Opinie

Bij het Zorgakkoord moet de inhoud de zorg bepalen

Zorg Wat efficiënt is voor beleidsmakers in de zorg is voor de daadwerkelijke zorgverleners al snel inefficiënt of zelfs onwerkbaar, schrijven en .

Foto Getty Images

Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) lijkt vooral mensen te verenigen in hun tegenstand. Dat terwijl het uitgangspunt om overkoepelend afspraken te maken over oplossingen zorgbreed werd gedragen. In het streven om alle partijen tevreden te stellen is iedereen eerder uit elkaar gedreven, dan dat ze zijn samengebracht. Graag zouden wij een IZA zien waarin de partijen zich niet alleen afvragen: ‘wat heb ik nodig’, maar ook: ‘wat hebben wij met elkaar nodig?’

Want met een toenemend personeelstekort, noodzaak voor duurzaamheid en toenemende gezondheidsverschillen, moet op de korte termijn worden ingegrepen door alle partijen samen. Hiervoor is vertrouwen nodig. Niet in de laatste plaats omdat een gebrek aan vertrouwen oorzaak en gevolg is van een ongebreidelde controle- en regeldrang en toename van functies die effectief geen zorg leveren. Vertrouwen is niet hetzelfde als naïviteit. Het betekent afspraken nakomen en streven naar een systeem dat elke professional in zijn of haar kracht zet. Wij denken daarom dat het teruggeven van vertrouwen een centrale rol zou moeten innemen bij het IZA.

Vaak worden ogenschijnlijk eenvoudige oplossingen aangedragen voor de problemen in de zorg. De aangedragen ideeën sturen aan op efficiëntie gezien vanuit beleidsvoering en kosten. Dit leidt tot het verplaatsen van zorg naar goedkopere arbeidskrachten, centralisatie, protocollering, standaardisering en administratie.

Bij al deze benaderingen zit een omslagpunt: wat efficiënt is voor partijen die beleid maken voor de zorg, wordt op zeker moment erg inefficiënt voor daadwerkelijke zorgverlening. Het verplaatsen van zorg naar goedkopere zorgprofessionals geeft een waterbed-effect, doordat de werkdruk wordt verplaatst zonder dat er draagkracht wordt gecreëerd. Daardoor verliezen we een deel van de zorg die voorheen door die goedkopere zorgverleners verricht werd, waar zij specifiek voor waren opgeleid. Als je almaar verder centraliseert verlies je zorgcapaciteit en zorg dichtbij de patiënt, met specifieke kennis van de patiënt.

Maatwerk

De reactie met protocollering, standaardisering en administratie om meer grip op de zorg te krijgen is begrijpelijk, maar met 20 procent van de regels zouden 80 procent van de zorgproblemen kunnen worden opgelost. Puur doordat je met die regels de ruimte verliest voor maatwerk dat voortvloeit uit expertise; de expertise van de professional, maar ook de expertise van de patiënt als het gaat over hemzelf of haarzelf. En al het voorgenoemde leidt tot een toenemend verlies van vertrouwen van mensen in elkaar.

Als er geen vertrouwen meer is in elkaar bestaat het risico van een vicieuze cirkel. Dan wordt het kind met het badwater weggegooid. In plaats van dat de inhoud dan de zorg bepaalt, gaan andere, waaronder financiële belangen dit doen. Dit leidt tot een systeem waarin zorg wordt geconsumeerd, niet tot een systeem dat gezondheid creëert. Zo kun je strak gestroomlijnd bij een gebroken teen via de huisarts, radioloog en spoedeisende hulp horen dat een stevige schoen wordt geadviseerd totdat de pijn over is, maar hetzelfde advies kun je ook aan mensen geven zonder zo’n medisch traject.

Lees ook: In het nieuwe zorgakkoord zullen zieke mensen vaker op zichzelf zijn aangewezen

Een ander voorbeeld is dat je zo met juist complexere problemen kunt worden geweerd bij de geestelijke gezondheidszorg, omdat het financieel aantrekkelijker is om mensen met enkelvoudige problemen te helpen, maar dit zorgt automatisch voor een krimp in capaciteit voor de mensen die juist het meest hulp nodig hebben. En zo kunnen we alle sociale visites van de huisarts inruilen voor grootschalige preventieprogramma’s, maar van het eerste is de preventieve waarde soms bewezen veel groter dan van het tweede.

Kwetsbare mensen

Om samen tot goede afspraken te komen is het besef nodig dat voor een betere gezondheid de zorg maar voor slechts 11 procent verantwoordelijk is. Juist andere factoren, zoals sociale omstandigheden, omgeving, genen en gedrag zijn bepalender. Wij willen pleiten voor beleid dat al die factoren naar waarde meeweegt. Laat foto’s, scans, bloedonderzoeken en kijkoperaties weer middelen worden die worden ingezet met een gericht doel, zonder dat ze een doel op zich zijn. Zorg ervoor dat zorg het eerste daar belandt waar de nood het hoogst is. Zorg voor preventie die zorgconsumptie voorkómt door aan te sluiten bij factoren die er voor mensen toe doen, niet voor preventie die gericht is op nog meer zorgconsumptie. Maak ruimte voor maatwerk, voor de relatie tussen patiënt en zorgverlener, en de expertise van beiden, zodat niet alleen de gemiddelde patiënt goede zorg krijgt, maar ook de groeiende groep mensen met complexere problemen. Juist de meest kwetsbare mensen laten zich niet in een protocol vangen en vallen tussen wal en schip. Efficiëntie van zorg heeft alleen waarde in het licht van effectiviteit.

We denken dat als alle zorgpartijen de handen ineenslaan de zorg echt anders kan. Het IZA is nog niet klaar; er is dus nog tijd om te werken aan een akkoord gebouwd op een basis van vertrouwen.