Reportage

De leerling in Rotterdam viel om – van de honger

Armoede Scholen zien in de klas vaker de gevolgen van armoede bij leerlingen thuis. Soms haalt de school boodschappen voor het gezin.

De wijk Poelenburg in Zaandam.
De wijk Poelenburg in Zaandam. Foto Olivier Middendorp

Een leerling van 11 jaar werd maandag duizelig in de klas. Hij had ook hoofdpijn – waarschijnlijk ziek. De juf belde zijn moeder, of ze hem kon ophalen? „Mag ik de ouderconsulente spreken?”, vroeg de moeder. Aan de ouderconsulente vertelde ze: „Hij is niet ziek. Sorry, maar ons geld was vrijdag op. We hebben het hele weekend niks gegeten.”

Directeur Arina Rook en haar collega’s op basisschool De Catamaran in Rotterdam zijn er nog steeds beduusd van. Ze kennen armoede al heel lang op deze school (tijdens de eerste corona-lockdown bleek dat 4.200 Rotterdamse basisscholieren geen computer hadden thuis), maar dít gaat een stap verder. Dat een leerling omvalt, omdat hij drie dagen niks heeft gegeten. Iemand van school, vertelt Rook, heeft boodschappen gehaald voor het gezin. „Dat is onopvallend gebracht, zodat niemand zich hoeft te schamen.”

Zaanstad

Op basisschool Kleurenpracht op de grens van de Zaanse wijken Poelenburg en Peldersveld ging het vorige week in de ‘ouderkamer’ na de zomervakantie niet over de vakantie. Het ging over de energierekening. Directrice Petra Glandorff: „De moeders vertelden dat ze erg geschrokken waren van het nieuwe bedrag dat de energiemaatschappij vraagt.”

De energierekening stijgt. Volgens Peter Mulder, onderzoeker bij TNO, zal het aantal huishoudens dat aan ‘energie-armoede’ lijdt de komende maanden stijgen – het zijn er nu 630.000. De definitie van energie-armoede: 13 tot 20 procent van het netto inkomen gaat op aan de energierekening. Meestal wonen deze mensen in slecht geïsoleerde huizen, gebouwd in de jaren vijftig en zestig, waardoor ze relatief hoge gas- en elektriciteitskosten hebben. Tegelijk hebben ze een laag inkomen.

Een flat in de wijk Poelenburg in Zaandam. Foto Olivier Middendorp

Dat geldt zeker voor Poelenburg en Peldersveld in Zaanstad. Hier staan veel flats uit de jaren zestig, het gemiddelde gezinsinkomen is 1.500 euro bruto per maand (Poelenburg) en 1.750 euro bruto per maand (Peldersveld).

In de toekomstplannen Pact Poelenburg, Peldersveld van de gemeente Zaanstad, de woningcorporaties, het onderwijs en de GGD staat: „Gezinnen die het goed doen, vertrekken, en kwetsbare huurders komen er wonen.” Bedoeling is dat de wijk in 2040 door investeringen op het gemiddelde sociaal economische niveau van Zaanstad zit.

Tommy Tomato

Basisschool Kleurenpracht doet er van alles aan de armoede bij leerlingen thuis te verlichten. Sinds juni krijgen de 170 leerlingen elke vrijdag een gratis warme maaltijd op school, van Tommy Tomato. Deze stichting regelt normaal gesproken gezonde warme maaltijden voor op school, tegen betaling. In Poelenburg gebeurt het nu een keer in de week gratis.

Isil Gokce is “brugfunctionaris” in de wijk Poelenburg. Foto Olivier Middendorp

Het gekke is, zegt ‘brugfunctionaris’ Isil Gokce, dat de kinderen na de lockdowns en nu weer na de zomervakantie iets zwaarder zijn geworden. Niet allemaal, maar velen wel. Want sporten voor kinderen kost geld. Vervoer. Lidmaatschap. Spullen. En ongezond eten – met suiker en vet, wit brood – is goedkoper dan gezond eten.

Gokce gaat, als enige van de school, bij ouders thuis langs. „Niet om hen te controleren, maar om te helpen”, zegt ze nadrukkelijk. Gokce spreekt Nederlands en Turks en kan zo met alle Nederlands sprekende ouders én Turkse én Bulgaarse ouders van de school praten. Veel Bulgaren spreken vloeiend Turks.

Onlangs kwam ze bij mensen bij wie de kookplaat kapot was. Ze konden hem niet vervangen en dus heeft Gokce dat geregeld. Sommige kinderen hebben geen bed om in te slapen; dat regelt ze ook. Twee keer heeft ze recent boodschappen gedaan voor gezinnen waar niks meer in huis was.

Zíj krijgt daarvoor weer hulp van het Jeugdeducatiefonds, een stichting die scholen in arme wijken bijstaat. Daar zijn 445 basisscholen bij aangesloten, vertelt coördinator Arie Schilling. Elk jaar mogen ze ieder 10.000 euro aanvragen voor alles wat zij nodig achten. „We zijn niet bureaucratisch en gaan ervan uit dat de leraar weet wat de kinderen nodig hebben. Ze kunnen online een vergoeding aanvragen voor allerlei dingen – van een bed en eten tot een ov-chipkaart. Dat kan voor een individueel kind zijn, een gezin, of een groep.” In Nederland horen 1.800 basisscholen (van de ongeveer 7.000) tot de ‘doelgroep’ van het fonds. Dat zijn scholen waar minimaal de helft van de leerlingen in armoede opgroeit.

Zo ook basisschool Johannes Postschool in Sneek. Sinds een aantal weken krijgen veertig leerlingen op deze school een ontbijtpakket van het Rode Kruis. Dat doet het Rode Kruis sinds februari in heel Friesland, deze school heeft zich nu ook aangemeld. Directeur Djoke de Schiffart: „De pakketten zijn populair. Er zit brood in, beleg, humus, eieren, yoghurt en fruit.” Ze gebruikt het pakket ook om met ouders te communiceren. „We leggen er ook wel folders in, over omgaan met energie of gezonde voeding.”

Waar het heen gaat in deze wijk, als de energienota almaar blijft stijgen? Djoke de Schiffart zucht even. „Er zullen steeds meer mensen in grote problemen komen.”