In Zomergasten toonde Lieke Marsman wie ze niet wil zijn, maar toch is: de zieke dichter

ZAP Dichter Lieke Marsman wilde het in Zomergasten eerst hebben over ufo’s, tennis, poëzie, alvorens ze over haar dodelijke ziekte begon.

Dichter Lieke Marsman in Zomergasten
Dichter Lieke Marsman in Zomergasten VPRO

Vijf weken nadat haar rechterarm en schouder werden geamputeerd, zat dichter Lieke Marsman (32) zondagavond bij Zomergasten. Moe maar monter. De televisie-avond componeerde ze als een gedicht, zei ze tegen het einde van de avond. Zoals ze de regie wil houden over de behandeling van haar ongeneeslijke ziekte – een zeldzame vorm van kraakbeenkanker – zo kon ze controle houden over hoe en wanneer ze uit zou komen bij het zwaartepunt van de avond, waarin ze zou vertellen hoe het voelt om zo jong al zo dicht bij de dood te staan.

We leerden haar eerst als dichter kennen, via een documentaire over de dichter Gerrit Kouwenaar, die zegt dat poëzie best mag emotioneren, maar voor troost ben je beter af bij de dominee dan bij de dichter. Lieke Marsman durft inmiddels van zichzelf te zeggen dat ze een „gevoelsdichter” is – ze is voorbij de schaamte daarover. Haar liefde voor taal toont ze met een fragment van een dichter die haar eigen taal haatte. De Roemeense Herta Müller verafschuwde de taal van de dictator in haar land zo, dat ze een nieuwe manier moest vinden om woorden te rangschikken in een gedicht.

Lees ook: Lieke Marsman is de nieuwe Dichter des Vaderlands

Lieke Marsmans jeugdigheid zie je in haar solidariteit met een jonge, Britse milieu-activist die in Good Morning Britain wordt gekapitteld door én de presentator én een gast die de demonstraties afdoet als één groot „ecofestival” voor mooi-weer-activisten. Daarna een fragment uit de Roland Garros-finale tussen Steffi Graf en Martina Hingis. Oud tegen jong, oudgediende tegen nieuwkomer. Natuurlijk was Lieke Marsman, 9 jaar toen ze de tenniswedstijd zag, voor de jongste speelster. De „toekomst van het tennis”, die helaas verloor.

Lieke Marsman kiest vervolgens een omweg, die voor haar een uitweg is. Weg uit deze wereld, op naar het buitenaardse. In de documentaire The Phenomenon vertellen kinderen wat ze op een ochtend in september gezien hebben: een onbekend voertuig, wezens met grote ogen, aliens. En Lieke Marsman gelooft de kinderen. Ze wil hen geloven. Want als waar is wat de kinderen zagen, is er misschien nog wel meer waar en mogelijk. Een hogere macht. Een hiernamaals. Een leven aan de andere kant. Niet-ziek zijn.

Alleen in het hiernamaals

Die wil tot geloven zit ook in het fragment uit de film Surviving Death. Een ouderpaar probeert een teken, een signaal te ontlokken aan hun dode kind. Iets waaruit ze kunnen opmaken dat het hem goed gaat, waar hij ook is. Ze eisen bijna een sein, ook al betwijfelen ze of ze het zullen geloven als het zich aandient. Dat is een gemoedstoestand die Lieke Marsman herkent. De wens iets te geloven, en de angst wanneer het ongelooflijke echt blijkt te zijn. Straks is er een hiernamaals, komt zij er als eerste aan. „Ik ken nog helemaal geen doden.”

Zo tuimelen we naar het zwaartepunt, waarin ze toont wie ze niet wil zijn, maar toch is. De zieke dichter. De dichter met één arm. Net zo eenzaam en afgesneden van de wereld als zangeres Grimes zingt in Delete forever. Lieke Marsmans woorden daarover zijn verre van sentimenteel. Ze zegt dat ze zich niet verzoent met haar lot. Dat elke dag een gevecht is. Dat haar ziekte haar „volledig consumeert” en dat ze ook wel snapt dat na 4,5 jaar ziekte het nieuwtje voor anderen er wel van af is. Zo klaar. „Het zware ligt achter ons.” Ineens is daar even de Lieke Marsman die presentator Janine Abbring volgt op Twitter. „Snappy en grappig”. Maar, begrijpt ze: „Het eerste wat sneuvelt zijn de grappen.”

De lach komt van de Ierse sitcom Derry girls. De ware liefde, of het geloof erin, van de documentaire Lyubov: Love in Russian. De wederopstanding is van zangeres Joni Mitchell, die na een aneurysma weer leerde zingen. Het slotwoord is weer aan een dichter: Henriette Roland Holst. Zij spoort de jeugd aan de taak goed te volbrengen.

Toen was de avond van Lieke Marsman voorbij. Het was goed zo.