Recensie

Recensie Theater

Op theaterfestival Noorderzon grappen Argentijnen over Nederlandse klimaatvluchtelingen

Noorderzon festival Deze editie van het Groningse Noorderzon festival barst van de kwaliteit en de variatie: van experimenteel theater tot circus en illusie. ‘Los Años’ van de Argentijnse Mariano Pensotti en Grupo Marea is het hoogtepunt.

Scène uit de voorstelling ‘Los Años’ van de Argentijnse regisseur Mariano Pensotti en zijn Grupo Marea.
Scène uit de voorstelling ‘Los Años’ van de Argentijnse regisseur Mariano Pensotti en zijn Grupo Marea. Foto Isabel Machado Rios

Voor de opening van Groningse festival Noorderzon nemen we plaats in een strandstoel. En waarom ook niet. De ligstoel, in de open lucht op het gras voor de Apollo-tent, sluit goed aan bij de ontspannen sfeer in de amusante show van de Zweeds-Spaanse Soon Circus Company.

In Gregarious mengen de twee acrobaten hun salto’s en radslagen met een flinke portie theatrale slapstick. Centraal staat een grote wip, waar ze op springen om elkaar de lucht in te schieten. Tussendoor nemen ze de tijd voor gekkigheid, waarbij ze elkaar uitdagen en hun vriendschap etaleren. Dan doet de een alsof hij bewusteloos is of begint de ander een maffe snelwandelwedstrijd. Prettig zomeravondentertainment.

Een flink stuk ambitieuzer en origineler is Los Años (De jaren) van de Argentijnse regisseur Mariano Pensotti en zijn Grupo Marea. Het is al de zesde keer dat Pensotti door Noorderzon is uitgenodigd en dat is goed te begrijpen. Pensotti, ook een lieveling van veel andere Europese festivals, verwerkt op een verfrissende wijze filmtechnieken in zijn theaterstijl.

De ligstoelen voor de Apollo-tent tijdens de voorstelling Gregarious van de Zweeds-Spaanse Soon Circus Company.

Foto Pierre Borasci

Twee identieke appartementen

In Los Años staan op het toneel twee identieke appartementen naast elkaar, met dezelfde bewoner. Alleen is het links 2020, met een bijna dertigjarige Manuel, en rechts is het 2050, met een bijna zestigjarige Manuel. Daartussen pendelt voortdurend een actrice, die in 2050 zijn dochter speelt en in 2020 zijn vrouw, terwijl ze daarnaast optreedt als verteller om het publiek uitleg en context te verschaffen.

Doordat de tijd voortdurend soepel verspringt, toont Pensotti subtiel en geestig overeenkomsten en verschillen: hoe en in hoeverre is de wereld, zijn de mensen en is Manuel veranderd? Opmerkelijk in tijden van klimaatdoem is zijn schets van een relatief optimistisch klimaatscenario. In Argentinië zijn in 2050 namelijk al twintig jaar milieupartijen aan de macht, waardoor het bos Buenos Aires overneemt en herten een plaag zijn. Vlees eten is weer hip. Speciaal voor het publiek in Groningen is er het grapje over een Argentijnse stad die wordt overspoeld door Nederlandse asielzoekers die zijn gevlucht nadat Nederland in zee verdween.

Betekent die politieke verandering dat een mens ook verandert? Dat ligt anders, volgens Pensotti. Manuel blijft grotendeels dezelfde. In 2020 werkt hij obsessief aan een documentaire over de tienjarige Raul, die alleen leeft. Zijn monomane werkdrift gaat ten koste van zijn huwelijk. In 2050 keert hij, na jaren in het buitenland vergelijkbare documentaires te hebben gemaakt, terug in Argentinië en stort hij zich op het terugvinden van zijn verdwenen hoofdpersoon. En opnieuw vervreemdt hij zijn partner van zich. Zijn aandacht voor het lot van verwaarloosde kinderen botst in beide gevallen met zijn gebrek aan interesse voor zijn eigen dochter. Dat geeft te denken.

Dynamische voorstelling

Grote delen van de documentaire over Raul worden geprojecteerd, waardoor Pensotti nog een laag aan zijn toch al dynamische voorstelling toevoegt, zonder de helderheid en toegankelijkheid uit het oog te verliezen. Dat alles maakt Los Años tot een briljant gestructureerd klimaatsprookje annex familietragedie annex sociaal commentaar op onze omgang met kinderen. Hopelijk blijft Noorderzon Pensotti nog vaak terugvragen.

Het festival, dat in het Noorderplantsoen een ruim opgezet en bruisend festivalhart heeft, onderscheidt zich sowieso met een goed gescoute internationale programmering. En met een grote variatie aan theaterstijlen. Bij de illusies die het Franse Compagnie 32 Novembre op het podium tovert, valt je mond open. In A Vue. Magie Performative maken ze ook indruk met hun sobere aanpak, zonder de in het genre gebruikelijke showy elementen. In elke scène bouwen de vijf performers geduldig en handmatig een decor op: houten stellages, kabels, kleding. Daarbij componeert een geluidsman live van de timmergeluiden een soundtrack. Wat volgt zijn onnavolgbare trucs: zwevende mensen, persoonsverwisselingen, verdwijningen. Hogeschoolwerk.

Aan de andere kant van het spectrum op Noorderzon bevinden zich onderhoudende en boeiende documentaires, live vertoond met video. Zoals 32 Sounds van de Amerikanen Sam Green & JD Samson, over opvallende manifestaties van geluid, en Out of the Blue van het Belgische duo Silke Huysmans & Hannes Dereere, over het mogelijk verwoestende effect van toekomstige diepzeemijnbouw. En The Shadow Whose Prey the Hunter Becomes van het Australische Back to Back Theatre, eerder te zien op Kunstenfestivaldesarts, is weergaloos, slim en geestig theater, gespeeld door acteurs met een verstandelijke beperking. Bij zo veel kwaliteit kan de conclusie niet anders zijn dan dat Noorderzon 2022 een excellente editie is.