Analyse

Rutte IV wist al vóór de zomer dat Henk Staghouwer wankelde

Opgestapte minister De landbouwminister maakte al vanaf het begin een onzekere indruk. Dat werd voor iedereen zichtbaar bij een debat in juni.

Henk Staghouwer kijkt tijdens het stikstofdebat in juni naar het kunstwerk aan de muur achter Vak K, gemaakt van boerengrond en klei uit heel Nederland.
Henk Staghouwer kijkt tijdens het stikstofdebat in juni naar het kunstwerk aan de muur achter Vak K, gemaakt van boerengrond en klei uit heel Nederland. Foto David van Dam

Al vóór het weekend had Henk Staghouwer (60) beslist dat hij zou stoppen als minister van Landbouw, pas op maandagmiddag belde hij premier Mark Rutte. Die stond net op het punt om in Rotterdam Afrikaanse leiders toe te spreken op een klimaatbijeenkomst, Rutte belde hem aan het begin van de avond terug. „Maar zijn besluit stond vast”, zei Rutte dinsdagmiddag in de grote debatzaal van de Tweede Kamer, waardoor Kamerleden het idee konden krijgen dat Rutte zijn best had gedaan om Staghouwer op andere gedachten te brengen.

Dat kan. Maar zeker is: in de coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie wisten ze al vóór de zomer dat Staghouwer wankelde. De oud-gedeputeerde uit Groningen, door de ChristenUnie naar Den Haag gehaald omdat hij werd gezien als een ervaren bestuurder, maakte vanaf het begin een onzekere indruk. Het werd voor iedereen zichtbaar toen hij in een debat in de Tweede Kamer, in juni, nerveus aan Jesse Klaver beloofde om nog vóór Prinsjesdag met nieuwe plannen te komen voor de boeren – Klaver vond dat hij tot die tijd „broddelwerk” had laten zien.

Daarmee had hij zich zwak getoond, Klaver speelde de baas en kreeg zijn zin. In de harde wereld van de Haagse politiek kon je mensen horen zeggen dat Staghouwer „op de grond” lag, en dat partijen in de oppositie én de coalitie „bloed roken”.

Extra ondersteuning

Bij VVD, CDA en D66 vonden ze dat Staghouwer er weinig van terechtbracht. VVD’er Christianne van der Wal, minister voor Stikstof, had de boeren woedend gemaakt met een kaartje van de gebieden waar de stikstof gereduceerd moest worden – maar had Staghouwer niet meteen klaar kunnen staan om de boeren te helpen? Daar kwam volgens betrokkenen nog eens bij: dat Staghouwer een steeds zwakkere indruk maakte, kwam de VVD niet slecht uit. Het leidde de media-aandacht af van Van der Wal.

Lux et Libertas Lees ook het commentaar van NRC: Onder Staghouwer zijn acht kostbare maanden verloren

De ChristenUnie probeerde Staghouwer te helpen met advies, hij kreeg extra ondersteuning. Het leek weinig uit te maken. Staghouwer twijfelde aan zichzelf, zagen de mensen om hem heen. De Haagse politiek was veel feller en gemener dan hij had verwacht, de opwinding in het land veel groter dan hij had kunnen bedenken. Hij leek zich ook geen raad te weten met de ideologische verschillen tussen partijen in de coalitie: de VVD denkt dat innovatie veel bedrijven overeind kan houden, bij D66 zien ze dat als pappen en nathouden, en zeker niet als dé oplossing voor het stikstofprobleem. Vorige week donderdag had Staghouwer een moeizaam overleg met een groepje andere bewindslieden over de boeren, de volgende dag wist hij het zeker: hij moest weg uit Den Haag.

De ChristenUnie heeft de andere coalitiepartijen laten weten: er komt deze week nog geen opvolger en misschien ook volgende week nog niet. De partijtop denkt dat er zeker mensen te vinden zijn die het willen en kunnen, maar dan moet zo’n nieuweling van de andere coalitiepartijen wel een kans krijgen: wie wil je het anders áándoen? Carola Schouten, minister voor Armoedebestrijding en Staghouwers voorganger, doet Landbouw er de komende tijd bij.