Janine Abbring bleef lang weg van de controverse rond haar laatste Zomergast Bessel van der Kolk

ZAP De vrees dat hier een gevaarlijke man zat was al behoorlijk weggeëbd toen Janine Abbring de kritiek op traumaspecialist Bessel van der Kolk ter sprake bracht.

Bessel van der Kolk, de laatste gast van Janine Abbring.
Bessel van der Kolk, de laatste gast van Janine Abbring. Beeld VPRO

Psychiater Bessel van der Kolk (79) was de laatste gast in de laatste Zomergasten die Janine Abbring zal presenteren. Zij stopt, dat was het nieuwtje aan het einde van de uitzending van zondagavond. Daarna hielp ze de psychiater van het podium en waadde met hem door het (echte!) water van het Zomergasten-decor. Dat de VPRO deze psychiater met zijn „gevaarlijke ideeën” een podium gaf, kon wel eens „desastreuze gevolgen” hebben, schreven drie rechtspsychologen daags voor de uitzending in de Volkskrant. Van der Kolk is traumaspecialist, en hij stelt in zijn boek The body keeps the score Traumasporen in het Nederlands – dat het hoofd een trauma nog wel eens denkt te zijn vergeten, maar het lichaam niet. Een geluid, een geur, een gedachte, en het trauma komt weer boven. Onzin, zeggen de rechtspsychologen. Wie iets vreselijks meemaakt, vergeet dat niet. Juist niet. Zij wantrouwen „hervonden herinneringen”, zeker als een therapeut ernaar heeft helpen zoeken.

De eerste uren bleef Janine Abbring ver weg bij de heibel en controverse over haar gast. Ze gaf hem de tijd te laten zien wat trauma is en wat het met mensen kan doen. Soms ogenschijnlijk niets, zoals de hoofdpersoon in de film Fearless, die toch echt zojuist in een neergestort vliegtuig zat, maar dat volkomen kalm ontkent. We zien videomateriaal van een collega-psychiater en een patiënte die een verkeersongeluk overleefde. Haar schouders krom, haar ademhaling hortend, haar voet trapt weer op het rempedaal als ze vertelt wat er gebeurde. „De gebeurtenis is voorbij, maar haar lichaam beleeft het alsof het nú gebeurt.” Aha, dus dat bedoelt hij met een lichaam dat onthoudt. Dezelfde vrouw zie je na de behandeling over ongeval vertellen, maar nu zonder de verkramping. De nare ervaring is een nare herinnering geworden.

Merkwaardige methodes

Bessel van der Kolk is opgeleid als psycho-analyticus. Hem is geleerd dat praten, praten en nog eens praten over trauma helpt. En daar is hij de afgelopen veertig jaar aan gaan twijfelen, zegt hij. Hij verdiepte zich in wat hij aanvankelijk ook „merkwaardige methodes” vond, en daarvan laat hij ons glimpjes zien. EMDR: de patiënt haalt zich de nare gebeurtenis voor de geest, de therapeut maakt bewegingen die met de ogen moeten worden gevolgd. Neurofeedback, met elektrodes op de schedel de bedrading van de hersenen beïnvloeden. Psychedelica. Yoga. Psychodrama. Of, heel simpel, samen zingen en dansen, zoals bisschop Desmond Tutu doet met de mensen die hem als voorzitter van de Waarheidscommissie hun ergste gruwelen vertelden. Waarom werkt dat?, vraagt Abbring. „Wat doe je met een ongelukkig baby’tje? Je wiegt het en je zingt ervoor.” Zo simpel als dit klinkt, zo ingewikkeld wordt het als hij probeert de werking van een methode uit te leggen. Zijn vergeten Nederlands speelt hem daarbij parten, ook al helpt Abbring hem uitstekend woorden vinden. Net zo makkelijk maakt hij het dan niet moeilijker dan het is. „Rare dingen kunnen soms werken”.

Ver over de helft van de uitzending is de vrees dat hier een gevaarlijk man zit met idiote ideeën behoorlijk weggeëbd, en dan brengt Abbring de kritiek op hem ter sprake. De Amerikaan in hem zegt daarop dat hij „meer van trauma weet dan iedereen”. Geen sterke verdediging, maar op dit punt in de uitzending heeft hij eigenlijk de woorden niet meer nodig, de beelden waren veelzeggend genoeg. Vervolgens zien we een opname van een psychodramasessie die hij zelf leidt, met een jonge vrouw die verkracht is in het buitenland én dat niet aan haar ouders kan vertellen. Twee vrouwen ‘spelen’ haar ouders en zeggen tegen haar wat ze toen had willen horen: ‘Wat vreselijk, ik kom nú naar je toe.’ Abbring in tranen, niet omdat ze ook een trauma heeft, maar juist omdat ze zich realiseerde dat ze dat niet heeft. En dat bracht de psychiater weer bijna in tranen.

Correctie (maandag 29 augustus 2022): In een eerdere versie van dit bericht stond de leeftijd van Bessel van der Kolk verkeerd vermeld. Dat is hierboven aangepast.