Opinie

Republikeinen moeten zich ontworstelen aan het Trumpisme

Amerikaanse voorverkiezingen

Commentaar

Het Never Trump-kamp binnen de Amerikaanse Republikeinse Partij staat er beroerd voor. Van de 211 Republikeinse leden van het Huis van Afgevaardigden stemden in januari 2021 tien voor afzetting van toenmalig president Donald Trump. Van die tien zijn er nog maar twee in november, tijdens de tussentijdse Congresverkiezingen, herkiesbaar. De anderen zijn verslagen in Republikeinse voorrondes, of hebben het niet eens meer geprobeerd.

De achtste, Liz Cheney, verloor dinsdag haar voorronde in Wyoming met grote cijfers van haar tegenstander Harriet Hageman, Trump-aanhanger. Cheney, een conservatief die er alles aan deed om een terugkeer van Trump naar het Witte Huis te dwarsbomen, is gestraft voor haar principiële opstelling. De voorverkiezing is een zoveelste bewijs dat de greep van Trump op de Grand Old Party nog altijd sterk is. En dat terwijl de schandalen zich aaneenrijgen. De hoorzittingen over de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 tonen, voor het eerst voor een groot publiek, aan hoe Trump de democratische rechtsorde bedreigde. De inval van de FBI in zijn resort Mar-a-Lago heeft Trump mogelijk in de juridische problemen gebracht. Als de oud-president inderdaad staatsgeheimen in zijn kluis verborgen hield, is hij strafbaar. De 6 januari-hoorzittingen worden in het Congres gehouden, grotendeels georganiseerd door de Democraten. De FBI-inval kan zelfs met kwade wil onmogelijk door een partijdige bril worden bekeken. Geen politicus staat boven de wet, geen mens zelfs – ook Trump niet.

Heel langzaam zijn er duidelijke barsten te zien in het politieke Trump-imperium. Het is allang geen uitgemaakte zaak meer dat hij de uitgesproken favoriet is voor de Republikeinse nominatie voor de presidentsverkiezingen van 2024. De populaire gouverneur Ron DeSantis uit Florida, die opvallend veel afstand bewaart van Trump, lijkt zich warm te lopen. Het is niet ondenkbaar dat de top van de partij Trumps juridische problemen als een te groot risico beschouwt om hem als serieuze presidentskandidaat naar voren te schuiven. Het is alleen de vraag wat dit betekent. De Republikeinse Partij is een politieke sekte geworden, die zich niet zozeer heeft uitgeleverd aan een persoon, maar aan een manier van denken. Die is niet door Trump veroorzaakt, maar begon al in de jaren negentig, toen onder leiding van de conservatieve revolutionair Newt Gingrich een strategie van halve waarheden, complottheorieën en politiek als zero sum game werd omarmd. De Tea Party, de radicale partijvleugel, was in de jaren 10 de wegbereider van Trump. Hij presenteerde zich als buitenstaander, maar borduurde voort op dit sentiment. Er is alleen een verschil met toen: er is nauwelijks meer sprake van een andere vleugel in de partij. Iedere potentiële opvolger van Trump zal daarom in zijn voetsporen moeten treden om een kans te maken op de nominatie. Een eventueel vertrek van Trump van het toneel zou die dynamiek niet veranderen.

De Republikeinse Partij zaagt voortdurend aan de stoelpoten van de democratie, met voortdurende aanvallen op instituties, met een destructieve kijk op het democratisch proces, zelfs met regelmatig de impliciete dreiging van politiek geweld. De partij is ten prooi gevallen aan het monster dat ze zelf gecreëerd heeft. Liz Cheney heeft aangekondigd een beweging te beginnen die de partij moet veranderen, mogelijk stelt ze zich zelfs kandidaat voor het presidentschap. De partij is gebaat bij meerstemmigheid en interne tegenspraak – en de Amerikaanse democratie ook.