Wel of geen handtekening? Partijen willen vooral garanties over het zorgakkoord

Zorgakkoord Van partijen die het zorgakkoord niet willen tekenen, hoeft er geen letter anders. Ze willen vooral toezeggingen over de uitvoering.

Huisartsen lieten hun ongenoegen al eerder dit jaar blijken: op 1 juli legden zij hun werk neer en trokken naar het Malieveld in Den Haag om aandacht te vragen voor onder meer de hoge werkdruk.
Huisartsen lieten hun ongenoegen al eerder dit jaar blijken: op 1 juli legden zij hun werk neer en trokken naar het Malieveld in Den Haag om aandacht te vragen voor onder meer de hoge werkdruk. Foto Bart Maat/ANP

Het moest een „historisch akkoord” worden, schreef minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers (D66) dit weekend in een brief aan huisartsen. Onder het Integraal Zorgakkoord moesten de namen komen van veertien partijen, die onder leiding van het ministerie afspraken zouden maken over betere en efficiëntere zorg in de komende vier jaar. Hoe voorkomen kan worden dat de zorg verder vastloopt, dat er nog meer zorgmedewerkers hun werk neerleggen.

Woensdag zou na maanden onderhandelen door alle partijen op een zorglocatie in Amsterdam feestelijk een handtekening worden gezet, maar de ondertekening is uitgesteld. De afgelopen dagen trokken belangrijke spelers als de Landelijke Huisartsenvereniging (LHV) en Actiz (ouderenzorg) hun handtekening terug na overleg met hun achterban. Wat is het akkoord nog waard?

Kuipers riep alle betrokkenen dinsdag naar zijn ministerie om het akkoord te redden. Dinsdagavond laat meldde zijn ministerie dat er „goed en constructief overleg” had plaatsgevonden en dat alle partijen vrijdag weer verder praten.

De beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden (V&VN) was aanvankelijk van plan het akkoord te tekenen, maar uitte daar dinsdag toch twijfel over. Voorzitter Bianca Buurman benadrukte voor het overleg het belang van eenheid in de sector: „Met de ‘nee’ van de huisartsen en aanbieders van de wijkverpleging is er geen integraal akkoord. Dat is niet goed voor de professionals en patiënten.” Ook belangenorganisatie MIND (voor ggz-patiënten) en brancheorganisatie Zorgthuisnl (thuiszorg) tekenen niet.

Voor de zorgminister, en zijn collega voor Langdurige Zorg Conny Helder (VVD), is het laten slagen van het akkoord een belangrijke klus in hun ministerschap. In het coalitieakkoord van Rutte IV van begin dit jaar stond het zorgakkoord al genoemd, Kuipers en Helder – beiden uit de zorgsector – willen ermee laten zien dat zij de zorg succesvol kunnen hervormen. Op lange termijn moet het akkoord ook 1,5 miljard euro per jaar besparen, om de torenhoge zorgkosten te drukken.

Lees een eerder artikel over dit akkoord: In het nieuwe zorgakkoord zullen zieke mensen vaker op zichzelf zijn aangewezen

Geen letter anders

Aan de inhoud ligt het niet, benadrukte het ministerie dinsdag. Kuipers zei dat iedereen in de zorg „onderkent en onderschrijft dat er veranderingen plaats moeten vinden”. Dat bevestigen Actiz en de huisartsen. Sterker nog: volgens de LHV hoeft er aan de 135 pagina’s in principe geen letter anders. Actiz zegt ook dat „de afspraken staan”. Het gaat in de kern om de uitvoering ervan: het vertrouwen dat gemaakte afspraken ook zullen worden nagekomen is weg.

De huisartsen formuleerden daarom twee breekpunten: zij willen meer tijd voor hun patiënten en betere tarieven voor avond-, nacht- en weekenddiensten

De NZa heeft beloofd voor oktober duidelijkheid te verschaffen, te laat dus voor de voorgenomen presentatie van woensdag. Kuipers kan de bekostiging voor de tijd per patiënt niet meer per 1 januari wijzigen, maar beloofde in zijn brief aan de huisartsen er „persoonlijk op toe te zien” dat zorgverzekeraars meer tijd zullen faciliteren, „zonder overbodige ingewikkelde bureaucratie en verantwoording”.

De zorgverzekeraar zegt: een akkoord is geen contract

Tom Rebholz huisarts

Tom Rebholz, die binnen de huisartsenvereniging de regio Midden-Nederland vertegenwoordigt, legt uit dat zijn achterban na eerdere zorgakkoorden het vertrouwen is kwijtgeraakt. „Huisartsen wordt al jaren beloofd dat zij meer tijd voor patiënten krijgen. Maar er komt niets van terecht. De zorgverzekeraar zegt: een akkoord is geen contract. Zij hebben zich niks van de afspraken aangetrokken.” Huisartsen hebben nu in hun spreekuur bijvoorbeeld tien minuten tijd per patiënt. Wie meer tijd neemt – en dat doen veel huisartsen – heeft omzetverlies. „Tien minuten is te weinig”, zegt Rebholz. „Ik heb dertig jaar ervaring, ik ken mijn patiënten goed. En zelfs dan loop ik uit. De zorgvragen worden ingewikkelder. En er is meer sociale en psychische problematiek.”

Dikke onvoldoende

Rebholz stemde maandagavond namens zijn regio tegen het akkoord op een ledenvergadering die „nogal hectisch” verliep. In het weekend ervoor hadden drieduizend huisartsen in een peiling „een dikke onvoldoende” aan het zorgakkoord gegeven. „Er lag een enorme druk op de vergadering, maar na de peiling konden we niet anders dan ‘nee’ zeggen.”

Huisartsen lieten hun ongenoegen al eerder dit jaar blijken: op 1 juli legden zij hun werk neer. Behalve met te weinig tijd, kampt de huisarts met een te hoge werkdruk.

Ook Actiz wijst vooral naar de zorgverzekeraars. De brancheorganisatie zegt dat zij „meer garanties, randvoorwaarden en resultaten” willen zien, al in de contracten voor volgend jaar die de komende maanden met de zorgverzekeraars moeten worden gesloten. „Bij het sluiten van vorige Hoofdlijnenakkoorden zagen we ook mooie intenties, maar daarna toch een race naar de bodem met inkopers die vooral met financiële doelmatigheid bezig waren”, zegt een woordvoerder van Actiz.

Actiz benadrukt dat de ouderenzorg komend jaar al „passende, kostendekkende” tarieven nodig heeft om serieus werk te kunnen maken van betere arbeidsvoorwaarden en zaken als scholing en digitalisering. „Nu maken veel organisaties in de wijkverpleging verlies en dat proberen ze weer te compenseren door de kosten te verlagen, bijvoorbeeld door extra cliënten aan te nemen waardoor de werkdruk weer omhoog gaat.”

Kuipers had vlak voor Prinsjesdag een eerste succes als minister willen presenteren. Dat kan nog steeds, als er vrijdag witte rook komt. In de zorgbegroting voor volgend jaar zijn de eerste investeringen die voortvloeien uit het akkoord al opgenomen. Kuipers zei dinsdag dat VWS de komende maanden in elk geval aan de slag wil met het akkoord „met de partijen die bereid zijn om stappen te maken”. Hij liet doorschemeren dat zorgpartijen ook later mogen tekenen of aansluiten, maar voerde tegelijkertijd de druk op. „We hebben maandenlang met elkaar gesproken, er komt nu een tijd van doen.”