Reportage

Rioolwater stinkt niet meer dankzij een plantenbak van 70 meter

Water is onmisbaar. Soms is er te veel van, soms te weinig. Op zoek naar de wetenschap in en om het water.

Aflevering 7: rioolwater zuiveren.

Wouter Igodt (rechtsboven) bij het zuiverende plantsoen in het West-Vlaamse Ledegem. Bijna een half miljoen huizen in Vlaanderen hebben geen riolering.
Wouter Igodt (rechtsboven) bij het zuiverende plantsoen in het West-Vlaamse Ledegem. Bijna een half miljoen huizen in Vlaanderen hebben geen riolering. Foto’s Nick Somers

Het valt de gewone passant in de Sint-Pieterstraat te Ledegem op een goed moment misschien wel op; ter hoogte van een stuk West-Vlaams boerenland, tegenover een langgerekt lint huizen, is in een gracht een zeventig meter lange bak met bloemen aangelegd. Wild kattenkruid, blauwe geraniums; planten met vlezige wortels, uitlopend in fijne haartjes, die zich tot een meter in de bodem vertakken. En terwijl ze dat doen, helpen ze de bewoners van een probleem af dat steeds penetrantere vormen had aangenomen. Het stonk er. Naar poep.

Van die „geurhinder”, zoals de Ledegemse burgemeester Bart Dochy het noemt, hebben mensen op meerdere plekken in Vlaanderen last. Bijna een half miljoen woningen zijn er niet op het riool aangesloten – in Nederland zijn dat er nog zo’n achtduizend. Dat komt door de fameuze Vlaamse lintbebouwing. Die maakt riolering duur.

In gemeenten als Ledegem, West-Vlaanderen, kwam afvalwater vaak terecht in grote tanks in tuinen. En veertien huizen aan de Sint-Pieterstraat loosden hun afvalwater middeleeuws in een grachtje.

Ledegem zou een systeem van drukriolering krijgen. Daarbij wordt afvalwater eerst verzameld in tanks en dan door buizen onder hoge druk naar de zuivering geperst. „Maar eigenlijk geloofde ik er niet in”, zegt de burgemeester. De aanleg zou lang duren. „En het leek me vanwege de droogte beter om water ter plaatse te houden. In de wetenschap dat we in 2027 Europese waterrichtlijnen moeten halen, was ik erg blij toen ik twee jaar geleden Wouter Igodt leerde kennen.”

Lees over de waterrichtlijn: Een volgende crisis dient zich aan: de kwaliteit van Nederlandse wateren is slecht en verbetert amper

Igodt, een 43-jarige tuinarchitect uit de streek, was toen al twaalf jaar aan het prakkeseren over een systeem om water met planten te zuiveren. Dat deed hij in vijvers die hij bij mensen thuis aanlegde met riet, maar het moest slimmer en efficiënter kunnen.

Verplaatsen van water

In 2016 mocht Igodt meedoen aan een Nederlands-Vlaamse samenwerking om duurzame afvalwatervoorzieningen in de buitengebieden te ontwikkelen. En dat is nodig, nu die Europese richtlijn eraan komt. Igodt: „Het liefst wil je afvalwater ter plaatse houden, aan een betere kwaliteit. Dat komt de bodem en de biodiversiteit ten goede. Al dat water moet sowieso niet steeds verplaatst worden. Dat kost alleen maar energie.” Dus sleutelde Igodt aan een helofytenfilter die op locatie kan worden aangelegd. Waarbij de mens de natuur zijn problemen laat oplossen.

Twee jaar geleden legde hij een helofytenfilter aan voor een restaurant in Kuurne. De Vlaamse Milieumaatschappij VMM, de toezichthouder voor lucht, water en bodem, was sceptisch. „Bij riolering is het gemakkelijk; er gaan buizen in de grond en die zie je niet meer”, zegt Igodt. „Maar dat verandert als er een installatie boven de grond komt. Bij de VMM willen ze vooral weten: wie gaat dat managen en onderhouden?”

Foto Nick Somers

Foto Nick Somers

Foto Nick Somers

Foto Nick Somers

Het zijn de bacteriën die het water zuiveren

Wouter Igodt tuinarchitect

Toch ging Dochy anderhalf jaar geleden met Igodt en zijn bedrijf in zee voor de aanleg van een helofytenfilter voor de Sint-Pieterstraat. De gemeente betaalde een deel zelf, en gebruikte geld uit een potje van de Vlaamse regering om droogte te bestrijden.

In Ledegem moest vooral aan de stank snel wat gedaan worden. Met de aanleg van traditionele drukriolering zou dat nog tot 2032 op zich laten wachten. Het systeem van Igodt lag er in drie weken. Dochy zag bovendien financiële mogelijkheden. „Vlaanderen had al 1,8 miljoen euro toegekend voor drukriolering in de Sint-Pieterstraat”, zegt hij. „Dat geld wil ik gaan gebruiken voor de filter van Wouter, die in totaal nog geen derde kost; 540.000 euro.”

Wie aan de Sint-Pieterstraat in Ledegem gaat kijken, heeft geen idee van de technologie die er in de reusachtige plantenbak verstopt zit. De leek ziet slechts bloemen, bijen en vlinders. Maar naast de oprit naar een strook land ligt onder een putdeksel een systeem dat meer kost dan een sportwagen.

Plakkende huishoudvetten

In een ingegraven voorbezinktank wordt het afvalwater uit de woningen opgevangen. Vaste deeltjes zinken en alles wat vloeibaar blijft, loopt over in een pompput waar sensoren waarden als het zuurstofgehalte en de temperatuur opmeten voordat twee pompen het water naar de plantenbak brengen. Daar vindt de magie plaats, zegt Igodt. „In dwarsdoorsnede zie je van boven naar beneden eerst planten. Dan een laag lavasteen uit Duitsland. Dat is een poreus gesteente waar huishoudvetten aan blijven plakken. Daaronder heb je een laag van 70 centimeter met ons substraat. Dat is een materiaal waar we acht jaar geleden al onderzoek naar deden, en dat planten zeer goed in staat stelt om te doorwortelen. Het zorgt voor een optimale samenwerking tussen wortels en bacteriën, in de bovenste laag mét (aëroob) en de onderste laag zonder zuurstof (anaëroob). Het zijn de bacteriën die het water zuiveren.”

Zeventig meter bloemen verderop, aan de andere kant van het filter, stroomt een zwak straaltje kristalhelder water naar buiten, ontdaan van uitwerpselen en ander schadelijks. Ook dat water wordt vlak voor de uitgang van het filter doorgemeten. De resultaten publiceert Igodt in realtime op een website. Zo hoopt hij de VMM en andere Vlaamse gemeenten van zijn systeem te overtuigen. Na een uitzending op de Vlaamse tv kreeg hij al 75 aanvragen.

Van burgemeester Bart Dochy mag hij blijven bouwen. Even verderop komen twee grote plantenbakken met helofytenfilters die gaan zorgen dat nog eens zestien woningen en een café niet langer stankoverlast veroorzaken. Dochy is ervan overtuigd dat de Vlaamse instanties met geld gaan komen, omdat de oplossing van Igodt sneller en goedkoper is dan traditionele riolering. En ook bijdraagt aan de oplossing voor een actueel probleem: de aanhoudende droogte.