin niet moet rekenen op steun uit Centraal-Azië

Tweede keer in korte tijd

De dodelijke geweldsuitbarsting is het tweede in korte tijd tussen landen in de voormalige Sovjetregio. In de Kaukasus, aan de westkant van de Kaspische Zee, voerde Azerbeidzjan ruim een week geleden een grootschalige aanval uit op militaire en civiele doelen in Armenië, met tientallen doden tot gevolg. Ook daar moeten een fragiel staakt-het-vuren en onderhandelingen een eind maken aan het geweld.

De Kirgizisch-Tadzjiekse grensregio ligt niet ver van de Oezbeekse stad Samarkand, waar juist afgelopen week een top plaatsvond van de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) en de leiders van Rusland, China, Wit-Rusland, Azerbeidzjan en de Centraal-Aziatische landen verzameld waren. President Poetin sprak daar met zowel de Azerbeidzjaanse leider Aliyev als met de presidenten Sadyr Zjaparov (Kirgizië) en Emomali Rachmon (Tadzjikistan) over de opgelaaide conflicten. In een bilateraal overleg werden er afspraken gemaakt over de terugtrekking van troepen en de voortzetting van de grensonderhandelingen.

Scheidsrechter

Traditioneel werpt Rusland zich op als scheidsrechter in de strategische en explosieve regio. Rusland heeft in zowel Kirgizië als Tadzjikistan een militaire bases en een Russische vredesmacht is actief in Armenië en Azerbeidzjan. Ook staat Rusland aan het hoofd van de regionale veiligheidsorganisatie CSTO, waar zowel Tadzjikistan en Kirgizië, alsook Armenië, lid van is.

Maar de Russische president Poetin heeft zijn handen vol aan de situatie in Oost-Oekraïne, waar het Russische leger flinke nederlagen lijdt. Nu komen daar voor Poetin twee moeilijk beheersbare grensconflicten bij, in een regio waar het onderlinge wantrouwen groot is en Rusland en het Westen concurreren om de rol van vredesstichter.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres sprak zaterdag met de Kirgizische minister van Buitenlandse Zaken over het conflict en riep beide partijen op tot „duurzame vrede”. Mogelijk spreekt Guterres komende week met de Kirgizische president Sadyr Zjaparov, die sinds 2020 aan de macht is.