Kira Roedyk, partijleider van Golos, noemt zicht „Zelensky’s strengste criticus”.

Foto Kostyantyn Chernichkin

Interview

‘Oppositie voeren zonder kritiek kan in Oekraïne, maar is pijnlijk’

Leider oppositiepartij Oekraïne Hoe doe je dat, oppositie voeren als je land in oorlog is? Kira Roedyk: ‘Ik zeg wat ik wil. Maar ik kies ervoor om dingen niet te zeggen als ik denk dat het mijn land kan schaden.’

Kira Roedyk (36), leider van de oppositiepartij Golos (Stem), noemt zichzelf „Zelensky’s strengste criticus”. Maar tijdens de oorlog sluiten de Oekraïense politieke rangen zich voor het gezamenlijke doel: de Russische invasie stoppen. Is oppositie voeren in Oekraïe nu nog wel mogelijk? Hoe ziet oppositie er in oorlogstijd uit?

Als locatie voor het interview kiest Roedyk een Kievs steakhouse met bruin meubilair en zwart-wit foto’s aan de muren. Ze bestelt thee waar ze tijdens het gesprek niet aan toekomt.

In het 450 zetels tellende parlement is Golos met twintig zetels, die ook nog eens verdeeld zijn over twee facties na een interne ruzie in 2021, een uiterst kleine partij. Zeker tegenover Zelensky’s kolos van een partij, Dienaar van het Volk, met 238 zetels. Maar Roedyk en haar team zijn handig in beeldvorming en sociale media. Toen na de invasie kalasjnikovs aan het volk werden uitgedeeld, liet ze via foto’s met wapens op die platformen zien dat ook zij klaar is voor de strijd.

Roedyk: „In het begin van de oorlog werd ik elke ochtend wakker en vroeg me af: waar ben ik het meest nuttig? In de eerste dagen van de oorlog was dat hier in Kiev – door samen te komen en te leren vechten.”

Roedyk begon haar carrière in de IT-sector. Een start-up die ze mede oprichtte, werd in 2018 voor 1 miljard dollar verkocht aan Amazon. Roedyk is uitgesproken pro-Europees. Ze is een van de negen vicepresidenten van de Partij van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE). Bij die pan-Europese organisatie, in het Europees Parlement vertegenwoordigd door de fractie Renew Europe, zijn ook partijen als VVD en D66 aangesloten.

Wat betekent oppositie nog in deze tijd?

„Op de eerste ochtend van de oorlog [24 februari], werden we wakker rond 05.00 uur ’s morgens toen de eerste bommen Kiev raakten. We moesten om 07.00 uur ’s morgens gaan stemmen over het invoeren van de krijgswet. Dat is de belangrijkste rol van het parlement in oorlogstijd, zodat het land in oorlogsversnelling kan.

„Het gebouw van de Oekraïense Verchovna Rada [parlement] staat midden in een park – als je eroverheen vliegt is het alsof er een bordje hangt met ‘schiet op mij’. Toen de zitting begon waren er 400 of 420 parlementariërs. We waren zo ontzettend bang, en we zongen het volkslied keer op keer, om maar tegen elkaar te zeggen: ‘We gaan alles doen wat nodig is.’”

„Dit was ook het moment waarop de politieke partijen afspraken, eigenlijk een soort gelofte aflegden, dat we alles zullen doen om zolang mogelijk de eenheid te bewaken. Dat we alle discussies en onenigheid in de coulissen houden en verenigd naar buiten treden. En dat we dit zo lang mogelijk zouden volhouden.

„Na zes maanden kan dat nog steeds. Het is ongelooflijk pijnlijk: de regering en onze partij hadden absoluut verschillende posities en meningen voor de oorlog. En dat hebben we nog steeds, echt waar. Maar we kunnen nu niet kritisch zijn. Omdat we weten dat open politiek debat een luxe is. En het is die luxe waar onze soldaten nu voor vechten.”

Heeft u een rode lijn voor uzelf gesteld? Zo van: als dit gebeurt dan kan ik niet langer stil blijven?

„Ja. Er zijn bepaalde onderwerpen waar we niet stil over blijven,” zegt Roedyk. De regering van Zelensky heeft de nieuwsvoorziening van vier televisiezenders samengevoegd in een ‘telemaraton’ Verenigd Nieuws, waar alleen maar ‘geverifieerd nieuws’ uitgezonden mag worden. De kanalen mogen ieder zes uur per dag verzorgen. „Hierin zou meer ruimte moeten zijn voor politieke verschillen.”

Lees ook: Oud-president Porosjenko: ‘Nederland heeft een belangrijke rol in de depoetinisering van Europa’

Maar wat zou uw gelofte van politieke eenheid doen breken?

„Het is meer een gevoel. Maar als de vrijheid van meningsuiting en de democratische waarden die aan het front bevochten worden hier onder druk komen te staan: dat zou een rode lijn zijn die we niet kunnen accepteren.”

Dus op dit moment heeft u wel het gevoel dat er vrijheid van meningsuiting is, maar gebruikt u die niet?

„Ik zeg wat ik wil. Maar ik kies ervoor om dingen niet te zeggen als ik denk dat het mijn land kan schaden. Het politieke debat is geen gegeven, het is een luxe. Iedere keer dat wij opstaan en ons uitspreken over dingen die ons dwarszitten, dan wordt dit gebruikt door Russische propaganda. Dat weten we en daar houden we rekening mee.”

Nadat het Russische leger zich terugtrok uit de omgeving van de hoofdstad, zocht Roedyk naar een nieuwe manier om zich nuttig te maken tijdens de oorlog. Ze probeert er nu voor te zorgen dat Oekraïne op de agenda blijft staan in het buitenland. „Het is nu herfst, en omdat bij Europese huishoudens de gasrekening twee, drie keer over te kop gaat, begin je te horen: waarom betalen wij voor de oorlog in Oekraïne? Ik probeer ze duidelijk te maken: Oekraïne is hier niet verantwoordelijk voor. Het is Poetin.”

„Het is een illusie om te denken dat als de vrede nu getekend wordt, of Oekraïne opgeeft, dat Poetin dan de volgende dag zijn paleis uitloopt en zegt: oké, het gas wordt nu weer goedkoop. Dat gaat gewoon niet gebeuren. Kijkend naar het verleden wijst alles erop dat Poetin druk zal blijven zetten op de democratische wereld. Dat hij de macht die het gas hem geeft zal blijven gebruiken en dat hij energie zal blijven gebruiken als een wapen.”

„Hoeveel zijn de democratische waarden ons waard? In Oekraïne kennen we de prijs: ons leven. Dus ik vraag : welke prijs zijn andere landen bereid te betalen voor het beschermen van democratische waarden?”

Voor wie meer context wil bij de oorlog in Oekraïne zijn er talloze boeken, films, documentaires en podcasts te vinden. NRC geeft tips in een gids.