Reportage

‘Dat de gaswinning omhoog ging na de beving in Huizinge is schandalig’

Hervatting verhoren De parlementaire enquêtecommissie die de gaswinning in Groningen onderzoekt, trapte maandag af met het verhoor van Albert Rodenboog, oud-burgemeester van Loppersum.

De openbare verhoren van de parlementaire enquetecommissie aardgaswinning Groningen vinden plaats in de Enquetezaal van de Tweede Kamer.
De openbare verhoren van de parlementaire enquetecommissie aardgaswinning Groningen vinden plaats in de Enquetezaal van de Tweede Kamer. Foto Bart Maat / ANP

De beving in Huizinge van 2012 was al „een drama”. Maar wat daarna gebeurde was echt „schandalig” – de gaswinning ging omhoog ná die beving. En toen in 2018 het goede nieuws kwam dat de gaskraan in Groningen dichtging „begon het geklier pas. Opeens hoorden duizenden gezinnen dat de versterking van hun huis on hold werd gezet. Schandalig én een drama.”

Albert Rodenboog (69), oud CDA-burgemeester van de voormalige gemeente Loppersum, sprak maandag voor de parlementaire enquêtecommissie die de Groningse gaswinning onderzoekt. Zijn lichaamshouding ingetogen, zijn antwoorden uitgesproken. „Het was allemaal altijd geldgedreven.”

Na een zomerstop van acht weken trapte de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen maandag af met het verhoor van Rodenboog. Hij was vanaf 2003 tot 2018 burgemeester van de gemeente Loppersum, het epicentrum van de aardbevingen in Groningen. Deze week staan de verhoren in het teken van de beving in Huizinge van 2012, met een kracht van 3.6 de zwaarste tot nu toe, die plaatsvond in de gemeente van Rodenboog.

Al sinds zijn aantreden in 2003 als burgemeester van Loppersum was Rodenboog op de hoogte van bevingen in het gebied. Maar niemand in zijn gemeente was er bestuurlijk mee bezig, hij trok als eerste bestuurder aan de bel. „Tot de beving in Huizinge speelde het niet, voor schades kregen bewoners een pot verf of werden de scheuren dichtgesmeerd.”

Na Huizinge was Rodenboog het zat. Hij vond dat de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) snel met een nette schadeafhandeling moest komen voor de huizen in het gebied. Maar die uitspraak nam de NAM hem niet in dank af. „Ze belden mij op dat we toch zo’n goede relatie hadden onderling. Maar dat interesseerde mij helemaal niet”, vertelde Rodenboog maandag. Een paar uur later nam toenmalig vice-premier Maxime Verhagen de gaswinner zelfs in bescherming. „De NAM had volgens hem een prima schadeafhandeling. Maar hij wist helemaal niet wat er aan de hand was.”

Zelfs na de klap in Huizinge kwam er geen snelle schadeafhandeling. „Duizenden schademeldingen kwamen binnen, bewoners waren bang”, zei Rodenboog. Maar minister Henk Kamp, Verhagens opvolger en minister van Economische Zaken tussen 2012 en 2017, koos ervoor tijd te winnen door veertien onderzoeken te laten uitvoeren. „Dat was schandalig, want we hadden een groot veiligheidsprobleem. Week op week hadden wij zware bevingen.”

Overlijdensrisico

Die afwachtende houding herkende ook seismoloog Annemarie Muntendam-Bos (47) van de onafhankelijke toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), de tweede gehoorde maandag. Na de beving van Huizinge begon zij aan een onderzoek, omdat de NAM en het wetenschappelijk instituut KNMI „niet pro-actief” onderzoek wilden doen.

Uit het onderzoek van het SodM bleek dat er een duidelijke relatie bestond tussen de gasproductie en bevingen in Groningen. De tot dan toe aangenomen kans op een beving met maximaal een kracht van 3.9 was niet toereikend: bevingen konden veel zwaarder zijn. Dat betekende dat Groningen niet alleen te maken zou krijgen met lichte schades aan huizen. Er was sprake van een serieus veiligheidsrisico. Muntendam-Bos: „Bij bevingen met een kracht hoger dan vier konden gevels, schoorstenen en zelfs huizen instorten. Er was een overlijdensrisico, een gevaar dat eerder niet werd verondersteld.”

Toch kreeg dat onderzoek nauwelijks gehoor. „Het KNMI, autoriteit op het gebied van aardbevingen in Nederland, was afwachtend. Het ministerie van Economische Zaken reageerde amper en de NAM hield vol dat het risico voor Groningen hetzelfde bleef.”

Tot groot ongeloof van Muntendam-Bos besloot toenmalig minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) in 2013, na het verschijnen van het SodM-rapport, zelfs de gaswinning te verhogen tot het hoogste niveau sinds halverwege de jaren zeventig. „We gaven een dringend advies de gaswinning zo snel als realistisch mogelijk te verlagen, maar de gaskraan werd vol opengedraaid. Dat is ongelooflijk.”

Dat ongeloof is er bij Rodenboog nog steeds als hij gevraagd wordt naar een mogelijke verhoging van de huidige Groningse gaswinning vanwege de hoge gasprijzen: „Het is nog steeds onveilig. Dat besef is in Nederland niet breed gedeeld. De mensen leven nog steeds in onveilige huizen, met kids. Dat kan toch niet.”