Het doodverklaarde woord ‘Seance’ is plots springlevend

Het woord seance werd doodverklaard, maar na Leusden blijkt het plots springlevend, concludeert .

Ooit was seance een doodnormaal woord, vergelijkbaar met ‘bijeenkomst’ of ‘zitting’. Maar dat is nu anders. Het woord veroorzaakt groot menselijk leed afgaande op het drama dat spiritistische onderzoekers in Leusden hebben veroorzaakt door na sluitingstijd op de begraafplaats te speuren naar ‘paranormale energie’.

Uit de berichtgeving over het incident blijkt dat vooral ouders van overleden kinderen zwaar zijn getroffen; overmand door woede en ongeloof willen zij weten of de mediums ook „bij onze kinderen zijn geweest” en of er grafschennis is gepleegd.

‘Seance’ is afkomstig van het Franse séance dat ‘zitting’ betekent, in het Nederland ook gebruikt voor ‘bijeenkomst’. Vroeger, rond 1838, kon je nog zoiets zeggen als: ‘Bij wien ik ... eene séance der redactie van den Olijftak bijwoonde.’ (Bron: Woordenboek der Nederlandsche Taal). Maar tegen midden negentiende eeuw veranderde de betekenis van het woord, zodat het inmiddels niets anders meer uitdrukt dan een bijeenkomst van occulte spiritisten.

Lees ook: Woede en ongeloof bij nabestaanden na spirituele seances op Amersfoorts kerkhof

In de hoogtijdagen van ‘seance’, aan het einde van de negentiende eeuw toen men het woord serieus nam, ging het om communicatie tussen levenden en doden, een vorm van spiritualisme met een miljoenenaanhang in zowel Europa als de Verenigde Staten. Berucht zijn de seances die Mary Todd Lincoln in het Witte Huis hield. De vrouw van president Abraham Lincoln was namelijk ontroostbaar na de dood van haar zoon Willie, aldus een artikel gepubliceerd op de website van The White House Historical Association, en ze zocht soelaas in de seances van een groep mediums. Die vonden plaats in de Red Room van het Witte Huis waar soms ook haar man aanwezig was. Volgens een biografie van Mary Todd Lincoln zei ze: „Willie leeft. Hij komt iedere avond en dan staat hij bij mijn bed met zijn zoete glimlach. Hij komt niet altijd alleen. Soms is Eddie (haar zoon die overleed op zijn vierde) bij hem.”

Spiritisten als die in het Witte Huis werden beroemdheden in eigen recht, bijvoorbeeld Mina ‘Margery’ Crandon die midden jaren twintig seances hield die zo overtuigend waren dat mensen zoals Arthur Conan Doyle, schepper van Sherlock Holmes, haar ‘talenten’ roemden. Ook de schrijver William Lindsay Gresham was een fan, wat uitmondde in zijn roman Nightmare Alley (1947), recent verfilmd door Guillermo Del Toro. Een van de plotlijnen betreft een rijke industrieel die via een seance contact wil leggen met zijn maîtresse die overleed doordat hij haar tot een abortus had gedwongen. De scène waarin de seance fake blijkt treft des te meer, omdat je heel goed de pijn van de man ziet: hij geloofde écht dat hij met zijn geliefde uit het dodenrijk kon praten.

Seance. We zeggen dat alleen nog als we het over fictie hebben of over de wereld van mensen die in fictie leven. Zo tekent zich een paradox af — een dood woord dat springlevend is. Zie Leusden. En zie de Nederlandse Vereniging van Spiritisten. Opgericht in 1888 door de heren F.W.H. van Straaten en J.S. Göbe. En de heer P.A.J. Nepveu. Met momenteel zeven actieve afdelingen verspreid door het land. Voor al uw seance-behoeften.