Oud-Kamerlid Vos (PvdA): we wilden in 2014 geen kabinetscrisis over de gaswinning riskeren

Tweede Kamerlid Jan Vos.
Tweede Kamerlid Jan Vos. Foto Jerry Lampen/ANP

De PvdA koos er begin 2014 bewust voor om geen kabinetscrisis te veroorzaken over de hoogte van de gaswinning. De Kamer had toen net gehoord dat er in 2013 een historische hoeveelheid gas was verkocht, bijna 54 miljard kuub. Dat was schrijnend omdat er in 2012 een beving in Huizinge was geweest met een kracht van 3,6, de zwaarste beving tot nu toe in Groningen.

Oud-Kamerlid Jan Vos (PvdA) zegt dat het debat hierover, op 5 februari 2014, „heel spannend” was. Vos was net als Kamerleden van de oppositie „razend” over de hoge gaswinning. „Maar wat ik wel constateer is dat het nu veel zwaarder gewogen wordt dan toen.” Vos had voor zijn verhoor door de parlementaire enquêtecommissie in Den Haag teruggezocht wat hij destijds tijdens het debat had gezegd: hij vond het „schandalig” en was „met stomheid geslagen”. „Het enige stapje dat je nog extra kunt zetten is de minister naar huis sturen en daar waren we niet toe bereid”, zei hij dinsdag tijdens zijn verhoor door de enquêtecommissie.

Vos, die tegenwoordiger ondernemer is, vertelde dinsdagmiddag aan de parlementaire enquêtecommissie in Den Haag dat alle Kamerleden van zijn partij bij het debat aanwezig waren om zonodig te kunnen stemmen als er een motie van wantrouwen of een motie van afkeuring zou worden ingediend tegen toenmalig minister van Economische Zaken Henk Kamp (VVD). Maar zo’n motie werd uiteindelijk niet ingediend, terwijl dit volgens Vos „in de huidige politieke cultuur toch wel heel gebruikelijk is”.

‘Balanceren op het randje’
Vos wilde begin 2014 net als de oppositiepartijen dat de gaswinning omlaag ging, maar „het gevoel van urgentie was niet zo groot dat de PvdA het noodzakelijk vond om daarover een politieke crisis te creëren”. De PvdA vormde destijds met de VVD een coalitie, het kabinet Rutte II. Uiteindelijk besloot het kabinet de gaswinning in 2014 te maximeren op 42,5 miljard kuub. Pikant is dat juist Vos’ partijgenoot Jeroen Dijsselbloem, toenmalig minister van Financiën, ervoor zorgde dat de gaswinning niet verder omlaag ging. Dat kon niet vanwege de economische recessie, vertelde Dijsselbloem vorige week tijdens zijn verhoor. Vos zei dat hij niet van de ingreep van Dijsselbloem op de hoogte was geweest.

Volgens Vos moest hij in het gasdossier steeds „balanceren op het randje” vanwege het coalitiebelang. In de loop van de jaren ging hij steeds meer samenwerken met oppositiepartijen als GroenLinks, die gaswinning versneld wilde afbouwen. Soms zetten zij samen de VVD voor het blok. „Dat werd mij niet altijd in dank afgenomen.”

Veel kritiek
Dat de PvdA geen breuk wilde forceren met de VVD, had volgens Vos te maken met het feit dat er daarvoor drie kabinetten Balkenende waren geweest die voortijdig waren gevallen. Nederland had daardoor het imago gekregen van’Italië aan de Maas’. „Iedereen had echt het idee: we gaan dit samen uitzitten.” Daarnaast had zijn partij een „stevige energieagenda” die zij wilde uitvoeren. Hij prees Kamp ervoor dat die geholpen had die plannen uit te voeren. De „ijzerenheinigheid” van Kamp kwam daar goed van pas.

Vos kreeg in Groningen veel kritiek, ook vanuit zijn eigen partij, omdat hij begin 2013 Kamp had gesteund toen die na de zware aardbeving in Huizinge besloot niet in te grijpen in de gaswinning. Vos vond het „niet onredelijk” dat Kamp eerst wilde onderzoeken wat er zou gebeuren als hij de gaswinning omlaag zou brengen. „Omdat er ook werd gezegd, ook door het Staatstoezicht op de Mijnen: als je de gaswinning terugbrengt en je laat ‘m daarna weer oplopen, dan zou je wel eens meer bevingen kunnen induceren.”

Kamp hield altijd vol dat de gaskraan niet zomaar verder dicht kon vanwege de leveringszekerheid aan Nederlandse huishoudens en aan andere landen. Uit de verhoren is inmiddels naar voren gekomen dat er al begin 2013 bij het ministerie een onderzoek bekend was van GasTerra waaruit bleek dat de gaswinning wel degelijk snel omlaag had gekund, en fors ook. Vos is er boos over dat de Kamer hier destijds niet van op de hoogte werd gesteld. „Voor mij is dat wel een eyeopener geweest . Dat betekent dat wij jarenlang hebben staan discussiëren over leveringszekerheid terwijl dat eigenlijk een beetje flauwekul was in retrospectief.”

Dit artikel maakt ook deel uit van ons liveblog: Oud-Kamerlid Van Tongeren: de hele Kamer en ik hebben gefaald