Hoe dichter bij de top, hoe meer egoïsme onder bergbeklimmers

Achtergrond | Klimfilms Klimfilms lenen zich goed voor spanningsopbouw. Documentaires hebben het karakter van een speelfilm, terwijl fictie over klimmen documentaire trekjes heeft.

De getekende berglandschappen in ‘Le Sommet des Dieux’ lijken levensecht.
De getekende berglandschappen in ‘Le Sommet des Dieux’ lijken levensecht.

Offers moeten gebracht worden. Klimmer Habu verliest in de nieuwe animatiefilm Le Sommet des Dieux twee vingers, desondanks blijft hij proberen om via een ingewikkelde route die mysterieuze top van de Mount Everest te bereiken. De film is gebaseerd op de manga van Jiro Taniguchi en Baku Yumemakura en gaat over een journalist, Fukamachi, die geobsedeerd raakt door eenzaat Habu. Hij is niet alleen een geniale klimmer, maar zou ook het fototoestel van de eerste Mount Everest-beklimmers in handen hebben.

Le Sommet des Dieux is zeker niet de enige recente film waar klimmen een grote rol speelt. De afgelopen jaren verschenen er talloze documentaires en fictiefilms over klimmers en klimtochten. Zoals Free Solo (2018), waarin Alex Honnold El Capitan te lijf gaat, een 900 meter hoge granieten bergwand in het Yosemite National Park. Dat doet hij zónder touwen, met zijn blote handen. In The Alpinist (2021) kunnen de filmmakers de jonge klimmer Marc-André Leclerc haast niet bijhouden. Infinite Storm, waarin Naomi Watts als klimmer in een storm belandt, verscheen afgelopen weekend op verschillende Nederlandse streamingdiensten. Wat maakt deze films zo aantrekkelijk?

Wat mogelijk meespeelt is dat klimmen als sport niet langer een niche is, maar erg populair. Zo blijkt uit cijfers van de Koninklijke Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging dat er in 2018 in Nederland 34 klimhallen en 21 boulderhallen waren; een verdrievoudiging vergeleken met de tien jaar daarvoor. Op de Olympische Spelen van 2020 was klimmen voor het eerst een officiële sport.

Klimmen is een voor sommigen erg aantrekkelijke combinatie van denken én doen: de klimmuur of bergwand als puzzel. Klimmers stippelen van tevoren – vaak in samenwerking met anderen, wat het ook een sociale sport maakt – een route uit. Vaak jarenlang wordt er nagedacht over de oplossing van de ingewikkelde klimpuzzel. Het sociale aspect zie je soms wat minder in films.

Magistrale natuurbeelden

De getekende berglandschappen in Le Sommet des Dieux lijken levensecht. Magistrale natuurbeelden spelen sowieso een zeer grote rol in de aantrekkingskracht van de meeste klimfilms. En ze kunnen de laatste jaren steeds beter vastgelegd worden. Klimmers zijn nu namelijk ook cameramensen, GoPro’s gaan tot duizelingwekkende hoogtes mee en drones leveren unieke panorama’s.

Een schaduwzijde hiervan is dat wat niet is vastgelegd, niet gebeurd lijkt. Dat is trouwens geen recente trend, blijkt uit Le Sommet des Dieux, waar de verloren camera van twee klimmers die in 1924 de top van de Everest probeerden te bereiken, niet voor niets zo’n grote rol speelt.

Klimfilms lenen zich ook goed voor spanningsopbouw. Veel klimdocumentaires hebben het karakter van een speelfilm. De natuur speelt schurk, met haar stormen en lawines, en keert zich tegen de klimmers. De meeste films hebben een dramatische ontwikkeling waarbij de personages vaak eindigen als helden die met vallen en opstaan de top bereiken. In documentaire The Dawn Wall (2017) verliest ook Tommy Caldwell een vinger, maar weet een grote klim af te ronden. De speelfilms over klimmen hebben dan juist weer een documentair karakter. Le Sommet des Dieux is losjes geïnspireerd op waargebeurde verhalen. Zo ook Infinite Storm.

Niet alleen het klimmen als activiteit, maar de psyche van de klimmer is ook een bron van fascinatie. In Free Solo zie je hoe Alex Honnold een hersenscan ondergaat en wat blijkt: het deel van de hersenen waar het gevoel van angst wordt gecreëerd, blijkt bij Honnold een veel grotere prikkel nodig te hebben. Daar is de klimmer zelf niet zo mee bezig: „Klimmen is je veilig voelen bij iets gevaarlijks.” Flirten met de dood geeft een kick. Honnold ziet het klimmen ook simpelweg als zijn roeping, iets wat ook terugkomt in Le Sommet des Dieux. „Sommigen zoeken naar de zin van hun leven. Ik niet”, stelt Habu. „Alleen door te klimmen, voel ik dat ik leef.”

Echt veel kritische kanttekeningen bij de obsessieve klimmers – er is steeds een nieuwe, moeilijkere uitdaging te vinden – lijken de meeste recente films niet te hebben. Mogelijk speelt mee dat documentaires als The Dawn Wall en The Alpinist veelal lijken gemaakt door bewonderende mede-bergbeklimmers en gesponsord door Red Bull of de outdoor-industrie.

Kritiek hierop werd wel getoond in de al wat oudere Nederlandse documentaire Hemelbestormers (2014), waar de klimmers vertrekken als groep. Maar hoe dichterbij de top, hoe meer klimmen een solosport wordt. En daar is in tegenstelling tot in Le Sommet des Dieux niet iedereen het mee eens. De lijn tussen passie en egoïsme blijkt soms erg dun.

Correctie (10 augustus 2022): In een eerdere versie van dit artikel stond de naam Alex Hunnold. Dit moet zijn Alex Honnold en is hierboven aangepast.