Oorlog in Oekraïne

Kremlin-kritische journalist Ovsjannikova veroordeeld tot huisarrest

In dit blog doet NRC verslag van de belangrijkste ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne. Lees meer stukken in ons dossier.

Dit blog is gesloten

Dit blog is gesloten.

Lees verder in het nieuwe Oekraïneblog

Kremlin-kritische journalist Ovsjannikova veroordeeld tot huisarrest

De Russische journalist Marina Ovsjannikova is veroordeeld tot twee maanden huisarrest. Dat heeft een rechtbank in de Russische hoofdstad Moskou bepaald, zo meldden internationale persbureaus donderdag. Ovsjannikova verwierf bekendheid door live op televisie protest aan te tekenen tegen de Russische invasie in Oekraïne. Tegen haar liep een strafzaak vanwege het verspreiden van „valse informatie” over en het „in diskrediet brengen” van de Russische strijdkrachten.

Ovsjannikova werkt sinds april als correspondent in Moskou bij de Duitse krant Die Welt. Daarvoor was de 44-jarige journalist actief bij de Russische televisie. In die rol liep ze in maart — enkele weken na de Russische invasie in Oekraïne — met een protestbord door de studio tijdens een live nieuwsuitzending. Kijkers zagen haar boodschap „stop de oorlog. Geloof niet in propaganda. Hier wordt tegen u gelogen”. De actie ging de wereld over — een kritische noot over het Kremlin is op de Russische televisie uniek.

Vorige maand demonstreerde ze opnieuw, ditmaal met een spandoek waarop ze de Russische president Vladimir Poetin „een moordenaar” noemde en zijn soldaten „fascisten”. Woensdag werd Ovsjannikova gearresteerd nadat de politie een inval had gedaan bij haar thuis. Eerder kreeg ze een geldboete vanwege het „organiseren van een illegaal protest”. In Rusland is het verboden „desinformatie” over Russische overheidsdiensten te verspreiden. Daarop staat een maximale celstraf van vijftien jaar.

Marina Ovsjannikova werkt voor de Duitse krant Die Welt. Foto Alexander Zemlianichenko/AP Photo

Explosies bij Wit-Russisch militair vliegveld, Wit-Rusland spreekt van ‘technisch ongeluk’

De ontploffingen die woensdag- op donderdagnacht klonken op een Wit-Russische militaire basis in de buurt van de Oekraïense grens zijn het gevolg van een „technisch ongeluk”. Dat stelt het Wit-Russische ministerie van Defensie volgens persbureau Reuters. Na middernacht waren ten minste acht explosies hoorbaar bij een door Rusland gebruikt militair vliegveld dat op dertig kilometer van de Oekraïense grens ligt verwijderd, in de plaats Zjabrovka.

Volgens Reuters komen de kraters die de ontploffingen achterlieten sterk overeen met die op het militaire vliegveld op de Krim, van eerder deze week. Dat bewijst mogelijk dat dezelfde langeafstandswapens zijn ingezet die in staat zijn Russisch luchtafweer te omzeilen. Net als bij de aanval op de Krim eist Oekraïne niets op. Presidentieel adviseur Mychajlo Podoljak sprak op Twitter van Russische „karma”.

Podoljak: „Rusland moet de epidemie van technische ongelukken op luchtmachtbases op de Krim en in Wit-Rusland beschouwen als een waarschuwing: vergeet Oekraïne, doe het uniform uit en vertrek. Niet in de bezette Krim noch in bezet Wit-Rusland zullen jullie veiligheid ervaren. Overal zal karma jullie vinden.” Wit-Rusland is een bondgenoot van Rusland. De luchtmachtbasis in Zjabrovka staat sinds vorige maand volledig onder Russische jurisdictie. Het is niet bekend hoe groot de schade is.

VN-chef roept op tot staakt-het-vuren bij Zaporizja, kerncentrale opnieuw beschoten

António Guterres, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN), roept op tot een staakt-het-vuren rondom de in Oekraïne gelegen kerncentrale Zaporizja. Dat zei hij donderdag tijdens een bijeenkomst van de Veiligheidsraad van de VN, melden verschillende internationale persbureaus. „Ik roep de strijdkrachten van de Russische Federatie en Oekraïne op om onmiddellijk alle militaire activiteiten in de nabijheid van de fabriek te staken en zich niet op de faciliteiten of de omgeving ervan te richten”, aldus Guterres.

De secretaris-generaal reageert hiermee op de recente beschietingen rondom de kerncentrale. Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky werd de centrale vorige week vrijdag en zaterdag bestookt met Russisch raketvuur. Volgens Guterres zijn de beschietingen een „onacceptabele” situatie, ook zei hij zich ernstig zorgen te maken omdat potentiële schade aan de centrale of andere nucleaire faciliteiten catastrofale gevolgen kan hebben.

Ondanks de oproep van Guterres werd de centrale volgens Energoatom, het Oekraïense staatsbedrijf dat eigenaar is van alle Oekraïense kerncentrales, vandaag wederom gebombardeerd. Er werden „vijf inslagen” geregistreerd, „direct naast de opslag van stralingsbronnen”. Volgens het bedrijf raakte er niemand gewond en is de situatie momenteel onder controle. Lokale Russische functionarissen beschuldigen Oekraïne zelf van de beschietingen.

De kerncentrale in Zaporizja is al sinds het begin van de oorlog in Russische handen. De centrale is de grootste van Europa, tien keer groter dan de centrale bij Tsjernobyl.

Een man staat in een krater veroorzaakt door een Russische raketaanval in Kushuhum, nabij Zaporizja. Foto Dmytro Smolienko/Reuters

‘Satellietbeelden tonen acht verwoeste Russische gevechtsvliegtuigen op Krim’

Woensdag gemaakte satellietbeelden tonen aan dat minstens acht Russische gevechtsvliegtuigen zijn verwoest bij de explosies op de luchtmachtbasis Saki, aan de westelijke kust van de Krim. Dat meldt The New York Times op basis van satellietfoto’s. Rusland ontkende eerder dat er gevechtsvliegtuigen zijn verwoest en stelt dat er helemaal geen aanval is geweest.

Dinsdag waren zeker twaalf explosies te horen op de Russische vliegbasis Saki bij de plaats Novofjodorovka, op ruim tweehonderd kilometer van het front. De Krim is lang gespaard gebleven voor het oorlogsgeweld, maar nu lijkt Oekraïne een manier te hebben gevonden om ook doelen te treffen die voorheen buiten schootsafstand lagen. Oekraïne heeft de aanval niet bevestigd, maar president Zelensky zei in een toespraak dat Rusland „acht gevechtsvliegtuigen kwijt zal zijn”.

The New York Times heeft satellietbeelden van de luchtmachtbasis van Saki bekeken, die door het Amerikaanse beeldverwerkingsbedrijf Planet Labs zijn verzameld. Op de beelden zijn drie grote kraters en acht verwoeste gevechtsvliegtuigen te zien. Daarnaast lijken twee gebouwen in de buurt van de vliegtuigen te zijn verwoest. Volgens Oekraïne werd de aanval uitgevoerd met hulp vanaf de Krim zelf.

Satellietbeelden van Planet Labs Foto AP

Russische journalist die tegen de oorlog protesteerde gearresteerd

De Russische autoriteiten hebben de Russische journalist Marina Ovsjannikova gearresteerd die wereldwijd bekend werd nadat zij in een live televisie-uitzending protesteerde tegen de oorlog in Oekraïne. Dat meldt haar advocaat woensdag aan persbureau AFP. Volgens de advocaat is tegen haar een strafzaak begonnen op grond van het verspreiden van „valse informatie over de Russische strijdkrachten” en het „in diskrediet brengen” van het leger, wat verboden is in Rusland sinds de invasie van 24 februari in Oekraïne. Ook is een inval gedaan in het huis bij de 43-jarige journalist.

In maart liep de vrouw in beeld op televisie met een protestbord waarop stond: „Stop de oorlog. Geloof niet in de propaganda. Hier wordt tegen u gelogen.” De beelden gingen de wereld rond. Vorige maand protesteerde Ovsjannikova opnieuw met een spandoek met de tekst: „Poetin is een moordenaar, zijn soldaten zijn fascisten”. Volgens haar advocaat hebben de arrestatie en de strafzaak te maken met het laatste protest. Ze riskeert een gevangenisstraf van maximaal 15 jaar.

Ironisch bericht
Het is niet eerste keer dat Ovsjannikova wordt opgepakt of een boete krijgt. Maandag schreef ze op Facebook dat ze „naar de rechtbank gaat zoals ze naar haar werk gaat.” Gevolgd door de ironische boodschap: „Ik betreur het ten zeerste dat ik niet alle grootsheid van de ‘Russische wereld’ kan beschrijven. Ik bedank Poetin namens 30 miljoen Russen die in de 21ste eeuw leven zonder riolering en goede toiletten.”

Ovsjannikova werkte voorheen voor de Russische staatstelevisiezender Rossija-1. Sinds april is de Russische journalist aangesteld als correspondent in Moskou bij de Duitse krant Die Welt.

Lees ook: De ‘Jeanne d’Arc van Rusland’ wordt geprezen om haar moed

De Russische autoriteiten hebben de voormalige staatstelevisiejournalist Marina Ovsjannikova gearresteerd. Foto Alexander Nemenov/AFP

Zeker dertien mensen omgekomen bij beschietingen in stad nabij Zaporizja

Zeker dertien mensen zijn in de nacht van dinsdag op woensdag om het leven gekomen bij beschietingen in de Oekraïense stad Marganets. Ook raakten zeker elf mensen gewond. Dat laat Valentyn Reznytsjenko, de gouverneur van de regio Dnipropetrovsk, woensdag weten.

Door de beschietingen raakten meer dan twintig gebouwen beschadigd, waaronder twee scholen, een overheidsgebouw en een concertzaal. Duizenden mensen zitten volgens Reznytsjenko zonder elektriciteit.

Marganets ligt op zo’n zestig kilometer van de stad Zaporizja. De kerncentrale in die stad is al sinds het begin van de oorlog in Russische handen. De centrale is de grootste van Europa, tien keer groter dan de centrale bij Tsjernobyl. Beschietingen bij de centrale deze week kwamen volgens Rusland van Oekraïense militairen, vanaf de overkant van de rivier de Dnjepr. Volgens Kiev heeft Rusland zelf de centrale onder vuur genomen, om een nucleaire crisis uit te lokken waarmee het Westen onder druk kan worden gezet.

Dode en gewonden door explosies op de Krim

Dinsdag vonden meerdere explosies plaats op een luchtmachtbasis op de Krim. De ontploffingen hebben één leven geëist, schrijft Sergej Aksjonov, de Russische bestuurder van het Oekraïense schiereiland, op Telegram. Vijf à zeven anderen zouden gewond zijn geraakt.

Op video’s is te zien dat strandgangers wegrennen terwijl een grote rookpluim achter hen verschijnt. De oorzaak van de serie explosies is niet duidelijk: een Russische militair spreekt tegenover staatsmedia van „een overtreding van brandveiligheidsvoorschriften”, maar Aksjonov noemt op Telegram ook een „terroristische dreiging”.

Oekraïne heeft gereageerd met een sarcastische tweet: „Het ministerie van Defensie wil iedereen eraan herinneren dat de aanwezigheid van bezettingstroepen niet verenigbaar is met het toerismeseizoen.” Iryna Veresjtsjoek, een van de Oekraïense vicepremiers, schrijft op Facebook: „De explosies van vandaag zijn nog een herinnering aan van wie de Krim is. Want het is van Oekraïne!”

De Krim werd in 2014 geannexeerd door Rusland. De explosies van dinsdag zijn uitzonderlijk: het schiereiland staat tot nu toe niet op het spel in de gevechten die sinds het begin van de oorlog in februari woeden. De luchtmachtbasis, die voor de annexatie door Oekraïne werd gebruikt, is ook ingezet bij aanvallen op Oekraïne.

Een rookpluim boven de luchtmachtbasis vlakbij het dorp Novofedorivka. Foto Stringer/Reuters

‘Koper wil graan eerste Oekraïense vrachtschip toch niet’

De Razoni, het eerste vrachtschip dat sinds het begin van de oorlog uit Oekraïne is vertrokken, is door de Libanese koper geweigerd omdat het schip vijf maanden vertraagd is. Dat meldt de Oekraïense ambassade in Libanon maandag op basis van informatie van de schipper. Het in de Libanese stad Tripoli aangemeerde schip is nu op zoek naar een andere koper en plek om de lading van 26.500 ton maïs te lossen. Dit kan in Libanon of een ander land, schrijft de ambassade.

Vorige maand sloten Rusland en Oekraïne een graanakkoord met de Verenigde Naties en Turkije dat een einde moet maken aan de maandenlange exportstop van landbouwproducten. Oekraïne is een van de grootste graanproducenten ter wereld, maar door de Russische blokkade van belangrijke havens zoals Odessa, Tsjornomorsk en Joezjne, ligt zo’n 22 miljoen ton graan en andere landbouwproducten te wachten op export. In het akkoord werd onder meer afgesproken dat graanschepen onder toezicht veilig van Odessa naar Istanbul kunnen varen. Daar wordt de lading gecontroleerd om te voorkomen dat de schepen worden gebruikt voor het importeren van wapens.

Maandag bleek volgens persbureau Reuters, die de overeenkomst heeft ingezien, dat in de deal is vastgelegd dat schepen die Oekraïens graan aan boord hebben, beschermd worden door een bufferzone van tien zeemijl. Militaire schepen, vliegtuigen of drones mogen „niet meer in de buurt komen van een vrachtschip dat door de humanitaire corridor vaart”, aldus het akkoord.

Lees ook: Eerste graanschip uit Odessa beproeft akkoord Rusland en Oekraïne

De Razoni, met aan boord 26.500 ton maïs. Foto via AFP

‘Russische krijgsmacht verloor tussen 70 en 80 duizend militairen’

De Russische krijgsmacht heeft in de nu 5,5 maanden durende oorlog in Oekraïne tussen de 70.000 en 80.000 militairen verloren. Die schatting deelde de Amerikaanse onderminister van Defensie Colin Kahl maandag tijdens een persconferentie. Het gaat om leden van de Russische krijgsmacht die in Oekraïne gedood zijn of gewond zijn geraakt.

Kahl noemde de forse Russische verliezen „opmerkelijk”, aangezien de Russische krijgsmacht „geen van Vladimir Poetins doelen” behaald heeft. Volgens de onderminister waren het overnemen „van het gehele land” en het omverwerpen van de Oekraïense regering hiervan de belangrijkste. Kahl, die maandag ook een militair steunpakket aan Oekraïne aankondigde, roemde de moraal van de Oekraïners, die „letterlijk voor hun bestaansrecht vechten” en daarom een voordeel zouden hebben op de Russen.

Kahl maakte wel een kanttekening bij de door hem genoemde aantallen. In oorlogstijd bestaat er veel „mist”, aldus de hoge Pentagon-functionaris, en dus blijven de door hem genoemde aantallen schattingen met een foutmarge. Ook maakte de onderminister niet duidelijk of hij krijgsgevangenen heeft meegenomen in zijn schatting.

Russische krijsgevangenen vorige maand in een cel in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Foto Sergej Supinsky/AFP

VS zeggen Oekraïne 4,5 miljard dollar overheidssteun en 1 miljard aan wapens toe

De Verenigde Staten hebben maandag aangekondigd 4,5 miljard dollar (ruim 4,3 miljard euro) via de Wereldbank te verstrekken aan de Oekraïense overheid. Dat meldt het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling (USAID). Daarbovenop kondigde het Pentagon aan opnieuw militaire hulp te sturen, ditmaal ter waarde van ruim 1 miljard dollar. Het gaat hierbij om extra munitie, uitrusting en wapens, waaronder raketten en precisie-artilleriesystemen.

Het bedrag van 4,5 miljard dollar, dat in delen wordt overgemaakt aan Oekraïne, is bedoeld om „het acute begrotingstekort, veroorzaakt door Poetins brute agressieoorlog, te helpen verlichten”, aldus USAID. Met het geld kan de Oekraïense regering essentiële diensten blijven leveren aan de bevolking, zoals financiële hulp aan kinderen met een beperking en aan arme Oekraïners. De Wereldbank schat dat als gevolg van de oorlog eind 2023 ruim de helft van de Oekraïners in armoede zal leven.

De totale Amerikaanse begrotingssteun komt met de nieuwe schenking op 8,5 miljard dollar. Volgens de VS zorgt dit ervoor dat de Oekraïense regering haar kerntaken kan blijven uitvoeren. Zo kunnen gas en elektriciteit worden verstrekt aan scholen, ziekenhuizen en andere belangrijke infrastructuur en zijn met het geld de salarissen van ambtenaren, gezondheidswerkers en leraren doorbetaald. Volgens Oekraïense schattingen is er meer steun nodig. Overheidsfunctionarissen zeggen dat het land zo’n 5 miljard dollar per maand te kort komt.

Een beschoten hotel in de Oekraïense stad Svitlodarsk. Foto Alexander Ermochenko/Reuters

Kerncentrale in Zaporizja weer beschoten, werknemer gewond

Op dezelfde dag dat het vertrek van vier nieuwe schepen vol graan uit Oekraïne liet zien dat het akkoord hierover vooralsnog standhoudt, heeft Oekraïne Rusland beschuldigd van „nucleaire terreur” wegens beschietingen van de belangrijke kerncentrale bij Zaporizja.

Volgens de Oekraïense president Zelensky is deze kerncentrale vrijdag en zaterdag met Russisch raketvuur bestookt. Daarbij is een werknemer op de centrale gewond geraakt en is een van de leidingen voor stroomtoevoer beschadigd. Zelensky zei dat deze gevaarlijke aanvallen op de grootste kerncentrale van Europa aanvullende sancties tegen Rusland nodig maken. Maandagochtend liet het hoofd van de Russische bezettingsmacht in de regio Zaporizja aan het Russische staatspersbureau Interfax weten dat de kerncentrale „normaal opereert”.

Gevaarlijk veel straling
Volgens autoriteiten in het door Rusland gecontroleerde gebied heeft juist Oekraïne zich schuldig gemaakt aan beschietingen en is daarbij een aantal kantoren bij de kerncentrale beschadigd. Het Internationaal Atoomenergie-agentschap heeft gewaarschuwd dat bij beschadiging van de reactor in Zaporizja gevaarlijk veel straling kan vrijkomen.

Dit weekeinde zijn vier schepen met in totaal 170.000 ton graan, overwegend mais, vertrokken uit Oekraïense havens aan de Zwarte Zee. Dit gebeurde onder het akkoord dat onder auspiciën van Turkije en de Verenigde Naties is gesloten. Maandagochtend vertrokken opnieuw twee vrachtschepen met graan vanuit de Oekraïense havens, zo meldde het Turkse ministerie van Defensie. De vaartuigen zetten koers naar Italië en Turkije.

Vóór de Russische invasie in Oekraïne op 24 februari namen Rusland en Oekraïne samen een derde van de graanexport ter wereld voor hun rekening.

De belangrijke kerncentrale van Zaporizja ligt in door Rusland gecontroleerd gebied. Foto Ed Jones/AFP

Welkom in dit blog

In dit blog doet de NRC-redactie verslag van de oorlog in Oekraïne.

Lees hier ons vorige blog terug