Reportage

Het Kroondomein gaat even dicht, maar ‘niet omdat de koning wil jagen’

Veluwe Vanaf donderdag is Kroondomein Het Loo drie maanden afgesloten. Tot ongenoegen van critici, die vermoeden dat de koning dan gaat jagen. Op stap met zijn rentmeester.

De rentmeester vindt niet dat mensen overal moeten kunnen komen. Op de hei geldt altijd ‘verboden toegang’.
De rentmeester vindt niet dat mensen overal moeten kunnen komen. Op de hei geldt altijd ‘verboden toegang’. Foto's Olivier Middendorp

‘Zullen we het maar meteen over het faunabeheer hebben?”, vraagt Arno Willems. Faunabeheer is de term die ecologen en boswachters gebruiken als ze de jacht bedoelen. Of ze hebben het over populatiebeheer: het verminderen van het aantal zwijnen, herten of konijnen, waarvan er te veel zouden zijn, door afschot.

De rentmeester van de Koning laat op verzoek van NRC zien waaróm een groot deel van het Kroondomein ’t Loo op de Veluwe nu drie maanden is afgesloten. Daarover ontstaat elk jaar ophef. Donderdag is het zover. Willems zegt: „In de avond van de veertiende worden alle bordjes verhangen. Dan staat er ‘verboden toegang’.”

Volgens critici gebruikt de koninklijke familie die drie maanden om te jagen. Er zijn foto’s uit het jaar 2000 van een jagende Willem-Alexander, toen nog kroonprins, en een interview uit 1997 waarin hij vertelt dat hij jaagt. En toen prinses Amalia onlangs vertelde dat zij haar jachtakte had behaald, zagen dierenwelzijnsorganisaties daarin een bevestiging dat de jacht de reden is dat het Kroondomein dichtgaat.

Arno Willems zegt: „De koning jaagt één dagdeel per jaar. Ik werk hier nu tien jaar en dat is echt zo.” Er wordt niet voor het plezier gejaagd. Wel schieten hij en zijn collega-faunabeheerders dieren af om het aantal beheersbaar te houden, zegt de rentmeester. Het vlees wordt verkocht aan een poelier en eindigt niet, zegt Willems, rechtstreeks op het bord van de koninklijke familie.

Het grootste aaneengesloten natuurgebied

Zo gaat het op de hele Veluwe, ook op andere landgoederen. Willems: „Als er te veel herten of zwijnen zijn, is er onvoldoende voedsel en gaan ze op zoek. Dan krijg je landbouwschade, zoeken ze de dorpen op, of kunnen door verkeer worden aangereden.” De rentmeester „snapt de redenering” van sommige dierenwelzijnsorganisaties: het Kroondomein gaat dicht in het jaargetijde dat van oudsher wordt gejaagd, op een landgoed waarvan de koning het vruchtgebruik heeft (de opbrengsten van de verkoop van hout en vlees, en de lasten van het beheer), en van wie bekend is dat hij jaagt. Of andersom: als de koning niet jaagt, waarom kan het Kroondomein dan niét open?

Opperhoutvester

Willems’ officiële titel is, naast rentmeester, ook opperhoutvester. Na een carrière als onder andere docent bosbouw in Wageningen, bij Staatsbosbeheer en in Mali, kwam hij op het Kroondomein terecht. Daar is hij verantwoordelijk voor het „natuurvolgend bosbeheer” dat door koningin Juliana werd ingezet. Daarover overlegt hij „regelmatig” met de koning. Enthousiast leidt hij rond over hobbelige zandpaadjes, door verschillende soorten bos en langs grote heigebieden.

Het Kroondomein is met 10.400 hectare het grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland, voor een groot percentage bestaand uit bosgebied waar niet wordt gekapt, deels bestaand uit overgangen tussen bos en hei. Dier- en plantensoorten gedijen op ’t Loo. Het is een Natura 2000-gebied. Dát is de reden dat het drie maanden dichtgaat, zegt Willems. „De natuur heeft rust nodig.”

Lees ook dit opiniestuk: Het Kroondomein moet een voorbeeld zijn voor de Veluwe, niet andersom

Die drie maanden zijn lang, aanzienlijk langer dan bijvoorbeeld Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten of andere particuliere landgoedeigenaren hun gebieden afsluiten. Ook daar kwam kritiek op toen tv-programma Zembla in 2020 berichtte dat andere landgoederen van de provincie Gelderland jaarrond open moesten zijn als zij subsidie voor natuurbeheer kregen, en de koning dat van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit niet hoefde te doen. De stichting Faunabescherming vindt dat de koning de subsidie moet terugbetalen en voert hierover een rechtszaak.

Vorig jaar besloot Willem-Alexander geen subsidie meer aan te vragen voor 3.400 hectare. Daardoor kan hij zélf bepalen wanneer en hoe lang hij dat deel van het Kroondomein sluit. Het ministerie kende hem voor de komende zes jaar 4,5 miljoen euro subsidie toe voor de hectares die wel jaarrond open zijn, en voor onder meer agrarisch natuurbeheer.

Lees ook: Koning blijft Kroondomein Het Loo sluiten, maar nu zonder subsidie

Als het Kroondomein niet van de Koning zou zijn, maar bijvoorbeeld van Staatsbosbeheer of een particuliere eigenaar, zou het natuurbeheer niet veel anders zijn, denkt rentmeester Willems. En zou daarvoor óók subsidie worden aangevraagd. Hij laat de Dassenberg zien, een stuk bos waar al ruim dertig jaar „niets meer” gebeurt. Dit betekent dat de natuur zijn gang gaat. „Dit stuk bos is razend interessant voor ecologen. Kijk, je ziet daar drie dode eiken tussen de beuken. De beuken onderscheppen het licht van de eiken, maar worden ook steeds zwaarder en vallen dan om. Daardoor groeien er weer kleine bomen. Worden dat ook weer eiken of beuken?”

Bij een ander stuk bos wijst hij weer. „Een van mijn voorgangers heeft bedacht: hier oogsten we niet. Dat zet ik voort.” Willems roemt de continuïteit van het beheer juist: het Kroondomein bestaat al sinds 1684 en is al die tijd door de Oranjes beheerd.

Hij zegt: „Je zou het conservatief kunnen noemen.” Bij een boom achter een hekje stopt hij even. „We experimenteren hier met andere boomsoorten waarvan we denken dat die beter tegen warme en drogere omstandigheden kunnen, en waardoor de bodem verbetert.”

Experiment met boomsoorten die beter tegen droogte kunnen.

Dat zijn dan de bomen die volgroeid moeten zijn als Amalia het beheer van het Kroondomein overneemt van haar vader. Daar is de jachtakte voor, vertelde ze. Het heeft haar „enorm begrip” gegeven voor hoe de natuur in elkaar zit.

Rentmeester Willems begrijpt de kritiek wel van mensen die vinden dat het Kroondomein toegankelijk moet zijn. Maar hij zegt: „In het idee dat mensen overal moeten kunnen komen, ga ik niet mee. De natuur heeft niet altijd baat bij de aanwezigheid van mensen.”

Daar zijn enkele bezoekers op deze vrijdag het eigenlijk wel mee eens. Wolvenecoloog Rick van Malssen zegt: „Voor het wild is het zo slecht niet dat het gebied een paar maanden dichtgaat. Vooral die mountainbikers werken verstorend. Ze praten wel erg luid.”

Mountainbikers Mathijm Wassink en Ariewillem van den Berg staan aan de rand van de Soerense Heide en kijken ze of edelherten zien. Wassink geniet zichtbaar en zegt: „Dit is toch on-Nederlands”. Van den Berg: „De laatste jaren is het hier echt veel drukker geworden, vooral met mountainbikers.” Wassink: „Gravelbiken, dat is het nieuwe racefietsen.”

De koning jaagt één dagdeel per jaar. Ik werk hier nu tien jaar en dat is echt zo

Arno Willems rentmeester koning

Hij noemt de afsluiting „begrijpelijk, maar jammer”. „Er zijn vier jaargetijden, je kunt hetzelfde paadje steeds opnieuw ontdekken. Alleen in de herfst niet, terwijl dat de mooiste tijd is.” Van den Berg: „Zeker omdat dan de bronst is [het seizoen waarin het mannetjesedelhert met een lokroep vrouwtjes zoekt, red.]” Wassink: „Ze kunnen hier toch best een paar paadjes openhouden.”

Coronalockdown

Willems is stellig: „Als ik dit jaar een paar paadjes openhoud, dan wordt volgend jaar om een paar paadjes meer gevraagd.” Datzelfde geldt voor het aantal weken: „Vroeger was het Kroondomein zeven maanden gesloten, nu drie. Dan wordt gezegd ‘zes weken kan toch prima’. Ja dat kan, maar de grens verschuift steeds. De natuur heeft de rust echt nodig.” Want ook hij merkt dat, zeker sinds de coronalockdowns, het gebied populairder is.

In de auto geeft hij een post-it met de namen van de bijzondere dier- en plantensoorten die op het Kroondomein voorkomen. Vliegend hert staat erop, bosparelmoervlinder, zwarte specht, nachtzwaluw, beekprik, de sierlijke witsnuitlibel, de kleine schorseneer, de erikabij. Bovenaan staat ‘wolf’.

Willems vertelt dat er sinds 2018 een wolvenpaar op het Kroondomein woont, dat vier keer jongen heeft gekregen. Aan de rand van de hei wijst hij: „Vroeger zou je hier edelherten zien. Ze hebben ontdekt dat de wolf dit ook een fijne plek vindt, dus verschuilen ze zich liever in het bos.”

Hij noemt de wolf „een fantastische toevoeging”, die „tegelijkertijd ook onrust geeft bij mensen”. „Als je het over faunabeheer hebt: een volwassen wolf eet zo’n drie kilo vlees per dag. Doordat vorige winter er weinig eikels en beukennootjes waren, zijn er minder zwijnen. Maar ook de wolf eet mee.” Dit betekent dus ook, zegt hij, dat er dit jaar veel minder herten en zwijnen worden afgeschoten: „De natuur regelt het zelf.”