Chinese analisten: Taiwan binnenvallen is te riskant voor Xi Jinping

Chinese analisten over Taiwan Twee Chinese analisten, de een partijgetrouw en de ander juist zeer kritisch, zeggen dat China nu niet uit is op een invasie van Taiwan. Voor president Xi Jinping is een oorlog voorlopig veel te riskant.

Taiwanezen kijken naar een militaire oefening van hun leger, vorige week, voor het geval van een invasie door China.
Taiwanezen kijken naar een militaire oefening van hun leger, vorige week, voor het geval van een invasie door China. Foto Ritchie B. Tongo / EPA

Wu Qiang, ook bekend als Mark Wu, spreekt snel en precies. Hij weet alles over de geschiedenis van China en over internationale betrekkingen. Je kunt je meteen voorstellen wat voor inspirerende docent hij was voor zijn studenten. Was, want hij is ontslagen.

Tot 2015 was hij universitair docent politieke wetenschappen aan de gerenommeerde Qinghua-universiteit in Beijing. Hij verloor die positie toen hij in 2015 onderzoek ging doen naar protestbewegingen in Hongkong. Dat onderwerp lag te gevoelig. Sindsdien zit hij zonder werk en heeft hij moeite rond te komen.

Toch blijft hij praten met buitenlandse journalisten. Dat is uitzonderlijk, want sinds Xi Jinping aan de macht is, durven intellectuelen dat vrijwel niet meer. En áls ze al praten, dan wijken ze niet af van de standpunten van de Communistische Partij van China (CPC).

In Chinese media wordt Nancy Pelosi, de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, sinds haar tweedaagse bezoek aan Taiwan, zo’n beetje afgeschilderd als de duivel op aarde die namens Biden kwam stoken in interne Chinese aangelegenheden. In de praktijk is Taiwan een onafhankelijke eilandstaat, maar in Chinese ogen is het een afvallige provincie, die vroeg of laat weer onder het gezag van Beijing gebracht moet worden.

Volgens Wu heeft Pelosi ‘precies de vinger op de zere plek gelegd’. „Het gaat bij Taiwan helemaal niet om een interne Chinese zaak. Het gaat om het internationale gevecht tussen democratie en autocratie. Het grote gevecht van onze tijd. Daar gaat het nu bijvoorbeeld ook om in Oekraïne.”

Wang Huiyao ziet dat heel anders. Dat is dan ook een heel ander soort man, met een heel andere positie. Wang is de oprichter en het hoofd van de denktank Center for China and Globalization (CCG). In naam is die organisatie onafhankelijk, maar er zijn waarschijnlijk nauwe banden met het Verenigd Front. Dat is een organisatie onder de Communistische Partij van China (CPC) die gericht is op de beïnvloeding van invloedrijke spelers in het buitenland.

Wang vervult die taak met verve: hij is open en makkelijk benaderbaar, spreekt vlot Engels en is een groot promotor van internationale uitwisselingen met academici. De kantoren van het CCG hangen vol met foto’s van buitenlandse ambassadeurs en hoogwaardigheidsbekleders. Wang zelf is net terug van een dertigdaagse reis naar Europa en de VS. „We hebben aan zeventig bijeenkomsten deelgenomen in dertig dagen”, zegt hij trots. Wu kan zulke tripjes niet maken, want hij mag het land niet zomaar uit.

Wang wuift het argument weg dat Pelosi zou opkomen voor democratie. „Wat Pelosi in werkelijkheid doet, is Taiwan het idee geven dat het onafhankelijk zou kunnen worden. Ze stimuleert de opruiende krachten daar. Dat is heel gevaarlijk en onverantwoord”, aldus Wang.

Het is precies hoe Pelosi’s bezoek in Chinese media wordt gebracht: Pelosi is naar Taiwan gekomen om zich te bemoeien met China’s interne zaken, in de hoop dat Amerika munt kan slaan uit de spanningen tussen Taiwan en China.

Beijing was woedend over het bezoek en reageerde met dagenlange militaire oefeningen rondom het eiland. Die kwamen woensdag officieel ten einde.

Volgens Wu dienen die oefeningen vooral een intern doel. „Xi wil met die militaire oefeningen laten zien dat hij de onbetwiste baas is over het leger en dat dat leger inmiddels heel sterk is. Dat is belangrijk in de aanloop naar het twintigste Partijcongres dit najaar. Het vergroot de kans dat hij niet alleen voor de komende vijf jaar, maar ook voor de vijf jaar erna wordt herkozen. Want dat is nog geen gelopen race.”

Xi heeft voor zijn plannen de steun nodig van de partijelite, maar niemand weet hoe de interne machtsverhoudingen precies liggen.

Geweld te riskant voor Xi

Wang en Wu zijn het er wel over eens dat China niet van plan is om Taiwan ook werkelijk met militair geweld in te nemen.

Volgens Wu zou dat veel te riskant zijn voor Xi Jinping. „Als zo’n militaire actie mislukt, en die kans zit er zeker in, dan zou dat een persoonlijk falen van Xi zijn, een falen ook met enorm veel interne en externe repercussies”, zegt hij. „Dan komt niet alleen Xi Jinping ten val, maar met hem de hele CPC. Dat weet hij heel goed, dus zo’n risico neemt hij alleen in het uiterste geval.”

Wang zegt dat Xi de voorkeur geeft aan stabiliteit en aan een hernieuwde dialoog met de Verenigde Staten. De G20, de groep van belangrijkste landen voor de wereldeconomie, komt dit najaar bijeen in Indonesië. Zowel de VS als China zijn lid. „De G20 is niet afgezegd. Dat vind ik hoopvol. Ik denk dat Xi en Biden de banden dan weer zullen aanhalen”.

De conclusie van Wang en Wu over het karakter van China’s recente militaire oefeningen rondom Taiwan komt verrassend genoeg overeen met die van het China Aerospace Studies Institute, een Amerikaanse militaire denktank.

Die analyseerde wat het Chinese leger precies heeft gedaan tijdens de recente militaire oefeningen en stelt dat die vooral de bedoeling hadden de VS en andere landen af te schrikken. Ze waren niet offensief van aard.

Toch sluiten Wang en Wu ook weer niet helemaal uit dat China Taiwan op een slechte dag zal aanvallen. „Dat gebeurt alleen als Taiwan nóg opstandiger wordt, en nog meer gericht op afscheiding van China”, aldus Wang.

Volgens Wu zijn de presidentsverkiezingen in Taiwan een belangrijke graadmeter. Die staan gepland voor 2024, en daarna weer voor 2028. „Xi zal nog willen wachten tot de verkiezingen van 2028”, denkt Wu. „Als Taiwan dan nog steeds voor de DPP kiest, kan het misgaan.” China wantrouwt de partij die nu onder leiding van president Tsai Ing-wen aan de macht is in Taiwan zeer. De DPP is een democratische partij die opkwam als alternatief voor de KMT, de partij van de Chinese nationalisten die in 1949 naar Taiwan vluchtten. De DPP zou uit zijn op afscheiding van China, hoewel president Tsai steeds stelt dat ze de status quo niet wil wijzigen. Dat hoeft volgens haar ook niet: Taiwan is in feite toch al een zelfstandig land.

Nog tijdens Xi’s leven

Als Taiwan bij de presidentsverkiezingen in 2024 weer voor iemand van de DPP kiest, dan zal Xi dat volgens Wu nog net tolereren. „Maar als dat in 2028 weer zo is, dan grijpt hij in”, denkt Wu. „Dan is Xi 75 jaar oud. Dan is het nu of nooit als hij China nog wil herenigen.” Dan zou Xi alsnog kunnen besluiten tot een blokkade of invasie van Taiwan.

Een vrouw werkt onder een poster van president Xi, in Pingtan. De ambities van Xi reiken verder dan Taiwan, meent Wu. Foto Ng Han Guan / AP

Dat Xi Taiwan nog tijdens zijn leven wil inlijven staat voor Wu buiten kijf. „Xi ziet zichzelf als een nieuwe keizer Qianlong” Dat was een achttiende-eeuwse keizer, die de Qing-dynastie tot een hoogtepunt van bloei bracht. Wu lacht erbij. Zijn opmerking zou in China nooit door de censuur komen, want een ware communist als Xi staat aan de kant van het volk, en heeft officieel natuurlijk geen keizerlijke ambities.

Wang stelt dat Taiwan ook zonder militaire invasie in de Chinese moederschoot kan terugkeren. Hij verwijst naar het principe van ‘een land, twee systemen’. Dat werd ooit bedacht als een manier om Hongkong en vooral Taiwan te integreren in één groot communistisch China. Volgens dat principe mogen Hongkong en Taiwan een grote mate van autonomie behouden, zolang ze maar erkennen dat ze uiteindelijk vallen onder het bestuur in Beijing.

Dat Xi nog tijdens zijn leven Taiwan wil inlijven, staat volgens Wu buiten kijf

In Hongkong is dat systeem volgens de meeste buitenlandse waarnemers inmiddels volledig uitgehold. Hongkong mag over niets belangrijks meer zelf beslissen, alle democratische krachten zijn uit het parlement verwijderd, en de persvrijheid is zo goed als geheel verdwenen. Wu omschrijft de ontwikkeling van Hongkong als ‘van een democratie naar een autocratie’. „Het is één groot heropvoedingskamp geworden. Dat staat Taiwan ook te wachten.”

Wang ziet dat anders. „Hongkong is weliswaar door een chaotische periode gegaan, maar dat stof zal neerdalen. Wat je dan zult zien, is dat het er economisch goed gaat door de nauwe samenwerking met China”, voorspelt hij.

China kwam kort na het bezoek van Pelosi voor het eerst sinds Xi aan de macht is met een nieuwe white paper, een blauwdruk voor het bestuur van Taiwan na een hereniging met China. Voor het eerst laat Beijing daarin de mogelijkheid open dat er na een uiteindelijke hereniging, hoe die dan ook tot stand zal komen, voor langere tijd Chinese troepen op het eiland gelegerd zullen worden.

„Verstandige Taiwanezen kiezen op een gegeven moment eieren voor hun geld”, zegt Wang. „Zeker nu China overduidelijk laat blijken dat afscheiding geen optie is”, aldus Wang. „Ze kiezen dan liever voor welvaart en samenwerking dan voor afscheiding en armoede.” Wu is het daar niet mee oneens. „Het kan best zijn dat de Taiwanezen uiteindelijk voor welvaart onder China zullen kiezen.” Ze worden daar dan niet militair maar wel economisch toe gedwongen.

De Chinese ambassadeur in Parijs wees er onlangs op dat het goed zou zijn om de bevolking na een hereniging dan ook meteen een heropvoeding en een spoedcursus vaderlandsliefde te geven.

Pax Sinica

Wu stelt dat Xi’s ambities veel verder reiken dan Taiwan. „Xi wil zijn macht ook uitbreiden naar het westelijke deel van de Stille Oceaan. Daarom oefent het Chinese leger juist aan de oostkant van Taiwan.” Daar is meer ruimte: de Straat van Taiwan is volgens Wu eigenlijk te smal om alle nieuwe Chinese wapens en tactieken goed uit te kunnen testen.

Uiteindelijk wil Xi volgens Wu de huidige Amerikaanse vrede, de zogeheten Pax Americana, vervangen door een Pax Sinica. Daarvoor moeten de VS en Japan uit de Indo-Pacific worden verdreven.

Voor Wu is zo’n Pax Sinica een gruwel. „Dan komen we terecht in een nieuwe, duistere periode van autocratie, in een soort nieuwe middeleeuwen”, zegt Wu. „Kan de rest van de wereld dat accepteren?” Juist daarom is het goed dat Pelosi naar Taiwan is gekomen, vindt Wu. Ze durft een lijn in het zand te trekken. Andere landen zouden er volgens hem verstandig aan doen om haar voorbeeld te volgen.