Fietskoeriers Uber en Deliveroo werken zonder papieren

Maaltijdbezorgers Platformbedrijven Uber en Deliveroo maken veelvuldig gebruik van ongedocumenteerde koeriers, blijkt uit onderzoek van NRC.

Platformbedrijven Uber Eats en Deliveroo verschaffen op grote schaal ongedocumenteerde maaltijdbezorgers werk in Nederland. De fietskoeriers uit landen als Albanië, Bangladesh en Brazilië omzeilen eenvoudig de digitale controles van de platformen door legale, geregistreerde bezorgers te betalen om onder hun naam te werken. Daarnaast maken de bezorgers oneigenlijk gebruik van studentenvisa.

Dat blijkt uit onderzoek naar de arbeidsomstandigheden van zelfstandige maaltijdbezorgers in Amsterdam, Utrecht en Nijmegen. NRC sprak de afgelopen weken met toezichthouders, academici en met circa zestig maaltijdbezorgers en vroeg hen hoe zij in Nederland zijn beland, hoe zij werken en wat hun relatie is met de platformbedrijven. Meer dan de helft van deze bezorgers kon niet uitleggen of en hoe ze een werkvergunning hadden, was niet of nauwelijks verzekerd en droeg geen belasting af.

Veel bezorgers die NRC op straat sprak, gebruiken een valse identiteit. Dat kan omdat Uber Eats en Deliveroo alleen digitaal contact hebben met bezorgers en onvoldoende hun identiteit controleren. Ongedocumenteerden dragen circa 100 euro per week af aan tussenpersonen die zichzelf of een familielid hebben geregistreerd als legale koerier. Ze spreken geen Nederlands, sommigen spreken Engels.

De Arbeidsinspectie bevestigt de bevindingen. De inspectie zegt in een reactie dat zij vermoedt dat er „redelijk veel illegalen bij de platforms werken”, zonder precieze aantallen te noemen. Illegale tewerkstelling is volgens de inspectie vooral een probleem bij „de grotere platforms”, waarbij „regelmatig accounts van bezorgers uitgeleend worden”. De platforms moeten volgens de woordvoerder „beter controleren wie er op een account werkt, dan stopt ook het doorlenen aan illegalen”.

Veel bezorgers en mensen die hun account uitlenen hebben de afgelopen jaren een eenmanszaak als maaltijdbezorger geregistreerd. Die aantallen zijn geëxplodeerd: van 173 ‘bezorgbedrijfjes’ in 2013 tot 3.500 medio 2022, blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel. Dit is maar een deel van de totale groep. Deliveroo zegt 4.500 actieve accounts in Nederland te hebben, het grotere Uber Eats wil geen aantallen kwijt. Thuisbezorgd, de van origine Nederlandse concurrent van Uber Eats en Deliveroo, werkt anders en geeft bezorgers wel een arbeidscontract.

Eén route om zonder de juiste papieren voor de platforms aan het werk te kunnen is via een studentenvisum. Immigratiedienst IND liet NRC eerder al weten dat het in 2021 signalen kreeg over studenten uit met name Bangladesh die vroegtijdig uitvielen in het hoger onderwijs en zich „in relatief grote aantallen inschreven als zelfstandige met een eenmanszaak”. NRC sprak er op straat een aantal die hun studie hadden omgeruild voor een bestaan als bezorger voor Uber Eats en Deliveroo.

Veel koeriers met wie NRC contact had, weten niet dat zij, of degene wiens account zij huren, belasting en btw moeten afdragen. Dit bevestigt de Belastingdienst in een reactie. De dienst laat weten dat „veel maaltijdbezorgers uit beeld blijven van de Belastingdienst”. Dit is „omdat ze nooit belasting- of btw-aangifte doen.” Daarom is het voor de Belastingdienst „moeilijk om een eenduidige aanpak te realiseren voor maaltijdbezorgers”. 

Als gevolg van hardnekkige uitvoeringsproblemen in de wetgeving rond (schijn-)zelfstandigen mag de fiscus niet controleren of Uber Eats en Deliveroo de wet overtreden door bezorgers te behandelen als ondernemers.

Deliveroo laat weten „niet op de hoogte” te zijn van ongeoorloofde praktijken van bezorgers en streng te controleren op mogelijke fraude. Uber stelt in een reactie een „zerotolerancebeleid” te voeren ten aanzien van het misbruik van accounts en in te zetten op nieuwe technologieën om identiteitsfraude te detecteren.

Lees ook het volledige onderzoeksverhaal: De spookrijders van Deliveroo en Uber Eats