Zelfverklaarde ‘sjacheraar van Kenia’ William Ruto gekozen tot president

Kenia De Keniaanse verkiezingen moesten extra zorgvuldig worden georganiseerd, maar juist het lange wachten op de uitslag wekt wantrouwen. Vier leden van de zevenkoppige kiescommissie zeggen de uitslag niet te onderschrijven.

De uitslag van de Keniaanse presidentsverkiezing leidde tot chaos nadat vier van de zeven kiescommissieleden de uitslag niet erkenden.
De uitslag van de Keniaanse presidentsverkiezing leidde tot chaos nadat vier van de zeven kiescommissieleden de uitslag niet erkenden. Foto Tony Karumba / ANP

Toekomstige Keniaanse verkiezingen moeten gepaard gaan „met een duidelijke waarschuwing voor de gezondheid”, schreef analist en columnist Charles Onyango-Obbo in een tweet. Een week lieten de uitslagen van de Keniaanse verkiezingen op zich wachten, en al die tijd verkeerden de Kenianen in nagelbijtende onzekerheid.

De straten van de steden waren griezelig verlaten, scholen bleven dicht en weinig mensen gingen naar hun werk, uit vrees voor geweld. De meeste mensen zaten in spanning voor de tv.

Maandag werd de bekendmaking van de uitslag verstoord door de kiescommissie zelf. Vier van de zeven leden stelden dat ze de uitslag niet steunen, omdat de laatste fase van het stemmen tellen „niet transparant” verlopen zou zijn. Dit oordeel heeft niet direct invloed, zolang de voorzitter van de commissie de uitslagen wel onderschrijft.

Kort daarna kwam de verlossing: William Ruto, die zich tijdens de campagnes presenteerde als ‘de sjacheraar van Kenia’, heeft de presidentsverkiezingen met een flinterdunne meerderheid gewonnen: 50,5 procent van de stemmen, tegen 48,5 procent voor zijn uitdager, Raila Odinga.

Aanhangers van William Ruto juichen nadat de voorzitter van de kiescommissie hun kandidaat tot winnaar uitriep. Foto Mosa'ab Elshamy

Dat de uitslag zo lang op zich liet wachten, komt juist doordat de verkiezingen zeer zorgvuldig zijn georganiseerd. Elke stem werd met de hand geverifieerd. Dit om het debacle van 2017 te voorkomen, toen de uitslag door de rechter ongeldig werd verklaard.

Kenia stemt al sinds 2010 door middel van biometrische technologie, waarbij de identiteit van een kiezer wordt vastgesteld op basis van een vingerafdruk op een tablet. De kiescommissie presenteerde de overstap naar biometrische apparatuur destijds als „de oplossing voor het gebrek aan vertrouwen in verkiezingen”.

Lees ook: De stam is in Kenia een bron van trots en geweld. Maar wat is in het moderniserende Afrika eigenlijk een stam?

Maar ironisch genoeg veroorzaakte het lange wachten op de uitslag deze keer juist wantrouwen over de uitslag. De verklaring van de kiescommissie geeft bovendien munitie aan de oppositie om mee naar de rechter te stappen.

Beschuldiging van zelfverrijking

De partij van winnaar William Ruto vaagde in grote delen van het land de regeringspartij van de uitgaande president, Uhuru Kenyatta, weg. Onder Ruto, die herhaaldelijk is beschuldigd van zelfverrijking, zal er vermoedelijk weinig tegen de grote corruptie worden gedaan; er worden geen grote politieke veranderingen verwacht.

Toch zijn de verkiezingen belangrijk, omdat Kenia het vrijste land van heel oostelijk Afrika is, met uiterst competitieve campagnes. Het internet wordt nooit afgesloten en kandidaten niet geterroriseerd, zoals in Oeganda of Ethiopië. Kenianen stemden vorige week zes keer: voor president, parlement, senaat, deelstaatgouverneur, deelstaatparlement en een speciale zetel voor vrouwen in het nationale parlement.

Op alle niveaus deed de partij van Ruto het goed. Vooral jongeren bleven thuis, ondanks dat hij speciale fondsen voor de jeugd belooft. Er was een lage opkomst, van 65 procent. Vijf jaar geleden lag dat rond de 78 procent, in 2013 was het 86 procent. Er werd meer dan voorheen voor vrouwelijke kandidaten gekozen: van de 47 gouverneurs zijn er zeven vrouw. In 2017 werden er drie vrouwen voor die post verkozen. Ook werden veel kandidaten gekozen met een crimineel verleden, beschuldigd van fraude of moord.

Gelegenheidsverbond

Ruto’s rivaal, Raila Odinga, deed voor de vijfde keer tevergeefs een gooi naar het presidentschap, hoewel hij dit keer de steun had van Uhuru Kenyatta. Odinga voerde campagne met de belofte alle corruptie te beëindigen. De meeste regio’s stemden als blok op kandidaten van hun eigen etnische groep. Maar geen enkele etnische groep in Kenia heeft de numerieke meerderheid en de partijcoalities zijn een gelegenheidsverbond van politici met diverse tribale achtergronden.

Voorstanders van presidentskandidaat Raila Odinga kijken naar een live-uitzending in Nairobi, in afwachting van de uitslagen van de nationale verkiezingen. Foto Fredrik Lerneryd/AFP

Maar heel weinig Kikuyu stemden op Raila Odinga. Odinga is altijd uit historische en tribale reden „onverkoopbaar” geweest in Kikuyugebied, waar een kwart van alle kiezers woont. Zelfs in de eigen kiesdistricten van president Kenyatta en van Odinga’s running mate Martha Karua (een Kikuyu) koos een overgrote meerderheid voor Ruto.

De opmars van Ruto begon direct na de verkiezingen van 2017. Ruto was vicepresident van Kenyatta en begon tot diens ergernis al vroeg campagne te voeren, vooral in het woongebied van de Kikuyu rond Mount Kenya. Hij bezocht kerken en jeugdgroepen en beloofde subsidies voor kleine boeren en werkloze jongeren. Hij gooide met modder naar de politieke dynastieën, zoals die van Kenyatta en Odinga.

Tribale belangen

Vele Kikuyu waren gevoelig voor de boodschap, omdat ze vonden dat Kenyatta zijn belofte tien jaar geleden om Ruto aan de macht te helpen, had verbroken. De meest gewelddadige verkiezingen ooit waren in 2007/8, waarna Ruto en Kenyatta een tactisch verbond sloten. Door het moorden en plunderen van Kikuyu in de Riftvallei had de meedogenloze politicus William Ruto zijn leiderschap bevestigd bij zijn Kalenjin-achterban daar.

Aan de andere kant van de scheidslijn had Uhuru Kenyatta zich onderscheiden als leider van de Kikuyu door gewelddadige schurken van de militie Mungiki in te zetten om de Kalenjin een lesje te leren, als wraak voor het geweld tegen de Kikuyu. Aan beide zijden deden de traditionele ouderen hulde aan ieder van hen voor het verdedigen van hun tribale belangen.

Toen het Internationale Strafhof in Den Haag beiden in 2012 aanklaagde wegens het verkiezingsgeweld sloten ze een pact tegen het Strafhof. Het duo won de verkiezingen in 2013 en 2017 en door tegenwerking van de Keniaanse staat en intimidatie van getuigen slaagde het Strafhof er niet in de aantijgingen hard te maken. Leden van het zakenimperium van de Kenyatta’s, de rijkste familie van Kenia, zagen vervolgens het nut niet meer van de overeenkomst met Ruto, ze dumpten hem en kozen in 2022 voor de familie van Raila Odinga als opvolger. Die opzet is nu dus faliekant mislukt.