Opinie

Omzeil de sancties en hervat de nucleaire inspecties in Rusland

Veiligheid De door Rusland opgeschorte kernwapeninspecties zijn belangrijker dan strikte handhaving van Europese sancties, schrijft .
Joe Biden en Vladimir Poetin tijdens een top in Genève in juni 2021.
Joe Biden en Vladimir Poetin tijdens een top in Genève in juni 2021. Foto Peter Klaunzer/EPA

Begin februari verlengden de presidenten Biden en Poetin op de valreep het New START-akkoord tussen de Verenigde Staten en Rusland over wederzijdse limitering van intercontinentale atoomwapens. Het verdrag bevat een clausule over wederzijdse controle. Dat gaat volgens beproefd recept: heen en weer vliegende inspecteurs en tamelijk veel contact. Er zijn deskundigen die kernwapenbeheersing an sich maar bijzaak vinden en het inspectiecircus eromheen belangrijker. Want dat schept een bodempje van vertrouwen tussen aartsvijanden.

Afgelopen maandag heeft Rusland die inspecties onderbroken. Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken hebben beide landen sinds begin februari elk nog alle 18 jaarinspecties (die ter plekke plaatsvinden) tegoed, maar zijn er liefst 24.227 notificaties over en weer geweest. Dat is veel: het kan bijna niet anders of deze meldingen (over status, locatie, aantallen etc.) hebben ook na 24 februari – de dag van de Russische invasie in Oekraïne – plaatsgevonden.

Op 1 maart hebben de VS en Rusland een zogenaamde deconfliction verbinding opgezet, dat incidenten en onbedoelde confrontaties in Oekraïne moet voorkomen. Verder hebben de Russen conform afspraak de proefneming met een nieuwe Sarmat-raket op 20 april volgens de regels in Washington aangemeld. Routine, geen verrassing, zei John Kirby, woordvoerder van het Pentagon over dat experiment. De Sarmat, overigens al in 2017 getest, valt onder New START. Hij vloog in Rusland, van Plesetsk naar een afgesproken plaats op het verre schiereiland Kamtsjatka.

Gevechtsrealisme

Ik wil hiermee geenszins het illegale en brute Russische gedrag bagatelliseren, maar aannemen (wensdenken?) dat er een spoortje ‘gevechtsrealisme’ bij beide partijen schuilt. Het pokerspel met de kerncentrale Zaporizja, dat snel dient op te houden, is een eerste testcase. Het nucleaire domein is van een andere orde, en moet buiten de oorlog blijven. Een van de weinige resultaten van de topontmoeting tussen Biden en Poetin op 16 juni vorig jaar in Genève was dat beide heren vonden dat een nucleaire oorlog nimmer gevoerd mocht worden omdat dat te gevaarlijk was. Ze herbevestigden de verlenging van het New START-verdrag. Ook beloofden ze gesprekken te beginnen over ‘strategische stabiliteit’. Das war einmal, maar toont wel aan dat de vijanden niet tot het uiterste willen gaan.

Inderdaad zegt Rusland dat de opschorting van de wapeninspecties ‘tijdelijk’ is. We kunnen ervan uitgaan dat de VS wel even de tijd zullen nemen om de zaak te bestuderen en ik put zelfs een sprankje hoop uit de opmerking van de Russische chef voor wapenbeheersing, Visjnevetski: „Dit is het onderwerp waarover onze experts zullen spreken met de Amerikanen.” Dat klinkt als een uitnodiging om rond de tafel te gaan.

Lees ook dit opiniestuk: Rusland vernietigt ook zichzelf

Drie mogelijke remedies

Het is natuurlijk heel slecht dat de twee atoommachten nu elkaars doen en laten niet langer controleren. Het is ook slecht dat Rusland de westerse sancties (in casu het vliegverbod van Russische inspecteurs boven Europa) nu aangrijpt om het trans-Atlantische eenheidsfront te scheuren, maar dat valt te voorkomen.

Drie remedies schieten zo te binnen. Je zou het Kaliningradprecedent – Europese sancties verboden treinen van Litouwen naar de Russische exclave, maar die beperking werd later opgeheven – kunnen gebruiken en de Russische inspecteurs (die hun vliegtuig naar ik aanneem niet onderweg zullen verlaten) ongemoeid naar de VS laten vliegen. Je zou ook kunnen voorstellen om de inspecties door derden uit te laten voeren. Je zou ook de Russische vliegtuigen om Europa heen te laten vliegen.

Mij dunkt dat de voortgang van nucleaire inspecties er belangrijk genoeg voor is. De beste oplossing is dat de inspecties gewoon hervat worden en New START onbelemmerd doorgaat.