Re-integratie gedetineerde stokt door lange wachttijd voor verlof

Gewelds- en zedendelicten Door aangescherpte verlofregels kunnen gedetineerden niet met verlof, terwijl dat hun re-integratie bevordert.

Gedetineerden komen in de laatste fase van hun detentie in aanmerking voor verlof om zich voor te bereiden op een terugkeer in de maatschappij. Ze hebben door de aangescherpte regels steeds vaker een risicotaxatie of delictanalyse nodig.
Gedetineerden komen in de laatste fase van hun detentie in aanmerking voor verlof om zich voor te bereiden op een terugkeer in de maatschappij. Ze hebben door de aangescherpte regels steeds vaker een risicotaxatie of delictanalyse nodig. Foto Werry Crone

Verloven van gedetineerden die zijn veroordeeld voor een ernstig gewelds- of zedendelict zijn ingetrokken omdat de regels rondom re-integratie zijn aangescherpt. Meer gedetineerden moeten bij een verlofaanvraag eerst naar een psycholoog, maar dat leidt tot maandenlange wachttijden.

Gedetineerden die voor verlof in aanmerking komen, kunnen zo moeizamer re-integreren, zelfs als ze eerder al wel met verlof mochten. De wachttijden zijn ontstaan door een te ruim geformuleerd artikel in de Regeling tijdelijk verlaten inrichting. Dat stelt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) na vragen van NRC.

Gedetineerden komen in de laatste fase van hun detentie in aanmerking voor verlof om zich voor te bereiden op een terugkeer in de maatschappij. Ze hebben door de aangescherpte regels steeds vaker een risicotaxatie of delictanalyse nodig. Die worden gemaakt door de psycholoog van de gevangenis als gedetineerden met re-integratieverlof willen. Gedetineerden die zijn veroordeeld voor een ernstig gewelds- of zedendelict hebben de rapportages nodig voordat ze met verlof mogen.

De regels zijn volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen in november 2021 aangescherpt. Het doel was bij plegers van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven die in een forensische kliniek worden geplaatst, beter in beeld te krijgen of ze toe zijn aan verlof. Die noodzaak ontstond in 2019, nadat bleek dat Michael P., terwijl hij in zo’n kliniek zat, de moord op Anne Faber kon plegen. Uit de samenleving kwam er een sterke roep om strengere verlofregels, die eind vorig jaar zijn doorgevoerd.

Lees ook: Klinieken raken vol, wachtlijst groeit: ‘Het tbs-systeem is aan het vastlopen’

‘Regels te ruim geformuleerd’

Maar volgens de DJI zijn de extra waarborgen „onbedoeld te ruim geformuleerd”, waardoor de aangescherpte regels gelden voor alle gedetineerden die ernstige zeden- en geweldsdelicten hebben gepleegd – en dus niet alleen voor hen die in een forensische kliniek zijn geplaatst. Met als gevolg lange wachttijden en vertraging bij re-integratietrajecten.

Terwijl het verlof juist „van wezenlijk belang is” om recidive te verminderen, zegt hoogleraar criminologie Miranda Boone van de Universiteit Leiden. „Tijdens een verlof kunnen gedetineerden hun familie- of kindrelaties verbeteren, solliciteren of een huis zoeken.” Het verlof staat echter onder druk, zegt Sanne Struijk, hoogleraar sanctierecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Risicotaxatie en delictanalyse kunnen goede instrumenten zijn om risico’s voor de samenleving te detecteren en in te dammen, maar dan moet het snel kunnen. Als het leidt tot lange wachttijden onder gedetineerden schiet het zijn doel voorbij, want juist een verlof is essentieel voor een succesvolle re-integratie van gedetineerden.”

Door de nieuwe regels is de werklast voor inrichtingspsychologen sterk toegenomen. Bovendien is het vanwege krapte op de arbeidsmarkt lastig om voldoende gz-psychologen te vinden. De DJI zegt niet te kunnen aangeven hoelang de extra wachttijden zijn, of om hoeveel gevangenen het gaat, omdat dat per gevangenis verschilt.

Lees ook: ‘Als je je cliënten niet in de gaten houdt, dan rotten ze weg’

Twee maanden wachten

Angelique Levels vriend Dennis zit vast in de gevangenis van Nieuwegein, vanwege cocaïnehandel en witwassen. Op 9 juli was zijn eerste korte verlof. Maar de verloven die volgden zijn ingetrokken, omdat Dennis dus een nieuwe risicotaxatie en delictanalyse moet krijgen. „Dat duurt twee maanden, dan pas heeft de psycholoog tijd”, zegt Levels. „Dat is een ontzettende teleurstelling. Vooral voor Dennis’ dochter; die telde de dagen al af. We snappen het ook niet: waarom was het in juli nog wel veilig dat hij met verlof mocht, en nu niet meer?”

De aangescherpte eisen leiden tot onrust en onduidelijkheid bij gevangenen, vertellen meerdere advocaten die gedetineerden bijstaan. „Ik hoor van cliënten dat dit een nieuwe eis is, en dat ze zonder een risicotaxatie van de psycholoog dus niet met verlof kunnen”, zegt advocaat Vincent van Biljouw. „Wat steekt is de onduidelijkheid: het is vaak niet helder hoe lang ze moeten wachten voordat ze wel een risicotaxatie kunnen krijgen. En voor gevangenen die al met verlof zijn geweest en ineens niet meer mogen is het helemaal onbegrijpelijk.”

Advocaat Wesley van Soest staat elf cliënten bij die nu met de lange wachttijden te maken hebben, verspreid over vier Nederlandse gevangenissen.

„Het gaat om mensen die soms al meerdere keren met verlof zijn geweest, en nu ineens alsnog een risicotaxatie nodig hebben, en dus weer binnen moeten blijven. Zo wordt de tijd om te resocialiseren en zichzelf dus voor te bereiden op een terugkeer in de maatschappij veel korter. Dat lijkt me voor de recidivekans geen goed nieuws.”