Russische techgigant Yandex gaat verder zonder propaganda

Big tech in Rusland Met de verkoop van nieuwssites met Kremlin-propaganda hoopt de Russische internetgigant Yandex schoon schip te maken.

Een bezorger van Yandex Eats levert een bestelling af in Moskou. Yandex gaat zijn mediadivisie afstoten, maar niet zijn overige diensten.
Een bezorger van Yandex Eats levert een bestelling af in Moskou. Yandex gaat zijn mediadivisie afstoten, maar niet zijn overige diensten. Foto Oleg Nikishin/Getty Images

Het Russische techbedrijf Yandex, dat zijn hoofdkantoor in Nederland heeft, verkoopt de nieuwssite- en entertainmentdienst Zen aan het Russische socialemediabedrijf VKontakte (VK). Deze diensten verspreiden veel propaganda voor het Kremlin.

Yandex is van oorsprong een zoekmachine en wilde dringend van zijn mediadivisie af. Er lag al een principeovereenkomst met VK en dinsdag werd bekend dat de deal definitief is. Bezoekers van Yandex zien binnenkort niet meer een webportaal vol nieuwsberichten, maar een basale zoekmachine à la Google.

Dat is een verandering die in Rusland niet onopgemerkt zal blijven, want Yandex heeft in dat land 62 procent marktaandeel. Ter vergelijking: in Nederland verwerkt Google meer dan 90 procent van alle zoekopdrachten.

Het Russische regime hanteert steeds strengere regels voor wat er wel en niet gepubliceerd mag worden op internet. Censuurwetten verbieden westerse sociale media als Facebook en Twitter, en veel Russische media publiceren Kremlin-propaganda. Hoewel Yandex zich nooit hardop uitsprak tegen de oorlog, zat het bedrijf met de censuurwetten in zijn maag: het belemmerde de internationale ambities, omdat zwichten voor de Russische censuur op kritiek in het Westen komt te staan.

Google, Amazon, eBay en Uber ineen

De verkoop van de mediadiensten brengt amper iets op, vertellen bronnen rondom het internetbedrijf. In ruil daarvoor krijgt Yandex een bezorgdienst van VK, de Delivery Club.

Yandex, opgericht door de Russische techondernemer Arkadi Volozj, is Google, Amazon, eBay en Uber ineen. Het bedrijf begon in 1997 als zoekmachine en werd een imperium met bezorgdiensten, apps voor taxi’s, techniek voor zelfrijdende auto’s en een grote webwinkel. Yandex wordt bestuurd vanuit een klein kantoor op Schiphol-Rijk. waar Yandex N.V. zetelt.

Hoewel Yandex als bedrijf niet op Europese of Amerikaanse sanctielijsten staat, prijken twee bestuursleden, onder wie Volozj, daar wel op. Volgens de EU vanwege „financiële en materiële steun” aan Rusland. Volozj vertrok naar Israël en begon een procedure om zijn naam gezuiverd te krijgen. Hij is gestopt als topman bij Yandex voor zolang de sanctiemaatregel geldt, en deed tijdelijk afstand van zijn stemgerechtigde aandelen.

Vanuit Israël probeert Yandex-oprichter Arkadi Volozj zijn naam te zuiveren

Yandex is genoteerd aan de Amerikaanse Nasdaq-beurs en raakte na de Russische invasie in Oekraïne in de problemen. In afwachting van wat de sancties tegen Rusland inhielden, legde de beursuitbater de handel in het aandeel een paar dagen stil. Een groep obligatiehouders eiste daarop 1,25 miljard dollar terug, alleen was dat geld niet over te maken omdat sanctiemaatregelen het overboeken van geld van Rusland naar het Westen onmogelijk maakten. Via een constructie met een Russische bank is inmiddels toch 95 procent van de obligatiehouders afbetaald.

Zo’n 1.800 medewerkers, circa 10 procent van het totale personeelsbestand, ontvluchtten Rusland na het uitbreken van de oorlog. Een derde van hen keerde inmiddels terug naar Moskou, waar de kern van het bedrijf zit. Yandex hoopte op een internationale uitbreiding, maar de aanval op Oekraïne zette een streep door die plannen. De Yandex-ondernemingen buiten Rusland zijn verlieslijdend en verdere opsplitsing van de internetgigant ligt in het verschiet.

Zo’n 95 procent van de omzet van Yandex komt uit Rusland. Afgelopen kwartaal boekte het bedrijf, ondanks de oorlog, 45 procent meer omzet dan in hetzelfde kwartaal in 2021. Voor heel 2022 rekent de internetgigant op een omzet van 6,5 miljard euro. De roebel blijkt sterker dan verwacht, is één van de verklaringen.

Lees ook: Ineens wordt het Russische techbedrijf Yandex over één kam geschoren met Poetin