Reportage

Aartsvijand van de Trump-fans vecht voor zetel in Wyoming

Amerikaanse voorverkiezingen In Wyoming draaien de voorverkiezingen om de interne strijd bij de Republikeinen. Kandidaat Liz Cheney, sinds de Capitoolbestorming fervent tegenstander van Donald Trump, ziet haar kansen verdampen.

Een billboard bij Cheyenne, Wyoming, roept kiezers op om tijdens de voorverkiezingen op Harriet Hageman te stemmen, de tegenstander van de Republikeinse politica Liz Cheney.
Een billboard bij Cheyenne, Wyoming, roept kiezers op om tijdens de voorverkiezingen op Harriet Hageman te stemmen, de tegenstander van de Republikeinse politica Liz Cheney. Foto Thomas Peipert/AP Foto

Het eerste dat opvalt op de verkiezingsavond van de Republikeinse Partij in de Elandshut in het plaatsje Greybull, Wyoming, is hoe de kandidaten zich voorstellen. „Ik geloof in God”, beginnen ze allemaal. Dan: „Ik heb vier kinderen.” „Ik heb vijf kinderen.” „Ik heb zeven kinderen.” Ze zijn voor vuurwapens en tegen abortus. En ze zeggen vrijwel allemaal: „Ik ben tegen de federale overheid.”

Tweede dat opvalt: zo de naam van Liz Cheney al genoemd wordt, Wyomings enige landelijke afgevaardigde in het Capitool en daarmee de bekendste lokale politicus, dan alleen in spottende zin. Als sheriff Ken Blackburn naar de microfoon loopt om te pleiten voor zijn herverkiezing, vertelt hij dat hij ook was uitgenodigd bij Cheney, die op deze zelfde avond een besloten fondsenwervingsbijeenkomst organiseert in een tandartspraktijk in de grote stad. „Maar ik heb geweigerd”, roept de sheriff. Honend gejuich stijgt op uit het publiek.

Het is een avond met bier en ijskoud water, en bijna evenveel kandidaten als kiezers in de zaal met hertengeweien aan de muur. Mannen die zonder ironie een cowboyhoed dragen, presenteren zich als staats-afgevaardigde of -senator in spe. De volle lengte van het stembiljet komt deze avond aan bod.

Maar voor de belangrijkste race van deze voorverkiezingen, om de enige landelijke zetel in het Huis van Afgevaardigden, is maar één kandidaat aanwezig, de hakkelende Robyn Belinskey. Zij is niet bepaald een kanshebber. De kansrijke Harriet Hageman laat alleen een brief voorlezen. En dat Liz Cheney zich hier niet vertoont, hangt samen met het feit dat ze wordt bedreigd: de prijs voor wie waagt op te staan tegen Donald Trump.

De bijeenkomst in Greybull deze zaterdag, was een van de laatste gelegenheden waarop de kandidaten van de Republikeinse Partij zich konden verstaan met hun kiezers vóór de primary van dinsdag. Doorgaans worden de interne voorverkiezingen tussen partijrivalen met matiger belangstelling gevolgd dan de algemene verkiezingen. Dat is dit jaar in de aanloop naar de midterms van november wel anders. Deze voorverkiezingen zijn dé graadmeter voor de krachtsverhoudingen in de Republikeinse Partij. Daar wordt een interne strijd uitgevochten van oud-president Trump en de populisten tegen de restanten van de ouderwetse, gezapige Grand Old Party.

In die strijd doet Trump het erg goed. Veruit de meeste van de kandidaten die hij formeel heeft gesteund met zijn endorsement, hebben zittende volksvertegenwoordigers of kandidaten van de oude stempel verslagen. Niet zo vaak als Trump zelf beweert, hij leed ook een paar gevoelige nederlagen, maar toch: hij heeft grote opruiming gehouden in zijn partij. Het meeste plezier ontleent Trump aan het steunen van outsiders die knokten tegen Republikeinen die „niet loyaal” waren: Republikeinen die publiek de leugens van de oud-president over zijn verkiezingsnederlaag hebben weersproken.

De hoofdprijs valt dinsdag in Wyoming, waar Liz Cheney haar Huis-zetel verdedigt. Na de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 maande zij haar partijgenoten afstand te nemen van Trump. Zij is een van de twee Republikeinen die zitting nam in de parlementaire commissie die ‘6 januari’ onderzoekt. Ze is Trumps aartsvijand binnen de Republikeinse Partij. Een nederlaag voor haar op dinsdag zou niet alleen de suprematie van het Trumpisme bezegelen, maar ook de ultieme wraak zijn voor Trump zelf.

Een gevallen aristocrate

Liz Cheney (vijf kinderen) gold tot voor kort als Republikeinse aristocratie: aartsconservatief, dochter van Dick Cheney, vicepresident van George W. Bush en de ijzervreter die de VS bijna eigenhandig de Irak-oorlog heeft in gedirigeerd. Zij neemt het nog altijd voor haar vader op.

In 2017 werd Liz Cheney de enige afgevaardigde voor het dunbevolkte Wyoming (581.000 inwoners in een gebied zes keer zo groot als Nederland). De eerste Trump-jaren steunde Cheney de president bij 93 procent van zijn voorstellen. Ze stemde tegen de eerste poging tot impeachment van Trump, toen hij de Oekraïense president Zelenski vroeg onderzoek te doen naar corruptie van de familie Biden. Binnen enkele jaren was ze conference chair van de Republikeinse fractie in het Huis, wat haar in het Congres de nummer drie van de partij maakte.

Het veranderde allemaal na de bestorming van het Capitool. Cheney was een van de schaarse Republikeinen die vond dat er een afzettingsprocedure tegen Trump moest worden ingezet en stemde vóór de tweede impeachment-poging. Als ze dacht dat ze daarmee deed wat iedere normale Republikein zou doen – afscheid nemen van een president die de aanval op het Capitool had aangejaagd – dan vergiste ze zich deerlijk. Op tien Republikeinen na bleven ze allemaal achter Trump staan. Van die tien zijn er inmiddels zeven uit de politiek gestapt, hebben slechts twee hun voorverkiezing gewonnen – en nu is Cheney aan de beurt.

Cheney is vorig jaar van haar functies in de fractie ontheven en formeel op de vingers getikt door de afdeling Wyoming. Het was een kwestie van afwachten wie het tegen haar zou opnemen in de voorverkiezingen. Dat werden vier mensen met uitgesproken opvattingen over het coronabeleid („Mr. Fauci is een van de meest corrupte mensen in Washington”), de verkiezingen („gestolen”) en Oekraïne („corrupt”). Tijdens een debat deze zomer was Cheney de enige die burgers opriep om zich te laten vaccineren en de leugens over de verkiezingen tegen te spreken.

Op een partijbijeenkomst in Wyoming in mei sprak Donald Trump zijn steun uit voor Harriet Hageman. Foto Chet Strange/Getty Images

Sindsdien is ze de onwaarschijnlijke heldin voor progressieve Amerikanen. In haar woonplaats Wilson, even ten zuiden van Yellowstone National Park, zegt bouwvakker Doug Fields dat hij het jammer vindt dat hij Democraat is, anders zou hij op haar stemmen. De gepensioneerde Andy, die zijn poedel uitlaat en alleen zijn voornaam wil noemen, is ook Democraat maar hij heeft bedacht hoe hij Cheney kan steunen. „Ik laat mij op dinsdag tijdelijk uitschrijven als Democraat, inschrijven als Republikein en dan stem ik op haar. Ik haat haar beleid, maar ik steun haar morele kracht.”

Wilson ligt in het bergachtige Teton County, waar elk uitzicht een ansichtkaart is. Een „progressieve speldenknop” in Wyoming, zoals de plaatselijke boekhandelaar zegt. De lunchroom serveert toast met avocado en radijs, een stapel New York Times ligt naast de kassa. Zelfs de Republikeinen dragen hier olijk gestreepte sokken onder een korte broek. Maar die zeggen dan wel weer dat Liz Cheney een „haatzaaier” is, die weggestemd moet worden.

Eén uitzondering: Holly MacDonald. Zij is haar hele leven Republikein, maar vertelt uitvoerig hoezeer ze onder de indruk is dat Cheney haar baan op het spel heeft durven zetten „gewoon om te vertellen wat goed en wat fout is”. MacDonald, civiel ingenieur, woont al dertig jaar in Wilson en haar kinderen gingen naar dezelfde school als die van de zussen Liz en Mary Cheney. Ze was beslist geen vriendin van Liz Cheney, zegt ze, die „bewoog in meer conservatieve kringen dan ik”. De zussen Cheney raakten gebrouilleerd toen Liz bij haar eerste politieke stappen in 2013 in een interview bij Fox News verklaarde tegen het homohuwelijk te zijn. Haar zus Mary, getrouwd met een vrouw en moeder van twee kinderen, schreef destijds een woedende Facebook-post. Vorig jaar zei Liz Cheney in een interview dat ze het bij het verkeerde eind had gehad in deze kwestie.

Een straatlengte achter

In de schaarse peilingen die naar buiten komen, ligt Harriet Hageman een straatlengte voor op Cheney, 20 à 29 procentpunt. Een enkele politicoloog houdt een slag om de arm vanwege de mogelijkheid van ‘overstekende’ Democratische kiezers, maar iedereen geeft Hageman de beste kansen.

„Zelfs als alle Democraten van Wyoming op Cheney stemmen, dan nog redt die slampamper het niet”, grinnikt veteraan Michael Patrick in de Elandshut in Greybull. „Ze zijn gewoon met te weinig.” Chuck Gray hoopt als secretary of state eigenhandig het hele verkiezingssysteem in Wyoming te hervormen. Als het aan hem ligt, mogen kiezers straks zo’n ‘oversteek’ niet meer maken.

Onderweg naar Wilson klinkt op de radio tussen alle countrymuziek door ineens een vertrouwde kraakstem: Dick Cheney heeft een spotje ingesproken voor zijn dochter. Daarin noemt hij Trump „de gevaarlijkste man van Amerika” en „een lafaard”. In de politieke verhoudingen van Wyoming nu zou je het een zelfmoordvideo kunnen noemen. Dick Cheney is gehaat om zijn Irak-oorlog, zijn dochter is gehaat om haar aanval op Trump en het spotje is een combinatie van beiden.

Het voedt de gedachte die inmiddels ook bij Amerikaanse media heeft postgevat, dat Cheney over de parlementsverkiezingen van dit jaar heen kijkt naar de presidentsverkiezingen van 2024. Ze heeft ruim 15 miljoen dollar ingezameld, een ruime vervijfvoudiging ten opzichte van wat ze voor haar geslaagde herverkiezingscampagne in 2020 ophaalde. Van die 15 miljoen had ze eind juli nog maar de helft uitgegeven.

De Republikeinse Liz Cheney nam na de bestorming van het Capitool afstand van Donald Trump. Foto Alex Brandon/AP Foto

In dat licht klinkt het spotje van vader Dick ineens anders. Want wat besteedt hij eigenlijk weinig aandacht aan de race om de zetel in het Huis van Afgevaardigden, behalve dat hij „trots” zijn stem op Liz heeft uitgebracht. Hij noemt de naam van rivaal Hageman niet. Dit spotje gaat vooral over, is vooral tégen Donald Trump. Dick Cheney moedigt zijn dochter aan haar „belangrijkste taak” te volbrengen: ervoor zorgen dat „deze man nooit meer in de buurt van het Oval Office komt”.

Dit zou een mogelijk scenario zijn. Zodra Donald Trump bekendmaakt dat hij een nieuwe gooi naar het presidentschap doet, werpt Cheney zich op als onafhankelijke kandidaat. Bij de algemene verkiezingen, die veel meer dan de primary’s ook gematigde kiezers trekken, kan ze ouderwets-Republikeinse kiezers afsnoepen van Trump. In het dieprode Wyoming zou dat voor Cheney weinig uitmaken, maar in het land als geheel ligt dat anders en de verkiezingen van 2020 hebben bewezen dat Trump kwetsbaar is bij gematigde kiezers.

Er is een historische parallel: de verkiezingen van 1992. Toen versloeg Democraat Bill Clinton met bijna zes miljoen stemmen verschil zittend president George Bush. In diezelfde verkiezingen deed ook de onafhankelijke kandidaat Ross Perot mee, die een verbluffende 19,7 miljoen stemmen kreeg. Perot snoepte stemmen van beide kandidaten af, maar het waren stemmen die Bush minder goed kon missen dan Clinton.

Ziedaar het nachtmerriescenario voor de Republikeinen en Trump. De paradox is dat hij er zelf aan meewerkt. Met zijn spijkerharde aanvallen heeft Trump Liz Cheney tot een martelaar voor het zuivere geweten gemaakt. Zij zal die rol van harte omarmen – en ze krijgt in september nog een paar keer gratis zendtijd als de 6-januari-commissie de openbare zittingen hervat. Dan kan blijken dat Trump zijn eigen Ross Perot voor 2024 heeft geschapen.

Lees ook:De rechtsstaat trilt voor Trump