De kat weet van niks

Woord Het product van een vergeefse inspanning heet ook wel een kater, schrijft . Maar met katten heeft dat woord niks te maken.

Als er nu iemand last heeft van een kater, is het vast de hoofdbewoner van het Kremlin. Toch geldt de Russische leider, anders dan zijn voorganger, als een matig mens. Waar zijn kater vandaan komt, is niet moeilijk vast te stellen: een gevolg van overmoed. Hij moet ontgoocheld zijn dat de verwachting de buren zijn wil op te kunnen leggen, niet uitkomt.

Maar de vraag waar het woord kater vandaan komt, is hiermee nog geenszins beantwoord. Is er een verband met de mannelijke kat? In vroeger dagen werd de kater gezien als het toppunt van seksuele lust. Waar we nu spreken van een geile bok, kon toen volstaan worden met kater. Krolse katten kennen we nog steeds, maar hoe een opspelend libido te verbinden met een gevoel van misselijkheid of van teleurstelling?

Duivels

Katers, en zeker zwarte, werden eveneens gezien als afgezanten van de duivel. Zoals heksen met zwarte katten door de lucht vlogen, zo werden duivels vergezeld door katers. Is de hangover na een nacht drinken wellicht een straf opgelegd door de duivel? Dit lijkt weinig waarschijnlijk, de duivel ontleent juist vreugde aan losbandigheid.

In het Engels vinden we de uitdrukking sick as a cat en die geeft aan dat een patiënt hondsziek is en vooral misselijk. Katten zijn, zegt het volksgeloof, vraatzuchtig en overeten zich graag. Vervolgens moeten ze natuurlijk overgeven en dat is voldoende reden om kat en zieke medemens op een lijn te stellen. Het Engels heeft van de Duitsers daarnaast de term Katzenjammer overgenomen. Letterlijk is dit kattengejank, maar het woord wordt vaker gebruikt in de betekenis terneergeslagenheid of als synoniem voor kater. Is dit omdat verondersteld wordt dat een klagend miauwende poes aan depressiviteit lijdt? De Nederlandse drinkebroer die aan een kater lijdt, voelt zich katterig. Maar hoe kat en kater hier samen gaan, blijft onduidelijk.

De Nederlandse drinkebroer die aan een kater lijdt, voelt zich katterig

Een betere verklaring komt uit het Leipziger studentenleven van het midden van de 19e eeuw, waar men van fors innemen hield. Na een nacht zwaar doorzakken voelden de heren zich, zoals te verwachten viel, beroerd. Kotsen, hoofdpijn, snot en slijm zochten een uitweg. Russische studiegenoten met nog meer ervaring in alcoholmisbruik hadden een term voor deze gesteldheid en noemden het katarrh, in het Westen beter bekend als het Franse catarrhe en het Engelse catarrh, een ouderwetse aanduiding voor een slijmvliesontsteking of zware verkoudheid, die gepaard gaat met veel snot en opgehoeste fluimen.

Misselijkheid

De Russische katarrh klonk de jonge Duitsers vertrouwd in de oren; het leek op kater. Samen met de vooroordelen over zieke katten ontstond zo het woord kater voor na-alcoholische misselijkheid. Vervolgens ontwikkelde de kater zich verder, zowel in Duitsland als in Nederland, en breidde zich uit tot teleurstelling en ontgoocheling na een grote, maar tevergeefse inspanning. Niet alleen op alcoholische vrolijkheid volgt nu een kater, maar ook na een op ander wijze opgewekte euforie. Het Kremlin ervaart dat nu aan den lijve. Nog even en het wordt in Moskou een echte catarre: het zal de heren nog dun door de broek lopen.